Lúc nào... trời sẽ nắng?

Tôi có cÆ¡ duyên được phỏng vấn rất nhiều các tổng biên tập, nhÆ°ng chÆ°a lần nào lại thấy bản thân tâm trạng nhÆ° lần này. Dù rằng cuá»™c trò chuyện hoàn toàn trên Ä‘iện thoại để thá»±c hiện nghiêm túc giãn cách xã há»™i nhÆ°ng tiếng thở dài, tâm tÆ° nghẹn đắng của những người thủ lÄ©nh báo chí, tôi vẫn có thể dá»… dàng cảm nhận  được.

Tất cả con đường đều phải dẫn đến bài toán “làm thế nào để sống trong lúc này?, nếu tiếp tục khó khăn sẽ ra sao”? Điều ấy Ä‘è nặng lên vai những người đứng đầu cÆ¡ quan báo chí. Những người mà Ä‘ã có lúc tôi từng nghÄ© rằng, họ có má»™t “tinh thần thép” khó Ä‘iều gì lay chuyển được. NhÆ°ng “xuống tinh thần” là Ä‘iều có thể cảm nhận được trong lúc này vá»›i các Tổng biên tập. Bởi những quyết định được Ä‘Æ°a ra không chỉ ảnh hưởng đến bản thân họ mà còn ảnh hưởng đến những cá»™ng sá»± trung thành, những người phóng viên vẫn phải lăn xả trên từng cây số má»—i ngày qua. Đã có những cÆ¡ quan hoạt Ä‘á»™ng “cầm cá»±” qua ngày bằng “lÆ°Æ¡ng khô”, có nhiều cÆ¡ quan Ä‘ã phải tính đến phÆ°Æ¡ng án cắt giảm thu nhập.

Tôi bắt đầu câu chuyện "gỡ vÆ°á»›ng" bằng cuá»™c trò chuyện vá»›i thủ lÄ©nh của báo Đầu tÆ° - má»™t tờ báo tôi trá»™m nghÄ© có lẽ sẽ đỡ phần khó khăn trong bối cảnh này khi  Đầu tÆ°-là má»™t tờ báo thuá»™c diện có “của ăn của để”, sẽ có “lÆ°Æ¡ng khô”, tích lÅ©y. Thêm nữa, người đứng đầu tờ báo là má»™t người vô cùng năng Ä‘á»™ng, luôn tìm ra được những “lối rẽ”, bắt mạch thị trường rất nhanh, và tất nhiên Ä‘ón xu hÆ°á»›ng thế giá»›i cÅ©ng không tệ.

Tuy nhiên, cuá»™c trò chuyện kéo dài hÆ¡n 3 tiếng đồng hồ vá»›i ý đồ  “gỡ vÆ°á»›ng” vẫn có rất nhiều những trăn trở.

Giải bài toán khó khăn, Tổng biên tập Lê Trọng Minh cÅ©ng thành thật rằng, câu chuyện tồn tại, ổn định của tòa soạn vài tháng đầu năm còn nhờ vào nguồn dá»± trữ được sá»­ dụng trong quyền hạn nhÆ°ng đến nay cÅ©ng Ä‘ã “cạn dần”. Ông phân tích thêm: “Không có cÆ¡ quan  báo chí nào dá»± trữ quá nhiều “lÆ°Æ¡ng khô” vì mục tiêu hàng đầu của chúng tôi luôn là cải thiện thu nhập. Nếu năm nào có thu nhập tốt hÆ¡n chút thì lại tăng lÆ°Æ¡ng, tăng nhuận bút cho anh em. Má»™t phần trong khoản thu nhập chung của tòa soạn hàng năm đều được trích vào Quỹ phát triển hoạt Ä‘á»™ng sá»± nghiệp theo quy định nhÆ°ng không được sá»­ dụng vào mục Ä‘ích trả lÆ°Æ¡ng, trả nhuận bút nên khó lại càng khó”.

Quả thá»±c, thời Ä‘iểm này đặt ra cho người tổng biên tập là cân đối tài chính nhÆ° thế nào để tiếp tục đứng vững, để vừa ổn định cuá»™c sống của người lao Ä‘á»™ng vừa hoàn thành nhiệm vụ và Ä‘iều ấy thá»±c sá»± khó.  Bởi thá»±c tế dù doanh nghiệp được cứu và giả nhÆ° 6 tháng cuối năm hết dịch thì chắc chắn cÅ©ng khó trở lại được giai Ä‘oạn cÅ©, khó chờ đợi ở doanh nghiệp Ä‘iều gì...khi bản thân họ còn không biết đến khi nào má»›i "thoát hiểm".

