Năm 1997, ông Nguyễn Tăng Thắng và môÌ£t số người ở Tánh Linh có Ä‘Æ¡n tố cáo nạn phá rừng ở Ä‘ây nhÆ°ng môÌ£t năm trôi qua không có cÆ¡ quan thẩm quyêÌ€n nào xem xét. Tháng 3 năm 1997, TrâÌ€n Mỹ Ä‘ang định cÆ° ở Phan Rang, đọc được Ä‘Æ¡n ông Thắng nên nhà báo Trần Mỹ lặn lôÌ£i trên 300 km vào tâÌ£n Tà Pao, tìm gặp ông Thắng để tiếp cận nguồn tin.  

Ông và Nguyá»…n Tăng Thắng Ä‘ã cùng nhau Ä‘i theo dấu vết của lâm tặc chụp ảnh từng gốc cây bị đốn hạ, gặp gỡ các nhân chứng để thu thập thông tin. Sau khi có đầy đủ chứng cứ, nhà báo Trần Mỹ Ä‘ã viết bài Ä‘iều tra Bình Thuận: Má»™t vụ phá rừng vô địch quốc gia Ä‘ăng trên Báo Lao Động ra ngày 1/4/1997. Bài báo gây xôn xao dÆ° luận cả nÆ°á»›c và tỉnh Bình Thuận. 

Ngay sau Ä‘ó, nhà báo TrâÌ€n Mỹ cùng phối hợp vá»›i các nhà báo của Báo TiêÌ€n Phong, Báo Bình ThuâÌ£n, Đài truyêÌ€n hình Bình ThuâÌ£n, mang theo võng, lÆ°Æ¡ng khô, lôÌ£i rừng ròng rã cả tuần, tìm ra hàng trăm bãi gỗ của lâm tặc có khối lượng hàng ngàn m3. TrâÌ€n Mỹ còn dẫn 5 người dân là nhân chứng trong vụ phá rừng nói trên ra Ä‘ến văn phòng Chủ tịch nÆ°á»›c, BôÌ£ Nông Lâm (cÅ©) và các cÆ¡ quan có thẩm quyền để  tố cáo. Vụ án được khởi tố, 36 quan chức từ Giám Ä‘ốc sở Nông lâm, Chi cục trưởng kiểm lâm tỉnh, hạt trưởng, hạt phó kiểm lâm huyêÌ£n, Phó chủ tịch Thường trá»±c huyêÌ£n Tánh Linh, ban giám Ä‘ốc và kế toán trưởng Ban Quản lý rừng phòng hôÌ£ Ä‘âÌ€u nguôÌ€n thủy Ä‘iêÌ£n Trị An… đều bị vào tù. Đặc biêÌ£t Đinh Mạnh HôÌ€, trùm buôn bán gỗ lâÌ£u phải nhâÌ£n mức án 20 năm tù. Bí thÆ° Tỉnh ủy bị kỉ luâÌ£t, cho nghỉ hÆ°u; ông Đặng Văn Hải - Chủ tịch UBND tỉnh mất chức; toàn bá»™ Ban thường vụ HuyêÌ£n ủy Tánh Linh bị kỉ luâÌ£t…

Đây là vụ án phá rừng vá»›i quy mô chÆ°a từng có chÆ°a từng có trong lịch sá»­, kéo dài từ 1993 Ä‘ến 1997 tại tỉnh Bình Thuận. Theo giám định sau Ä‘ó thì có tá»›i 53.000 m2 gỗ bị Ä‘Æ°a ra khỏi rừng, nhÆ°ng  thông tin mà nhà báo TrâÌ€n Mỹ có được thì con số Ä‘ó còn chênh lệch khá nhiều so vá»›i thá»±c tế.

Có má»™t chi tiết vô cùng thú vị trong vụ phá rừng nói trên là cuá»™c há»™i ngá»™ hết sức tình cờ vào giữa tháng 7/2012 tại Bình Thuận giữa nhà báo Trần Mỹ, nhà báo Kim Quốc Hoa - Tổng biên tập Báo Người Cao Tuổi, các cá»™ng tác viên và bạn đọc của báo này vá»›i má»™t quan chức của tỉnh Bình Thuận, người bị mất chức sau loạt bài Ä‘iều tra của nhà báo Trần Mỹ. Đó là ông Đặng Văn Hải, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Bình Thuận. Ông Hải nói: “Khi tôi làm chủ tịch tỉnh, không nhà báo nào dám đụng tôi. Trần Mỹ lúc Ä‘ó là môÌ£t nhà báo tá»± do mà dám “Ä‘ánh” tôi mất chức. Sau này, khi tôi chÆ¡i thân vá»›i TrâÌ€n Mỹ, không ít người lấy làm lạ hỏi tôi sao lại kết bạn vá»›i kẻ thù. Tôi nói mình mất chức thâÌ£t nhÆ°ng Trần Mỹ Ä‘ã Ä‘ánh trúng. Tôi phải cảm Æ¡n nhà báo. Nếu không bị mất chức trong vụ này thì rất có thể sau Ä‘ó tôi sẽ tiếp tục sa lâÌ€y và chÆ°a biết hậu quả sẽ Ä‘i đến Ä‘âu”.

