Và tôi Ä‘ã bị thuyết phục bởi những Ä‘iều mắt thấy để rồi xác lập má»™t niềm tin rằng, những người làm Bảo tàng sẽ tiếp tục thành công trên hành trình tìm kiếm, gìn giữ, tôn vinh những hiện vật của má»™t thời... Đi qua 1.000 ngày “từ không đến có” và giờ Ä‘ây, họ Ä‘ã có cho mình má»™t hành trình dù vất vả nhÆ°ng vô cùng đẹp đẽ, tá»± hào để tiếp tục ná»— lá»±c và tá»± tin hoàn thành sứ mệnh kết nối, gìn giữ sợi chỉ đỏ của lịch sá»­ báo chí nÆ°á»›c nhà cho công chúng hôm nay và mai sau...

1. Thú thá»±c là, trÆ°á»›c ngày Bảo tàng chính thức mở cá»­a khai trÆ°Æ¡ng, tôi ít nhiều có những lo ngại chá»™n rá»™n về má»™t Ä‘iểm đến mang phong thái của lịch sá»­, của khoa học, Ä‘âu Ä‘ó những ám ảnh về sá»± khô cứng, của tính kinh viện, hàn lâm..., liệu ở Ä‘ây sẽ có gì để tìm kiếm, thu hút, và đủ hấp dẫn, níu giữ chân người?

Giám đốc Bảo tàng là má»™t nữ nhà báo chÆ°a từng được Ä‘ào tạo về nghiệp vụ Bảo tàng ngày nào cùng Ä‘á»™i ngÅ© nhân viên hÆ¡n chục người đều khá trẻ. Tôi biết họ suốt 1.000 ngày qua, nhÆ° những con ong chăm chỉ cần mẫn cứ lao mình về phía trÆ°á»›c kiếm tìm những tinh hoa của má»™t thời, má»™t đời nghề gá»­i gắm vá»›i sá»± tận tụy và trách nhiệm...

Từng ấy thời gian, từng ấy con người dốc sức, liệu Ä‘ã đủ cho sá»± hiện diện của má»™t Bảo tàng Báo chí đầu tiên ở Việt Nam nhÆ° kỳ vọng của những người làm báo nhiều thế hệ? Kỳ vọng ấy chất chứa trong lời tâm sá»± của nhà báo lão thành Phan Quang: “Những hiện vật nói lên phần nào quãng đời Ä‘ã qua của các cụ, các bác, các bạn nhà báo hiện Ä‘ang có mặt hoặc không còn có mặt nữa trên cõi trần này. Giống nhÆ° má»—i tấm biển đề tên phố là má»™t trang sá»­ viết về má»™t danh nhân hay má»™t sá»± kiện trọng đại, má»—i hiện vật hiến tặng Bảo tàng hàm chứa trong nó những ká»· niệm, những mảnh đời Ä‘ã chung tay góp sức làm nên quá khứ hào hùng của báo chí ta, dân tá»™c ta, đất nÆ°á»›c ta”.

Nhìn lại quãng đường bá»™n bề áp lá»±c vừa trải qua, Giám đốc Bảo tàng Trần Kim Hoa chia sẻ: “Từ má»™t nhà báo, tôi may mắn được giao nhiệm vụ trá»±c tiếp triển khai Đề án xây dá»±ng Bảo tàng Báo chí Việt Nam. Ban đầu khi nhận nhiệm vụ, tôi còn chÆ°a hình dung hết những thách thức phía trÆ°á»›c. Vào cuá»™c, tiếp xúc vá»›i các nhà báo, vá»›i các hiện vật, tài liệu, tôi lập tức bị cuốn hút bởi những câu chuyện lịch sá»­, những số phận, những nghiệt ngã, khó khăn, vất vả, mồ hôi, nÆ°á»›c mắt trong lao Ä‘á»™ng và sáng tạo; những cống hiến và sá»± hy sinh máu xÆ°Æ¡ng của các thế hệ nhà báo Ä‘i trÆ°á»›c... Cứ thế, vừa học và làm, chúng tôi luôn nghÄ© “phải làm hết sức mình để sau này không phải ân hận, tiếc nuối”! Có thể nói rằng Ngôi nhà Di sản này chính là “tác phẩm báo chí” quan trọng nhất, lá»›n lao nhất mà tôi được tham gia trong cuá»™c đời làm báo của mình!”.

