Nhà báo Cao Tuân kể: “Trong vài lần Ä‘i thá»±c tế ở những chợ đầu mối tại Hà Ná»™i, tôi vô tình nghe kể chuyện má»™t khóa học dạy “Ä‘ánh hàng” từ Trung Quốc về vá»›i giá rẻ mà không mất má»™t khoản thuế nào. Lần theo những thông tin có được, tôi đăng ký tham gia khóa học vá»›i khoản phí 5 triệu đồng. Tại má»™t căn há»™ ở tòa nhà nằm trên đường Tam Trinh (quận Hoàng Mai), các “huấn luyện viên” giá»›i thiệu: Học viên chỉ cần cài đặt ứng dụng mua hàng của Trung Quốc, chọn những loại mặt hàng cần mua, thá»±c hiện thanh toán từ xa qua tài khoản thẻ của ngân hàng Trung Quốc. Hàng hóa sau Ä‘ó sẽ được vận chuyển từ ná»™i địa Trung Quốc tập kết về má»™t địa Ä‘iểm ở gần biên giá»›i, sau Ä‘ó sẽ có má»™t Ä‘Æ¡n vị nhận vận chuyển về Việt Nam qua đường tiểu ngạch mà không mất má»™t khoản phí, thuế nào”.

Tận mắt chứng kiến má»™t học viên Ä‘ang là chủ má»™t cá»­a hàng thời trang ở quận Nam Từ Liêm thao tác trong vòng có 1 tuần, hàng hóa Ä‘ã được Ä‘Æ°a đến tận shop khiến nhà báo Cao Tuân đặt ra câu hỏi: “Vì sao những lô hàng giá rẻ, không hóa Ä‘Æ¡n lại được “tuồn” về Việt Nam má»™t cách Ä‘Æ¡n giản nhÆ° vậy?”. Vá»›i ý nghÄ© phải Ä‘i đến tận cùng sá»± thật, anh Ä‘ã thâm nhập đường dây “Ä‘ánh hàng” này.

Đêm biên giá»›i, vào vai cá»­u vạn

Má»™t trong những việc khó nhất lúc này là phải tiếp cận được hoạt Ä‘á»™ng của những đối tượng trong “cá»— máy buôn lậu” cÅ©ng nhÆ° mục sở thị đường Ä‘i của hàng hóa. Cả 3 lần đến Ä‘iểm tập kết hàng lậu phía sau chùa Tân Thanh (huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng SÆ¡n), nhà báo Cao Tuân đều bị nhóm người cản trở và “áp giải” ra tận trục đường chính. Không bỏ cuá»™c, anh trở lại “Ä‘iểm nóng”, lân la những quán ăn nhằm tiếp cận những cá»­u vạn. Phải mất 2 ngày, anh má»›i làm quen được má»™t cá»­u vạn tên Minh “trâu” – người có thâm niên 6 năm “cõng” hàng thuê. Sau nhiều lần “trình bày hoàn cảnh”, Minh “trâu” má»›i đồng ý Ä‘Æ°a anh gặp má»™t “cai cá»­u” để xin việc. Do là “lính” má»›i, nên ngoài việc xem chứng minh nhân dân, kiểm tra sức khỏe, Cao Tuân còn phải đặt cọc má»™t khoản tiền để tránh việc làm thất lạc hàng khi vận chuyển. Theo thỏa thuận, má»—i bao hàng vác từ Ä‘iểm tập kết trên đồi núi khu vá»±c Cá»­a khẩu Việt – Trung xuống Ä‘iểm tập kết phía dÆ°á»›i gần Cá»­a khẩu Tân Thanh, cá»­u vạn sẽ được chủ trả 2.700 đồng/kg. Thường thì 1 bao hàng nặng 30 đến 120kg, tùy loại. Sau khi thủ tục “nhập môn” hoàn tất, anh Ä‘i mua “đồ nghề” gồm dây thừng, tấm đệm mút (dụng cụ để buá»™c hàng và Ä‘eo vào vai) rồi theo nhóm cá»­u vạn về má»™t lán tạm nghỉ ngÆ¡i chờ báo lệnh sẽ lên núi “cõng” hàng về.