Nặng tình vá»›i Bình Thuận, mảnh đất nÆ¡i Ä‘ây dường nhÆ° có duyên nợ từ lâu vá»›i anh. Ở Ä‘ó, nhà báo Trần Mỹ được định danh và thành danh nhÆ° là má»™t cây bút đấu tranh chống tiêu cá»±c có tên tuổi trong làng báo. Năm 1999, anh chuyển vào sinh sống ở Bình Thuận và tiếp tục có những bài viết nóng bỏng về các vụ tiêu cá»±c xảy ra trên địa phÆ°Æ¡ng này. Năm 1999, tại xã Tân Minh, huyện Hàm Tân, tỉnh Bình Thuận, ngay địa bàn Trần Mỹ cÆ° ngụ xảy ra má»™t vụ án mạng. Có tá»›i 10 người trong gia Ä‘ình bà Nguyá»…n Thị Lâm gồm mẹ, con gái, con trai, con rể, cháu ngoại… bị khởi tố; trong Ä‘ó có 10 người bị bắt giam vì bị tình nghi là thủ phạm giết bà DÆ°Æ¡ng Thị Mỹ.  Cụ thể: Năm 1998, ông Huỳnh Văn Nén, con rể bà Nguyá»…n Thị Lâm bị bắt bởi hành vi giết bà Lê Thị Bông. Nén Ä‘ã khai có bà Lâm và má»™t số người nhà của bà này cùng tham gia giết bà DÆ°Æ¡ng Thị Mỹ vào năm 1993. Theo kết luận Ä‘iều tra của công anh tỉnh Bình Thuận: “Ngày 18/5/1993, bà Nguyá»…n Thị Nhung, vợ ông Trần Văn Sáng (lúc Ä‘ó là phó công an xã Tân Minh) trong khi giặt quần áo cho ông Sáng thì phát hiện được lá thÆ° trong túi quần chồng có ná»™i dung "Mỹ muốn gặp anh Sáng vào 1 giờ khuya Ä‘êm nay trong vườn Ä‘iều anh Hai Hoàng”. Bà Nhung Ä‘ã huy Ä‘á»™ng hai em gái, hai em trai, hai con trai dÆ°á»›i 14 và 16 tuổi và em rể là Huỳnh Văn Nén, ná»­a Ä‘êm 18/5 vào vườn Ä‘iều mai phục. Khi ông Sáng và bà Mỹ đến, Ä‘oàn người xông lên tấn công bằng gậy, dao làm bà Mỹ chết tại chá»—…”

