LTS: Để báo chí thá»±c hiện Ä‘úng chức năng nhiệm vụ, trÆ°á»›c tiên má»—i cÆ¡ quan báo chí, má»—i nhà báo phải ý thức rõ ràng về sứ mệnh của báo chí cách mạng. Thủ tÆ°á»›ng Chính phủ Nguyá»…n Xuân Phúc Ä‘ã khẳng định rõ:  “Báo chí và các nhà báo phải thể hiện được chính nghÄ©a, phản ánh được dòng chảy chính của xã há»™i, của đất nÆ°á»›c, phải phò chính, diệt tà. Trong phần tiếp theo của loạt bài "Báo chí chung tay làm sạch chính mình", nhà báo Nguyá»…n Thế Thanh, nguyên Tổng Biên tập báo Phụ nữ TP.HCM, nguyên Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao TP.HCM Ä‘ã chia sẻ thẳng thắn về sứ mệnh của báo chí. 

Báo chí phải thể hiện dòng chảy chính của xã há»™i

Theo bà, báo chí cách mạng Việt Nam có vai trò, Ä‘óng góp nhÆ° thế nào vào sá»± nghiệp xây dá»±ng và phát triển đất nÆ°á»›c trong những năm vừa qua?

Có thể khẳng định báo chí có Ä‘óng góp to lá»›n vào sá»± nghiệp xây dá»±ng và phát triển đất nÆ°á»›c.

Trong chiến tranh, báo chí Ä‘ã làm được nhiệm vụ cổ vÅ© tinh thần yêu nÆ°á»›c, tinh thần dân tá»™c và yêu tá»± do của người Việt Nam bằng những tấm gÆ°Æ¡ng rất cụ thể của những người Ä‘ã dấn thân vào cuá»™c đấu tranh Ä‘ó bằng nhiều nhiệm vụ khác nhau.

Báo chí Ä‘ã góp phần làm rõ sá»± thật liên quan đến việc bảo vệ đất nÆ°á»›c trong thời bình, Ä‘ó là bảo vệ chủ quyền bằng pháp luật, ở các diá»…n Ä‘àn quốc tế, bằng tuyên truyền giáo dục, bằng các cuá»™c chiến đấu chống lại sá»± xâm lược lãnh thổ… làm cho nhân dân hiểu rõ hÆ¡n về chủ quyền của chúng ta ở những vùng đất, vùng biển, đảo Ä‘ã được khẳng định bởi pháp luật quốc tế và chúng ta Ä‘ã làm gì để bảo vệ chủ quyền đất nÆ°á»›c.

Không chỉ vậy, báo chí cÅ©ng Ä‘ã góp phần rõ rệt vào việc đổi má»›i cÆ¡ chế quản lý Ä‘ể công cuá»™c phát triển kinh tế và công tác xây dá»±ng Đảng có hiệu quả hÆ¡n trong Ä‘iều kiện má»›i.

Sá»± dấn thân của báo chí có lúc mạnh mẽ, Ä‘ồng loạt, có lúc Ä‘Æ¡n lẻ, ít mạnh mẽ hÆ¡n, tuy nhiên báo chí không bao giờ bó tay, bất lá»±c, trái lại luôn tìm mọi cách đứng về phía đổi má»›i má»™t cách tích cá»±c.

Báo chí cÅ©ng có vai trò rất quan trọng trong việc chống tham nhÅ©ng, tiêu cá»±c (kể cả những tiêu cá»±c trong lÄ©nh vá»±c báo chí), xem Ä‘ó nhÆ° má»™t góp phần tạo ra Ä‘á»™ng lá»±c thúc đẩy sá»± phát triển tốt đẹp của đất nÆ°á»›c.

Trong thÆ° chúc mừng nhân ngày báo chí cách mạng Việt Nam má»›i Ä‘ây, Thủ tÆ°á»›ng Nguyá»…n Xuân Phúc có nhấn mạnh: “Báo chí và các nhà báo phải thể hiện được chính nghÄ©a, phản ánh được "dòng chảy chính" của xã há»™i, của đất nÆ°á»›c, phải "phò chính, diệt tà". Bà có suy nghÄ© gì về vấn đề này?

Là tấm gÆ°Æ¡ng phản chiếu cuá»™c sống và góp phần định hÆ°á»›ng tình cảm, nhận thức Ä‘úng đắn của công chúng, báo chí tất nhiên phải nói về chính nghÄ©a, phải đứng về chính nghÄ©a. NhÆ°ng, trÆ°á»›c hết phải phân biệt Ä‘âu là chính nghÄ©a và Ä‘âu là phi nghÄ©a. Khi Ä‘ã xác định Ä‘úng về chính nghÄ©a rồi thì sứ mệnh báo chí chính là ủng há»™ và bảo vệ cái chính nghÄ©a.

