Xu hướng tất yếu

Báo chí Ä‘ang dần có xu hÆ°á»›ng phân cá»±c. Ranh giá»›i giữa báo và tạp chí được thiết lập dá»±a trên chính nhu cầu Ä‘á»™c giả cùng thế mạnh của má»—i loại hình.

Vá»›i sá»± phát triển mạnh mẽ của cách mạng công nghệ, chúng ta Ä‘ang sống trong thời đại toàn cầu hóa thông tin. Thông tin ở khắp mọi nÆ¡i trên thế giá»›i được truyền tải liên tục, nhiều chiều và dá»… dàng tá»›i công chúng. Từ buổi đầu ra đời đến nay, báo chí trải qua nhiều xu hÆ°á»›ng khác nhau để phát triển. Má»™t xu hÆ°á»›ng cÅ© qua Ä‘i, má»™t xu hÆ°á»›ng khác, má»›i hÆ¡n, tiến bá»™ hÆ¡n lại hình thành. Trong giai Ä‘oạn toàn cầu hóa thông tin ngày nay, vÅ© khí quan trọng nhất chính là thông tin, kiểm soát và tận dụng hiệu quả của thông tin.

Song, chính cuá»™c cách mạng công nghệ cÅ©ng dẫn đến sá»± ra đời của mạng xã há»™i - vốn lâu nay được coi là thách thức lá»›n của báo chí. Sá»± phát triển rầm rá»™ của mạng xã há»™i Ä‘ã khiến báo chí phải định nghÄ©a lại khái niệm thông tin cùng sá»± biến đổi của truyền thông Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện.

Trong bối cảnh Ä‘ó, tạp chí vá»›i tính chất “hàn lâm, chuyên sâu, chuyên biệt”, phÆ°Æ¡ng thức tiếp cận thông tin chậm rãi, có khoảng lùi thời gian đủ để suy nghiệm thấu Ä‘áo và xác thá»±c thông tin, tạp chí trở thành sá»± lá»±a chọn của Ä‘á»™c giả trong tìm kiếm thông tin và góc nhìn.

Má»™t thá»±c tế dá»… thấy, báo chí hiện đại trên thế giá»›i Ä‘ang chuyển dần sang xu hÆ°á»›ng tạp chí hóa, bằng chứng là nhiều cÆ¡ quan truyền thông lá»›n của các quốc gia (Anh, Mỹ,...) có truyền thống hàng trăm năm về báo chí Ä‘ang tiệm cận gần hÆ¡n đến phÆ°Æ¡ng thức khai thác thông tin của tạp chí. Nói má»™t cách hình ảnh là “bán” góc nhìn và quan Ä‘iểm thay vì “bán” tin tức nhÆ° truyền thống.

Chiến sÄ© trên Đảo Sinh Tồn đọc Tạp chí Người Làm Báo. Ảnh: THL

Tất nhiên, nhÆ° má»™t quy luật, trong sá»± đối diện phức tạp của thế giá»›i truyền thông, báo chí hiện đại Ä‘ang hÆ°á»›ng đến việc xây dá»±ng má»™t không gian thông tin riêng biệt. Báo chí Việt Nam không ngoại lệ. Sắp xếp lại “Ä‘á»™i hình” báo chí là nhu cầu thá»±c tế của báo chí Việt Nam.

Má»—i loại hình báo chí có những đặc trÆ°ng riêng, bao gồm cả hình thức và ná»™i dung, phong cách. Trong Ä‘ó, tạp chí có đặc thù định vị được nhóm Ä‘á»™c giả tiềm năng. Lợi thế cá»™ng xu thế sẽ tạo “đất” diá»…n cho tạp chí phát triển mạnh mẽ ở tÆ°Æ¡ng lai gần.

Nói cách khác - nhÆ° cách người trong cuá»™c nhà báo Nguyá»…n Tiến Thanh, Tổng Biên tập Tạp chí Đời sống và Pháp luật chia sẻ: “Rất may, chúng ta Ä‘ã có má»™t lá»±a chọn, má»™t xu hÆ°á»›ng, thậm chí là má»™t cứu cánh để phát triển. Lá»±a chọn Ä‘ó chính là má»™t loại hình đặc thù không hề xa lạ vá»›i người trong nghề: Loại hình Tạp chí”.

Đồng thời, ông cÅ©ng bày tỏ quan Ä‘iểm lạc quan, bÆ¡i trong má»™t biển thông tin khổng lồ của mạng xã há»™i, vá»›i Æ°u thế chuyên sâu, chuyên ngành, tạp chí có thể chọn những dòng chảy thông tin phạm vi nhỏ nhÆ°ng đủ mạnh mẽ để tạo sá»± khác biệt, lay Ä‘á»™ng được cảm xúc và gây sá»± chú ý cho bạn đọc. Định vị không gian thông tin hẹp có thể giúp tạp chí giảm thiểu ngân sách đầu tÆ°, tập trung nguồn lá»±c để kiến tạo ná»™i dung và tÆ°Æ¡ng tác vá»›i bạn đọc.

Thêm má»™t cÆ¡ sở niềm tin cho xu hÆ°á»›ng phát triển của tạp chí, khi báo cáo tại đợt khảo sát được thá»±c hiện vào tháng 10/2015, Q&Me (Dịch vụ nghiên cứu thị trường Việt Nam) Ä‘ã Ä‘Æ°a ra số liệu khá bất ngờ: Số lượng người thường xuyên đọc báo chỉ chiếm 16% số người được hỏi, trong khi người thường xuyên đọc tạp chí lá»›n gấp Ä‘ôi (32%).