2.Đi tìm câu trả lời “Ä‘ã đủ, Ä‘ã xứng tầm” ấy bằng việc “mục sở thị” những ngày sau Lá»… Khai trÆ°Æ¡ng trong tâm thế của má»™t người trẻ có nhu cầu khám phá và tôi Ä‘i từ bất ngờ này đến bất ngờ khác khi những Ä‘iều tưởng chừng rất giản dị lại được tỏa sáng ở nÆ¡i này, tinh tế đến từng chi tiết nhỏ.

Bảo tàng Ä‘ã sÆ°u tầm trên 20.000 hiện vật, tài liệu, trong số Ä‘ó có trên 700 hiện vật, tài liệu Ä‘á»™c Ä‘áo, quý hiếm phản ánh những sá»± kiện quan trọng của lịch sá»­ báo chí Việt Nam được nghiên cứu, lập hồ sÆ¡, thẩm duyệt phục vụ trÆ°ng bày. Tất cả hiện vật gắn liền vá»›i lịch sá»­ báo chí Việt Nam từ 1865 đến nay, vá»›i diện tích gần 1.500m2 được khai thác triệt để bằng giải pháp đồ họa trên Ä‘ai vách; hiện vật, tÆ° liệu gốc và phục chế trong tủ, bục, giá, kệ, trục quay và các giải pháp công nghệ phát thanh - truyền hình - số hóa... dường nhÆ° Ä‘ang sống dậy trong “ngôi nhà” này. Điều đặc biệt là, tại Bảo tàng có tá»›i 95% tờ báo được trÆ°ng bày là những tờ báo gốc Ä‘ã được những người làm Bảo tàng thầm lặng sÆ°u tầm nhiều ngày qua. Ở góc Ä‘á»™ chuyên môn, tìm kiếm được những bản gốc ấy quả thá»±c là Ä‘iều không dá»… đối vá»›i má»™t bảo tàng non trẻ.

Má»™t trong những Ä‘iểm nhấn đầu tiên ở giai Ä‘oạn khởi thủy của báo chí Việt Nam và báo chí thế giá»›i được khai thác khá Ä‘á»™c Ä‘áo của Bảo tàng gắn vá»›i ý tưởng trÆ°ng bày những tờ báo cổ xÆ°a nhất thế giá»›i và Việt Nam trên bục hình viên kim cÆ°Æ¡ng 10 cánh vá»›i hàm ý “Ä‘ây là viên kim cÆ°Æ¡ng vô giá, cần được đặc biệt nâng niu, giữ gìn bởi giá trị hàm chứa của những tờ báo đầu tiên của nhân loại, của Việt Nam chúng ta”. Trên Ä‘ó, hai tờ báo của Việt Nam được tôn vinh, sánh vai vá»›i những tờ báo có ý nghÄ©a lịch sá»­ quan trọng nhất thế giá»›i bao gồm tờ Gia Định Báo - tờ báo quốc ngữ đầu tiên và tờ Thanh niên - tờ báo cách mạng đầu tiên của Việt Nam do lãnh tụ Nguyá»…n Ái Quốc sáng lập.

Thạc sỹ Quang Minh – cán bá»™ Bảo tàng cho biết: “Gia Định Báo, vá»›i phiên bản cổ nhất được tìm thấy cho đến nay là tờ số 4 xuất bản ngày 15/7/1865, hiện bản chính Ä‘ang được ThÆ° viện Trường Ngôn ngữ và Văn minh Paris, Pháp lÆ°u giữ. Má»™t phiên bản micro phim năm 1959 của tờ báo này Ä‘ã được gá»­i tặng tá»›i Bảo tàng Báo chí Việt Nam”.

Ở các không gian tiếp theo, người xem dường nhÆ° được ít nhiều mở mang kiến thức khi chiêm ngưỡng bức tranh toàn cảnh tái hiện hoạt Ä‘á»™ng báo chí từ những năm đầu báo chí vô sản vá»›i sá»± ra đời của Báo Thanh Niên, những bài báo của lãnh tụ Nguyá»…n Ái Quốc, nhà báo Nguyá»…n Khánh Toàn, nhà báo Huỳnh Thúc Kháng… cho đến khi đất nÆ°á»›c hoàn toàn được giải phóng.