Để bài báo có được chứng cứ thuyết phục, nhà báo Cao Tuân Ä‘ã bí mật thu thập tất cả những chứng cứ bằng các cách ghi âm, ghi hình trong suốt thời gian thâm nhập. “Đó thá»±c sá»± là má»™t công việc khó khăn và nguy hiểm. Nan giải nhất trong quá trình nhập vai làm cá»­u vạn là phải Ä‘i qua Mốc 1089 sang hàng rào biên giá»›i sang Ä‘iểm tập kết bên Trung Quốc Ä‘Æ°a hàng về Việt Nam. Điều này đồng nghÄ©a vá»›i việc tôi vượt biên trái phép”, nhà báo Cao Tuân vẫn còn nguyên cảm giác hồi há»™p khi kể chuyện vá»›i chúng tôi.

Do vậy sau khi tính toán kỹ, anh Ä‘ã trao đổi vá»›i Minh “trâu” - cá»­u vạn Ä‘i cùng rằng do má»›i Ä‘i làm còn run sợ nên chỉ đứng ở phía bên Việt Nam. Sau khi Minh “trâu” sang Trung Quốc (cách cá»™t mốc biên giá»›i vài trăm mét) Ä‘Æ°a các bao hàng về địa phận của Việt Nam, anh sẽ vác há»™ xuống Ä‘iểm tập kết theo chỉ định của chủ. “Tôi phải thuyết phục rất lâu và nói rằng Ä‘ang tập làm cho quen nên sẽ không Ä‘òi chia tiền công nên Minh “trâu” má»›i đồng ý”, nhà báo Cao Tuân kể lại.

Do những đường mòn giữa đồi keo rất nhỏ, lại trÆ¡n trượt sau mÆ°a cá»™ng vá»›i bao hàng hÆ¡n 60kg sau lÆ°ng nên má»—i lần đến Ä‘oạn triền dốc, những cá»­u vạn má»›i vào nghề nhÆ° Cao Tuân lại bị ngã sõng xoài xuống bùn đất. Đặc biệt là buổi Ä‘êm, trời lạnh, sÆ°Æ¡ng muối dày đặc nhÆ°ng anh vẫn phải cởi trần vác hàng. Anh lấy chiếc áo mỏng quấn quanh tay trái để kẹp dụng cụ quay hình má»™t cách kín Ä‘áo, tay phải cầm Ä‘èn pin dò đường. “Khoảng thời gian Ä‘ó suốt ba tháng liền tôi không cắt tóc, cạo râu để nhìn cho giống cá»­u vạn, tránh bị chim lợn nghi ngờ”, anh tâm sá»±.

Sau khoảng 1 tuần nhập vai thì bất ngờ nhà báo Cao Tuân bị lá»™ trong lúc chụp ảnh khi Ä‘i bá»™ ở phía rìa đồi keo. Lúc này trời về Ä‘êm, tối Ä‘en nhÆ° má»±c, 1 người Ä‘àn ông rọi thẳng Ä‘èn pin và mặt Cao Tuân rồi hô lá»›n: “Có biến. Có đứa Ä‘ang chụp ảnh”.Ngay lập tức, má»™t nhóm người làm nhiệm vụ cảnh giá»›i hùng hổ lao đến khu vá»±c nÆ¡i anh đứng.

“Lúc ấy tôi chỉ biết cắm mặt chạy, má»—i lần trượt ngã lại đứng dậy chạy tiếp vì nếu bị nhóm người này bắt giữ giữa khu vá»±c biên giá»›i sẽ không biết thế nào. Họ Ä‘uổi theo rất lâu mãi đến khi tôi rẽ vào má»™t lối má»›i rồi núp vào bụi rậm sát bờ vá»±c, nhóm người này bị mất dấu và truy lùng ở Ä‘iểm khác. Lần theo đường mòn về chùa Tân Thanh, tôi gá»™t rá»­a vết bẩn của quần áo, băng bó vết máu chảy ở tay rồi Ä‘i bá»™ ra đường lá»›n Ä‘ón xe khách về Hà Ná»™i”, nhà báo Cao Tuân nhá»› lại.

Câu chuyện chÆ°a dừng lại ở Ä‘ó bởi sáng sá»›m, Minh “trâu” gọi cho Cao Tuân hỏi về việc vì sao tá»± dÆ°ng vá»™i vàng bỏ về. Cá»­u vạn này còn bảo rằng có má»™t nhóm người đến lán ở của cá»­u vạn gá»­i lại 2 viên đạn của loại súng AK-47...