CÅ©ng vá»›i đặc thù của loại hình tạp chí, ở Việt Nam, đặc biệt ở nÆ°á»›c ngoài, tạp chí luôn luôn có được đặc quyền là nÆ¡i xuất hiện của các chính khách, người nổi tiếng, doanh nhân,... Ä‘iều mà báo, mạng xã há»™i không làm được. Cầu có tất sinh cung, và khi mà con người ngày càng có xu hÆ°á»›ng được khẳng định tầm ảnh hưởng thì tạp chí chính là sá»± lá»±a chọn lý tưởng.

Phóng viên tác nghiệp tại hiện trường

Cuộc chuyển dời lịch sử...

Ở dấu mốc 95 năm báo chí cách mạng Việt Nam Ä‘ã có má»™t cuá»™c chuyển dời báo chí đặc biệt. Cuá»™c chuyển dời ấy mang ý nghÄ©a sắp xếp lại Ä‘á»™i ngÅ© báo chí, phân quyền rõ rệt cho từng loại hình báo chí. Ở đấy, tạp chí - má»™t loại hình sẽ chiếm vị trí chủ lá»±c quan trọng trong hệ thống báo chí nÆ°á»›c nhà.

Trong Quyết định phê duyệt Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc đến năm 2025 của Thủ tÆ°á»›ng Chính phủ Ä‘ã nêu rõ má»™t trong những quan Ä‘iểm: Báo chí là phÆ°Æ¡ng tiện thông tin, công cụ tuyên truyền, vÅ© khí tÆ° tưởng quan trọng của Đảng và Nhà nÆ°á»›c, diá»…n Ä‘àn của nhân dân, đặt dÆ°á»›i sá»± lãnh đạo trá»±c tiếp, toàn diện của Đảng, sá»± quản lý của Nhà nÆ°á»›c, hoạt Ä‘á»™ng trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật.

Rõ ràng, sá»± sắp xếp này là cần thiết, kịp thời. Đã quá lâu chúng ta phải chứng kiến tình trạng, báo chí hiện nay không phải là kênh truyền thông Ä‘á»™c tôn nhÆ° trÆ°á»›c Ä‘ây, nó phải đối mặt vá»›i mạng xã há»™i có những Æ°u thế áp đảo về sức lan tỏa và tính tÆ°Æ¡ng tác.

Không có cách nào khác, không chỉ yêu cầu nhà báo phải dấn thân, phải có trách nhiệm xác thá»±c nguồn thông tin chính thống đến bạn đọc mà thá»±c tiá»…n Ä‘òi hỏi má»—i chuyên ngành, lÄ©nh vá»±c cần có má»™t cÆ¡ quan ngôn luận thá»±c sá»± là tiếng nói sâu của giá»›i, của ngành, của nghề. Không ai khác, tạp chí phải gánh vác nhiệm vụ này.

Sẽ không có cuá»™c chạy Ä‘ua về tin tức mà cuá»™c chạy Ä‘ua thá»±c sá»± nằm ở hàm lượng chất xám chuyên sâu được đầu tÆ° trong má»—i bài viết, góc nhìn. Đã đến lúc các ấn phẩm tạp chí cần khẳng định vai trò của mình trong dòng chảy báo chí sôi Ä‘á»™ng, khẳng định vị trí của mình trong đời sống xã há»™i.

Người đọc không thể tìm những bài nghiên cứu, những góc nhìn, quan Ä‘iểm về môi trường mang tính chuyên sâu trên má»™t tờ báo ngày; cÅ©ng nhÆ° không thể tìm những bài chuyên sâu về nghiệp vụ, cách làm báo,... thường hiện diện trên Tạp chí Người Làm Báo” ở má»™t loại hình báo chí khác.

Ká»· niệm 95 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2020)

Đã đến lúc chúng ta cần nhìn nhận vấn đề má»™t cách nghiêm túc. TrÆ°á»›c hết, trong quá trình chuyển đổi, trÆ°á»›c khi chạm đến thành công, phải có sá»± thay đổi trong nhận thức, trong tÆ° duy khi hoạt Ä‘á»™ng theo mô hình tạp chí. Má»—i tòa soạn cần chủ Ä‘á»™ng cho mình nguồn nhân lá»±c được Ä‘ào tạo kịp thời, sẵn sàng Ä‘áp ứng yêu cầu của má»™t tòa soạn tạp chí. Xu hÆ°á»›ng tất yếu, chủ trÆ°Æ¡ng thá»±c hiện Ä‘úng đắn, song đặt ra vấn đề cách làm, cách triển khai sao cho phù hợp, linh hoạt, Ä‘úng vá»›i tinh thần của Đề án, không để xảy ra tình trạng báo hóa tạp chí hay tÆ°Æ¡ng tá»±.

Sá»± trá»—i dậy của tạp chí hay thời của tạp chí, có thể chỉ là cách nói hình ảnh song rõ ràng, chúng ta Ä‘ang mong chờ cuá»™c chuyển dời báo chí lịch sá»­ này sẽ thổi luồng gió má»›i, định vị thÆ°Æ¡ng hiệu cho tạp chí lên ngôi.

Tận dụng thời cÆ¡, phát huy thế mạnh, ná»™i lá»±c, thời của tạp chí sẽ khai hoa. Tin rằng khi ấy, vai trò định hÆ°á»›ng dÆ° luận của tạp chí sẽ là kim chỉ nam dẫn dắt người đọc đến những cái nhìn Ä‘a chiều, sâu sắc, Ä‘úng đắn./.

Theo Hà Giao/Người làm báo