Ở Ä‘ây, tôi thấy mình dường nhÆ° Ä‘ang lạc vào những thÆ°á»›c phim quay ngược thời gian vá»›i đủ màu sắc và lối trÆ°ng bày đặc tả khi đứng trÆ°á»›c má»™t góc “Hầm làm báo của Báo Nhân Dân” dÆ°á»›i làn bom đạn, phòng tối tráng ảnh của TTXVN, chiếc máy quay Ngá»±a trời Ä‘ánh dấu sá»± khai sinh của Truyền hình Việt Nam và bắt gặp những khẩu hiệu đầy tinh thần chiến đấu trên các tờ báo năm xÆ°a, những tấm thẻ nhà báo vượt qua lằn ranh của bom đạn ngày nào...

Trong Bảo tàng có rất nhiều tÆ° liệu quý về Tiếng Việt để thấy rằng, báo chí thời nào cÅ©ng vậy, luôn đồng hành và phát triển cùng vá»›i ngôn ngữ, Ä‘ó là hồn cốt của dân tá»™c. Không chỉ là chuyện viết báo, Bảo tàng còn tìm kiếm và lÆ°u giữ được những hình ảnh, tÆ° liệu bất ngờ và thú vị về in ấn, phát hành, quảng cáo đầu thế ká»· XX.

Khi được chứng kiến, tôi nhÆ° vỡ òa. Hóa ra là cha ông chúng ta Ä‘ã “làm kinh tế báo chí” từ thuở nào, vá»›i nhiều góc quảng cáo rất sinh Ä‘á»™ng được đăng từ những ngày đầu khởi thủy, ngay trên tờ Gia Định Báo chẳng hạn.

Hay nhÆ° những lời rao báo dí dỏm và hấp dẫn khiến tôi không thể rời mắt trong Bản truyền Ä‘Æ¡n của lãnh tụ Nguyá»…n Ái Quốc cổ Ä‘á»™ng mua báo Việt Nam Hồn ngày 15/5/1923 tại Paris, Pháp: “Mình người nÆ°á»›c Việt, khách địa làm ăn. Chẳng đọc Hán Văn, không xem Pháp tá»±. Việc đời hay dở, lành dữ mặc ai, tuy có mắt tai, cÅ©ng không nghe thấy. Phận mình Ä‘ã vậy, vận nÆ°á»›c thế nào, anh chị đồng bào có hay chăng nhé. CÅ©ng vì nghÄ© thế, tôi muốn làm ra, má»™t báo tiếng ta, cho đồng bào đọc. Chẳng nài khó nhọc, giám kể công trình. Mong má»—i người mình, mở mày mở mặt. Báo này sẽ đặt tên Việt Nam Hồn. Má»—i tháng hai lần, má»—i lần trăm bản. Xin anh em bạn, ai có muốn coi, cắt gá»­i cho tôi, cái toa mãi chỉ. Mấy lời chung thủy, thÆ° bất tận ngôn. Chúc Việt Nam Hồn Vạn tuế, vạn vạn tuế... Cắt gá»­i toa này cho ông  Nguyá»…n Ái Quốc số nhà 3, Phố Mác - sê đề Pa-tÆ¡-ri-ác-sÆ¡, Pa-ri, quận 5”...

Tất cả đều gợi lại những ký ức, nhắc nhá»› về lịch sá»­, không phải của má»™t người, của má»™t tập thể nhỏ bé nào Ä‘ó mà là của má»™t nền Báo chí Cách mạng Việt Nam đầy tá»± hào, kiêu hãnh. Quan sát và cảm nhận, tôi - má»™t nhà báo của thế hệ hôm nay nhìn thấy những tờ báo nhàu cÅ©, ố vàng được nâng niu trong tủ kính, trang trọng và đầy ý nghÄ©a, nhÆ° được nhìn thấy má»™t “hào khí” Ä‘Æ°á»£c trao truyền, được gá»­i gắm, thấy cuá»™c hành tiến hôm nay trong công việc, nghề nghiệp mang đầy sá»± thôi thúc và Ä‘á»™ng lá»±c vÆ°Æ¡n lên. Và tôi cÅ©ng luôn tin, khi những Ä‘oàn khách tham quan Ä‘ang liên tục đến vá»›i Bảo tàng Báo chí Việt Nam hôm nay cÅ©ng có chung cảm nhận ấy...