Ông Nguyá»…n Thận, chủ tịch xã Tân Minh lúc Ä‘ó vô cùng bức xúc cho rằng ông Nén hoàn toàn bị oan. Ông Ä‘ã tìm gặp nhà báo Trần Mỹ và đề nghị vào cuá»™c làm rõ toàn bá»™ sá»± thật. Nhà báo Trần Mỹ nghiên cứu kết luận Ä‘iều tra, cáo trạng vụ án và phát hiện nhiều “Ä‘iểm mờ” không bình thường trong lá»™ trình tố tụng của cÆ¡ quan pháp luật  tỉnh Bình Thuận. Năm 2000, nhà báo Trần Mỹ viết  loạt bài Ä‘iều tra gá»­i đăng trên Báo Văn Nghệ Trẻ lật ngược lại quan Ä‘iểm của cÆ¡ quan Ä‘iều tra. Cùng lúc, ông viết Ä‘Æ¡n kêu cứu cho gia Ä‘ình bà Nguyá»…n Thị Lâm gá»­i lãnh đạo Đảng, Nhà nÆ°á»›c, Quốc há»™i và các cÆ¡ quan chức năng trung Æ°Æ¡ng. Ông khẳng định nhân chứng, vật chứng và hiện trường vụ án hoàn toàn tạo dá»±ng để buá»™c tá»™i. Mãi đến ngày 24/2/2001 bà Nguyá»…n Thị Nhung bị mất do lâm trọng bệnh thì 10 ngày sau tòa án má»›i Ä‘Æ°a vụ án ra xét xá»­. Có 3 người được miá»…n tố là bà Nguyá»…n Cẩm Nhung, vợ Huỳnh Văn Nén và hai người con của vợ chồng này. Ông Trần Văn Sáng bị kết án 3 năm tù vì tá»™i không tố giác tá»™i phạm; còn lại những bị cáo liên quan bị hình phạt từ 6 đến 10 năm tù. Ngay sau phiên tòa xá»­ ép trái pháp luật này, nhà báo Trần Mỹ Ä‘ã viết 4 kỳ báo Phiên tòa sÆ¡ thẩm là má»™t thảm kịch trên Báo Văn Nghệ Trẻ. Bài báo chứng minh lời khai của nhân chứng là bịa đặt, Ä‘iều tra viên má»›m cung, dụ cung, dàn dá»±ng thông cung theo má»™t kịch bản vạch sẵn. Trong vụ này có thêm nhiều tờ báo vào cuá»™c, “chia lá»­a” cùng Trần Mỹ nhÆ° Báo Äáº¡i Đoàn Kết, Tiền Phong, Lao Động, Thanh Niên, Pháp Luật TP HCM… Ngày 14/6/2001, Tòa án nhân dân tối cao tại TP HCM (TANDTC) xét xá»­ phúc thẩm vụ án. Bị can Huỳnh Văn Nén Ä‘ã phản cung, khẳng định Ä‘iều tra viên buá»™c anh phải khai sai sá»± thật. Thá»±c tế, lúc bà Mỹ bị giết, ông Nén không hề có mặt ở địa phÆ°Æ¡ng mà Ä‘ang Ä‘i làm thuê ở huyện Xuân Lá»™c (Đồng Nai). Tình tiết này Ä‘ã buá»™c phiên tòa phải tạm hoãn.

Tết năm 2002, Trần Mỹ viết thÆ° gá»­i ông Ngô Đình Trấn, thẩm phán Tòa phúc thẩm TANDTC tại TP HCM xác tín: “Gia Ä‘ình bà Nguyá»…n Thị Lâm không liên quan đến cái chết của bà DÆ°Æ¡ng Thị Mỹ. Bà Mỹ bị giết ở má»™t nÆ¡i khác; vườn Ä‘iều là hiện trường giả. Sá»± thật không thể chối cãi nhÆ°ng phiên tòa phúc thẩm sắp tá»›i phụ thuá»™c vào lòng dÅ©ng cảm của há»™i đồng xét xá»­ mà cụ thể là ông…”.  Vụ án kéo dài 7 năm, qua 3 lâÌ€n sÆ¡ thẩm, 3 lâÌ€n phúc thẩm. Đến tháng 4/2005, tòa phúc thẩm TANDTC Ä‘ã hủy án sÆ¡ thẩm, trả hồ sÆ¡, đề nghị cÆ¡ quan Ä‘iều tra Bá»™ Công an trá»±c tiếp Ä‘iều tra lại vụ án. Sau 9 tháng Ä‘iều tra, cÆ¡ quan Ä‘iều tra kết luận: “Không có căn cứ gia Ä‘ình bà Nguyá»…n Thị Lâm gây ra cái chết cho bà DÆ°Æ¡ng Thị Mỹ”. Ngày 20/1/2006, lãnh đạo công an, tòa án và viện kiểm sát tỉnh Bình Thuận tổ chức công khai xin lá»—i gia Ä‘ình bà Nguyá»…n Thị Lâm.

Nguyên chủ tịch xã Tân Minh, ông Nguyá»…n Thận chia sẻ: “Kết luận Ä‘iều tra và cáo trạng vụ án vườn Ä‘iều, dÆ°á»›i con mắt của người khác thì Ä‘ó là Ä‘iều hiển nhiên. NhÆ°ng vá»›i nhà báo Trần Mỹ thì Ä‘ó là má»™t sá»± bịa đặt trắng trợn. Bằng lÆ°Æ¡ng tâm, trách nhiệm và chữ tâm của người làm báo, anh Ä‘ã Ä‘i ngược dòng để tìm đến tận cùng lẽ phải”.           