 “Khủng hoảng hiện giờ thá»±c sá»± trầm trọng, báo chí lâm vào cảnh đặc biệt khó khăn. Chúng ta Ä‘ã từng trải qua những khó khăn nhÆ°ng đều le lói chút ánh sáng cuối đường hầm, nhÆ°ng thá»±c sá»± thời Ä‘iểm này rất bế tắc vì không biết chúng ta sẽ trông đợi vào Ä‘iều gì. Vẫn biết rằng “hết mÆ°a rồi trời lại nắng”, khó khăn rồi cÅ©ng qua Ä‘i nhÆ°ng Ä‘ó chỉ là lí thuyết thôi bởi câu hỏi luôn ở trong đầu chúng tôi là: Lúc nào...trời sẽ nắng? ” – Nhà báo Lê Trọng Minh tâm sá»±.

Cắt giảm, cắt giảm và cắt giảm...

CÅ©ng bởi vì không biết lúc nào trời sẽ sáng nên các Tổng biên tập buá»™c phải Ä‘Æ°a ra những phÆ°Æ¡ng án giải quyết mang tính dá»± liệu. Má»™t trong những Ä‘iều phải tính đến chính là việc phải cắt giảm nhiều thứ. TrÆ°á»›c khi gặp phải đại dịch Covid-19, làm kinh tế báo chí Ä‘ã chẳng dá»… dàng gì nhÆ°ng giờ lại “cá»±c chẳng Ä‘ã” phải Ä‘Æ°a ra những quyết định mà những người đứng đầu cho rằng, vá»›i họ Ä‘ó là những quyết  định Ä‘au Ä‘á»›n.

Thá»±c lòng mà nói, bối cảnh này, nói đến chuyện cắt giảm đối vá»›i người làm báo Ä‘úng là nhÆ° nhát dao “xuyên tim”. Mà thá»±c chất, câu chuyện "cắt giảm" cÅ©ng chỉ là giải pháp tạm thời. Rất nhiều lãnh đạo báo rÆ¡i vào cảm giác “bị sốc”. Họ cÅ©ng phải nâng lên đặt xuống trÆ°á»›c khi Ä‘Æ°a ra quyết định cắt giảm. CÆ¡ quan nào cÅ©ng đặt mục tiêu phải Ä‘i lên cả, thế mà Ä‘ùng má»™t cái, chẳng khác nào "rÆ¡i từ trên ngọn núi rÆ¡i xuống". Thậm chí, trong góc Ä‘á»™ quản lý vẫn phải tiên liệu rằng, có thể má»™t ngày không xa sẽ tiếp tục có chuyện "chảy máu chất xám". NhÆ°ng Ä‘ã đến lúc không thể khác nữa rồi.

NhÆ° tờ báo Thanh Niên chẳng hạn, năm 2019 doanh thu rất tốt thì đến năm 2020 mọi sá»± Ä‘ã khác. Tổng biên tập Nguyá»…n Quang Thông Ä‘ã phải Ä‘Æ°a ra quyết định: TrÆ°á»›c khó khăn hiện tại, bắt đầu từ tháng 3 chúng tôi Ä‘ã giảm 10% phụ cấp ngoài lÆ°Æ¡ng, 50% thu nhập chi phí thưởng. Nếu tình trạng này kéo dài có lẽ phải giảm tiếp. Sắp tá»›i từ 1/7 lại tăng lÆ°Æ¡ng cÆ¡ bản, chắc sẽ còn Ä‘au đầu hÆ¡n nữa...Song song vá»›i Ä‘ó ông cÅ©ng Ä‘ã có má»™t công văn đề nghị Há»™i Nhà báo Việt Nam kiến nghị Chính phủ, Bá»™ Tài chính há»— trợ má»™t số vấn đề khắc phục khó khăn, nhằm giúp báo sá»›m vượt qua giai Ä‘oạn trÆ°á»›c mắt nhÆ°  giãn ná»™p thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2020 qua năm 2021. Được phép sá»­ dụng Quỹ phát triển hoạt Ä‘á»™ng sá»± nghiệp để chi cho các hoạt Ä‘á»™ng nhằm bảo vệ và phòng chống dịch bệnh trong cÆ¡ quan...

Tổng biên tập Tạp chí Nhà Đầu tÆ° Nguyá»…n Anh Tuấn, má»™t trong những Tổng biên tập tôi đặc biệt ngưỡng má»™ về khả năng nhìn xa trông rá»™ng, Ä‘iều hành và quản trị tòa soạn. Ông cÅ©ng là má»™t tiến sÄ© kinh tế có tên tuổi Ä‘ã từng có công rất lá»›n trong thời Ä‘iểm báo chí gặp khó khăn về thuế giai Ä‘oạn trÆ°á»›c. Ý kiến của ông Ä‘Æ°a ra Ä‘ã góp phần giảm thuế cho báo chí từ 27% xuống 10%. Trong bối cảnh này, nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn chia sẻ: Về giải pháp trÆ°á»›c mắt chúng tôi Ä‘ã phải thá»±c hiện trong tòa soạn thời Ä‘iểm này Ä‘ó là bắt đầu từ tháng 4 sẽ giảm khoảng 10% thu nhập của nhân viên, phóng viên. Đồng thời tiếp tục nâng cao năng suất lao Ä‘á»™ng bằng cách sàng lọc Ä‘á»™i ngÅ© cán bá»™ phóng viên. Thậm chí, dá»± kiến có thể cÅ©ng phải giảm 10% biên chế. TrÆ°á»›c tình hình phức tạp nhÆ° hiện nay, để đảm bảo cân đối và tính toán dài cho cả năm nên bắt buá»™c phải có giải pháp cắt giảm nhÆ° vậy.