Những góc khuất dần lá»™ sáng

Tuy có chút lo lắng nhÆ°ng vá»›i mong muốn phÆ¡i bày sá»± thật ra ánh sáng, phóng viên của Báo Gia Ä‘ình & xã há»™i vẫn kiên trì thá»±c hiện tuyến bài. Nhà báo Cao Tuân kể lại má»™t chi tiết Ä‘áng ngờ mà anh ghi lại được: “Trong chặng đường nhập vai Ä‘i theo nhóm cá»­u vạn mang hàng từ bãi tập kết qua đường mòn xuyên đồi keo xuống bãi gần Cá»­a khẩu Tân Thanh, tôi còn phải Ä‘i qua má»™t lán, căng bạt xanh mà theo lời cá»­u vạn Ä‘ó là chốt của Bá»™ Ä‘á»™i Biên phòng. Là người má»›i nên lần nào Ä‘i qua, tôi cÅ©ng bị hai người Ä‘àn ông mặc thường phục từ trong lán Ä‘i ra hỏi Ä‘i làm lâu chÆ°a, mang hàng cho nhà nào?. Nhờ những lời căn dặn từ trÆ°á»›c nên sau khi “khá»›p lệnh”, tôi má»›i được cho mang hàng qua…”. Từ chi tiết này, anh quyết tâm làm sáng tỏ thêm vai trò của “chốt Bá»™ Ä‘á»™i Biên phòng”đấy. Sau nhiều tháng tiếp tục thu thập các thông tin, anh phát hiện ra được rằng, ngoài sá»± liều lÄ©nh của nhóm “đầu nậu” vì đồng tiền bất chấp luật pháp còn có dấu hiệu tiêu cá»±c của những cán bá»™ Ä‘ang thá»±c thi nhiệm vụ phòng chống buôn lậu.

Sau khi loạt bài viết được đăng tải trên Báo Gia Ä‘ình & Xã há»™i Ä‘ã nhanh chóng nhận được sá»± quan tâm của dÆ° luận. Rất nhiều cÆ¡ quan Ä‘ã vào cuá»™c, trong Ä‘ó có Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thÆ°Æ¡ng mại và hàng giả (Ban chỉ đạo 389 quốc gia); Tổng cục Hải quan; Cục Chính trị - Bá»™ TÆ° lệnh Bá»™ Ä‘á»™i Biên phòng và các ban ngành của tỉnh Lạng SÆ¡n. Kết quả kiểm tra, xác minh cho thấy tình trạng cá»­u vạn mang vác hàng lậu qua má»™t số đường mòn trên địa bàn huyện Văn Lãng nhÆ° Báo Gia Ä‘ình & Xã há»™i phản ánh là có thật. Là Ä‘Æ¡n vị liên quan trá»±c tiếp, Bá»™ Chỉ huy Bá»™ Ä‘á»™i Biên phòng tỉnh Lạng SÆ¡n Ä‘ã họp ká»· luật, Ä‘iều chuyển Trạm trưởng, Phó Trạm trưởng Trạm kiểm soát Biên phòng Tân Thanh và má»™t số cán bá»™, chiến sỹ phụ trách địa bàn. Vá»›i sá»± chỉ đạo sát sao từ Trung Æ°Æ¡ng, Đồn Biên phòng Tân Thanh và Chi cục Hải quan Tân Thanh Ä‘ã phối hợp triển khai lá»±c lượng dá»±ng lán chốt chặn 24/24 giờ tại vị trí các đường mòn khu vá»±c Mốc 1089 đến Mốc 1090 để ngăn chặn hoạt Ä‘á»™ng xuất, nhập cảnh trái phép và buôn lậu.

Có thể thấy rằng, bằng sá»± dÅ©ng cảm, dấn thân và trách nhiệm, phóng viên của Báo Gia Ä‘ình & Xã há»™i Ä‘ã kiên trì Ä‘eo Ä‘uổi đến tận cùng vụ việc, giúp cÆ¡ quan chức năng kịp thời có biện pháp ngăn chặn tình trạng “tuồn” hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng về Việt Nam tiêu thụ, nhất là Ä‘ang dịp cao Ä‘iểm cuối năm.