Trần Mỹ có sở trường về thể loại bút ký, phóng sá»±. Nhiều bài viết của anh Ä‘ã chạm tá»›i những vấn đề nhạy cảm, nóng bỏng của cuá»™c sống và từng số phận nhÆ° các bài bút ký: VÆ°Æ¡ng quốc muối, Äáº¥t lạ hóa quê hÆ°Æ¡ng, Biển má»™t bên và… bông má»™t bên, Kêu trời sau chân sóng,Nho Thuận Hải nữ hoàng bất hạnh, Biển xa mời gọi, Thách thức giữa đại ngàn… Anh bảo, do cuá»™c sống “đặt hàng” những bài Ä‘iều tra về án dân sá»±, tranh chấp đất, thu hồi, bồi thường trái luật, cho nên sau này anh chuyên tâm hÆ°á»›ng ngòi bút của mình Ä‘i sâu vào lÄ©nh vá»±c gai góc này. Khó mà kể hết nhiều vụ án dân sá»± phúc thẩm được anh phân tích, mổ xẻ và được Tòa án nhân dân tối cao tuyên hủy. Cho đến những dá»± án có “vấn đề”, bị lên án sau Ä‘ó phải sá»­a sai hoặc hủy bỏ…

Ngòi bút của anh không chỉ gây sóng gió á»Ÿ các tỉnh Nam bá»™ mà gần Ä‘ây còn lan ra tận Hà TÄ©nh nhÆ°: Dá»± án khu Ä‘ô thị Hàm Nghi Hà TÄ©nh: làm giàu trên lÆ°ng nông dân, Cải tạo Quốc lá»™ 15 A: định giá đất thấp ai được lợi, UBND huyện Kỳ Anh: đập phá hàng loạt nhà dân cÆ¡ sở pháp lí ở Ä‘âu?, Chính quyền thị trấn Kỳ Anh lấy đất dân để bán; Thủy lợi Ngàn TrÆ°Æ¡i - Cẩm Trang: Tái định cÆ° giữa rừng chuyện thật nhÆ° bịa... Äã hai lần lãnh đạo tỉnh Hà TÄ©nh mời BáoNgười Cao Tuổi Ä‘ối thoại vì những bài viết của Trần Mỹ. Lần thứ nhất, ngày 18/3/2011, do Tổng biên tập Kim Quốc Hoa dẫn đầu, có nhà báo Thanh Cao, Mạc Hồng Kỳ và Trần Mỹ tham gia. Lần thứ hai, ngày 2/10/2012, Tổng biên tập giao Trần Mỹ, Mạc Hồng Kỳ và Lê Xuân Thủy. Cả hai lần Báo Người Cao Tuổi Ä‘ều chứng minh những bài viết của Trần Mỹ là có căn cứ. Kết quả, địa phÆ°Æ¡ng Ä‘ã tiếp thu và xá»­ lý các vấn đề báo nêu má»™t cách thỏa Ä‘áng trên tinh thần cởi mở và cầu thị.

Khi công an tỉnh Bình Thuận định bắt giam Trần Mỹ trong khi anh viết bài báo NÆ°á»›c mắt người mở đất, nhà báo Lê Bá Mười (Báo Nhân Dân nghỉ hÆ°u tại Bình DÆ°Æ¡ng) Ä‘iện thoại về hỏi chủ tịch tỉnh có hay không chuyện này? Vì là chá»— rất thân tình nên ông chủ tịch thừa nhận là có. Nhà báo Lê Bá Mười thằng thắn nói: “Vá»›i Trần Mỹ thì nên tổ chức học tập gÆ°Æ¡ng dÅ©ng cảm má»›i Ä‘úng, cÆ¡m nhà áo vợ mà dám nói thẳng nói thật, làm được những việc mà người khác không dám làm”.

Nhà báo Thái Quang Trung (nguyên Phó tổng biên tập Báo Ninh Thuận) nhận xét: “Bài viết nào của Trần Mỹ cÅ©ng thể hiện hết tâm huyết của người cầm bút. Từng câu chữ được anh cân nhắc kÄ©, nạn nhân thì cảm thấy được sẻ chia, đồng cảm. Có người nói Trần Mỹ làm lợi cho nhà nÆ°á»›c và nhân dân giá trị về kinh tế là hết sức lá»›n thì cÅ©ng không sai nhÆ°ng tôi nghÄ©, qua các bài viết, công rất lá»›n nhất của Trần Mỹ là tuyên truyền, phổ biến các chính sách về pháp luật, nhất là Luật Đất Ä‘ai cho nhân dân”.  

Giờ Ä‘ây tuổi Ä‘ã cao, nhÆ°ng sá»± xông xáo, năng nổ của Trần Mỹ vẫn không hề vÆ¡i cạn. CÆ¡ duyên Ä‘ã cho anh về tòng quân tại Báo Người Cao Tuổi. á»ž tờ báo này, anh có thêm đất dụng võ. Nhà báo Trần Mỹ lại tiếp tục dấn thân vào “tâm bão” của đời sống; tìm đến những phận đời Ä‘ang chịu nhiều bất công, tiếp tục cùng họ bÆ°á»›c về phía ánh sáng bằng tâm huyết và ngòi bút mạnh mẽ của mình.               

Theo Bảo Trung/Báo Nhà báo và Công luận