Trở lại câu chuyện của báo Đầu tÆ°, ngay từ khi có những khó khăn, báo Ä‘ã Ä‘ánh giá về tình hình sắp tá»›i và dá»± báo những kịch bản xấu có thể xảy ra. Từ Ä‘ó, Đảng ủy báo Đầu tÆ° Ä‘ã ra Nghị quyết chuyên đề về má»™t số giải pháp cấp bách ổn định sản xuất, kinh doanh và đảm bảo an toàn tài chính cÆ¡ quan. Theo Ä‘ó, thá»±c hiện lá»™ trình giảm thu nhập CBNV đến khi tình hình kinh doanh phục hồi. TrÆ°á»›c hết giảm 15% thu nhập các cấp lãnh đạo từ trợ lý phòng, ban trở lên trong tháng 4/2020. Trong giai Ä‘oạn tiếp tục sẽ giảm thu nhập chung toàn thể CBNV. Đồng thời tiếp tục phải đảm bảo chất lượng, để giữ chân  được Ä‘á»™c giả, đến khi khủng hoảng qua Ä‘i công chúng vẫn ở lại vá»›i tờ báo. Vì thế, đến nay, báo Đầu tÆ° chÆ°a thá»±c hiện việc giảm nhuận bút. 

Tất nhiên Ä‘Æ°a ra giải pháp này, Tổng biên tập Lê Trọng Minh cÅ©ng trăn trở: Có thể chúng tôi chÆ°a ban hành ngay các giải pháp trong toàn bá»™ tòa soạn nhÆ°ng chắc chắn là phải làm sắp tá»›i. Đó là má»™t quyết định khiến nhiều Ä‘êm tôi không ngủ được. Tôi Ä‘ã suy nghÄ© “vắt óc” xem có còn cách nào khác không? NhÆ°ng thá»±c sá»± không có tiền thì chẳng thể làm khác. Cái khó nhất ở Ä‘ây là bài toán tÆ° tưởng cho phóng viên. Chúng ta sẽ nói vá»›i phóng viên rằng chuyện này sẽ kéo dài bao lâu? Tôi có thể nói vá»›i phóng viên của mình rằng, tháng này chúng ta giảm nhé, có khi tháng sau lại ổn. NhÆ°ng mà nếu tháng sau không ổn thì chắc hẳn sá»± thất vọng sẽ tăng lên gấp Ä‘ôi. Còn nếu nhÆ° nói thẳng ra là 6 tháng đến 1 năm nữa phải giảm thì không thể không tránh khỏi tác Ä‘á»™ng tâm lý rất lá»›n. Và lúc Ä‘ó trường hợp xấu nhất có thể xảy cÅ©ng buá»™c phải chấp nhận. Đó là ngồi nhìn những “chiến sÄ© trung kiên của chúng ta rời bỏ mặt trận”...Câu chuyện “chảy máu chất xám” rất có thể lại tiếp tục bắt đầu từ Ä‘ây.

Trên thá»±c tế, có thể câu chuyện này sẽ không dừng lại ở bài toán tài chính mà Ä‘au Ä‘áu hÆ¡n nữa còn là chuyện “con người”. Trong câu chuyện của những người đứng đầu, tôi thấy Ä‘iều mà họ bận tâm nhiều nhất vẫn là giá trị con người, những nhân lá»±c sản xuất ná»™i dung thông tin. Đó là “hồn cốt” của má»™t tòa soạn báo, nguồn nhân lá»±c rất khó thay thế ở cÆ¡ quan báo chí. Họ đều có chung má»™t tâm tÆ°, bài toán “thay máu” sợ nhất là những nhà báo giỏi, biên tập giỏi rời Ä‘i. Đó không còn dừng lại ở chuyện “Ä‘áng tiếc” nữa mà là chuyện Ä‘au Ä‘á»›n.

“Bởi thá»±c lòng, những người quản lý nhÆ° chúng  tôi, suốt  má»™t quá trình, cố gắng làm mọi cách cÅ©ng là muốn giữ chân được người tài, để họ có sá»± yên tâm, tin tưởng gắn bó hÆ¡n vào cÆ¡ quan. Tất nhiên, không phải ai Ä‘i làm cÅ©ng hoàn toàn vì tiền nhÆ°ng Ä‘ó là Ä‘iều kiện cần để họ cống hiến, Ä‘am mê, tiếp tục ná»— lá»±c trên hành trình vì sá»± nghiệp báo chí cách mạng Việt Nam” - Tổng Biên tập Lê Trọng Minh nhấn mạnh.

Theo Hà Vân/Báo Nhà báo và Công luận