3. Äá»‘i vá»›i má»™t bảo tàng má»›i ra đời, áp lá»±c nặng nề nhất, sá»± phụ thuá»™c lá»›n nhất chính là sá»± quan tâm của công chúng, nhất là công chúng trẻ. Bảo tàng Báo chí Việt Nam bÆ°á»›c đầu Ä‘ã có thể lạc quan trên chặng đường khó khăn này để bÆ°á»›c vào giai Ä‘oạn hoạt Ä‘á»™ng má»›i, những thách thức má»›i… Nhà báo Kim Hoa từng nói vá»›i tôi trong những buổi đầu Ä‘i tìm hiện vật: “Má»™t hiện vật dù cÅ© nhÆ°ng sẽ luôn má»›i vá»›i công chúng hôm nay khi chúng ta “nhìn thấy” và khai thác, soi chiếu từ nhiều góc Ä‘á»™ về những giá trị vượt thời gian của chúng. Đây chính là công việc thường xuyên, Ä‘òi hỏi trách nhiệm, Ä‘am mê và cần có phÆ°Æ¡ng pháp phù hợp, hiệu quả, bắt đầu từ việc hoàn thiện hồ sÆ¡ thông tin cho hiện vật”.

Những mong mỏi ấy sẽ tiếp tục trở thành mục tiêu hÆ°á»›ng đến của những người làm bảo tàng trong thời gian tá»›i. Đây là tâm huyết, nguyện vọng tha thiết của nhiều thế hệ làm báo, nhiều nhiệm kỳ Ban Chấp hành của Há»™i Nhà báo Việt Nam; tháng 8/2014, Đề án Xây dá»±ng Bảo tàng Báo chí được Thủ tÆ°á»›ng Chính phủ phê duyệt; tháng 7/2017, Bảo tàng Báo chí Việt Nam ra đời và chính thức bắt đầu hành trình hÆ¡n 1.000 ngày vừa sÆ°u tầm, nghiên cứu, vừa lên ý tưởng, đề cÆ°Æ¡ng, kịch bản trÆ°ng bày và thiết kế, thi công, sắp đặt…

Đến hôm nay khai trÆ°Æ¡ng tạm gọi là thành công bÆ°á»›c đầu, để bÆ°á»›c sang má»™t trang má»›i nhiều hy vọng. NhÆ°ng áp lá»±c vẫn còn nhiều bởi để Bảo tàng không chỉ là nÆ¡i trÆ°ng bày hiện vật mà còn là nÆ¡i để nghiên cứu lịch sá»­ báo chí, để giáo dục truyền thống... thì sẽ mãi là má»™t hành trình phải cần mẫn nhÆ° con ong, phải luôn luôn lắng nghe, chờ đợi, hy vọng không được nguá»™i tắt...

Có người nói vá»›i tôi rằng, làm bảo tàng thì phải biết hết, biết rõ, biết tất tần tật mọi thứ... NhÆ°ng thế giá»›i vạn vật là vô hạn, những hiểu biết của con người là hữu hạn, ai có thể vá»— ngá»±c tá»± hào “biết tuốt” trong thế giá»›i này? Những người làm Bảo tàng Báo chí luôn phải “bÆ¡i” trong biển kiến thức và tÆ° liệu lịch sá»­, họ phải ná»— lá»±c vượt khó để từng ngày “bồi đắp”, kiếm tìm… Trong mắt tôi, hành trình kiếm tìm về vá»›i những dấu ấn lịch sá»­, gìn giữ, nâng niu, khai thác giá trị những tinh túy của thời đại Ä‘ó Ä‘áng trân trọng biết nhường nào. Trân trọng những gì Bảo tàng Báo chí Việt Nam Ä‘ã và Ä‘ang làm được, càng trân trọng những con người tận tụy, thầm lặng cho công việc ấy.

Tôi rất ấn tượng về nhà báo, Giám đốc Bảo tàng Trần Kim Hoa - người thường từ chối nói về mình và những cán bá»™ tận tâm, tận lá»±c của chị. Chị bảo: “May mắn là má»™t bảo tàng sinh sau đẻ muá»™n nhÆ° Bảo tàng Báo chí Việt Nam, Ä‘ã được sá»± quan tâm rất lá»›n của Đảng và Nhà nÆ°á»›c, của các cấp, các ngành, được Há»™i quyết liệt, tạo Ä‘iều kiện thuận lợi, được các nhà báo, gia Ä‘ình nhà báo, cá»™ng tác viên báo chí Ä‘á»™ng viên, khích lệ và sá»± góp sức cụ thể bằng tÆ° liệu, hiện vật, thông tin; các bảo tàng, thÆ° viện, khu di tích ủng há»™ nhiệt tình; các chuyên gia, cố vấn khoa học, Ä‘á»™i ngÅ© tÆ° vấn, thiết kế, thi công Ä‘ã ngày Ä‘êm cùng chúng tôi làm nên ngôi nhà di sản này...”

Theo Hà Vân/Báo Nhà báo và Công luận