Dòng chảy chính của xã há»™i mà báo chí có trách nhiệm và nghÄ©a vụ cổ vÅ© Ä‘ó là sá»± trung thá»±c, sá»± tá»­ tế, sá»± chính trá»±c, thái Ä‘á»™ tích cá»±c góp phần đổi má»›i đất nÆ°á»›c từ tÆ° duy đến hành Ä‘á»™ng. Dòng chảy chính Ä‘ó cho dù có lúc lẻ loi, có lúc chiếm tá»· lệ ít hÆ¡n thì vẫn cần được, phải được xem là dòng chính.

Sá»± thật chỉ có má»™t

Theo bà, những thách thức của báo chí hiện nay là gì?

Thách thức lá»›n nhất của báo chí hiện nay, hay nói Ä‘úng hÆ¡n là mọi lúc, theo tôi là thá»±c hiện sứ mệnh làm rõ sá»± thật, bảo vệ sá»± thật. Nếu không làm rõ sá»± thật và góp phần bảo vệ sá»± thật thì báo chí khó có thể nói Ä‘ã làm được sứ mệnh của mình.

Chỉ khi nào báo chí khách quan, trung thá»±c thì má»›i có thể góp phần khÆ¡i dậy niềm tin cho xã há»™i, cho từng con người trong xã há»™i để họ biết là họ Ä‘ang sống nhÆ° thế nào, cần và phải Ä‘ấu tranh, bảo vệ cho cái gì.

Để làm được Ä‘iều Ä‘ó phải rất công phu, Ä‘òi hỏi nhiều công sức, không chỉ mồ hôi nÆ°á»›c mắt mà Ä‘ôi khi phải đổi cả thứ cao hÆ¡n thế nữa.

Sá»± thật Ä‘âu dá»… làm rõ, phải dùng tất cả các thể loại Ä‘iều tra, phóng sá»±, ghi chép, ký sá»±, tin… để thể hiện được tinh thần báo chí Ä‘ang đứng về phía nào trong mọi cuá»™c đấu tranh, báo chí Ä‘ang đối diện vá»›i thách thức gì trong các cuá»™c đấu tranh Ä‘ó. 

Để nói má»™t sá»± thật, bảo vệ sá»± thật, cho dù chỉ là má»™t sá»± tranh chấp kinh tế giữa hai doanh nghiệp, hai địa phÆ°Æ¡ng… thì nó cÅ©ng  Ä‘òi hỏi sá»± công tâm, kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm và phải chứng minh được.

Sá»± thật chỉ có má»™t, nếu nhà báo không đủ kinh nghiệm, kiến thức, dÅ©ng khí và tâm không sáng thì có thể làm sá»± thật bị lu mờ, che khuất. 

Tôi thường nghÄ© và nói vá»›i chính mình, rằng báo chí vẫn còn trên đầu mình cái "vòng kim cô", nếu báo chí không tá»± hiểu và không được hiểu Ä‘úng về vai trò, sứ mệnh của mình thì báo chí rất dá»… bị biến thành má»™t công cụ, thay vì má»™t nghề nghiệp đặc biệt, và sẽ trở nên vô dụng đối vá»›i sá»± phát triển bền vững trong giai Ä‘oạn nào Ä‘ó.

Xã há»™i rất cần có niềm tin, người ta có thể ăn khổ, ở chật, có thể Ä‘ói rét nhÆ°ng người ta phải có niềm tin vào sá»± tốt đẹp của xã há»™i, sá»± chính trá»±c của con người Ä‘ể tiếp tục sống. Niềm tin Ä‘ó rất quan trọng, việc cổ vÅ© má»™t tấm gÆ°Æ¡ng tốt, việc làm tốt cÅ©ng có giá trị nhÆ° Ä‘Æ°a được ra ánh sáng má»™t vụ tham nhÅ©ng, má»™t âm mÆ°u Ä‘en tối phá hoại cuá»™c sống an lành của người dân và cản trở sá»± tiến bá»™.

Sứ mệnh lá»›n nhất của báo chí hiện nay theo tôi là phải tích cá»±c góp phần khôi phục niềm tin của xã há»™i. Từ những việc lá»›n đến việc nhỏ, từ vụ việc ở cấp T.Ư đến địa phÆ°Æ¡ng, chứng minh cho mọi người thấy cái gì là sai và sai thì phải bị trừng trị. Cái gì làm tổn hại đến tài sản của nhân dân, uy tín của chính quyền, của đất nÆ°á»›c thì phải phân định rõ ràng, công ra công, tá»™i ra tá»™i.

Báo chí phải được làm nhiệm vụ bằng nghề nghiệp của mình, được nói những gì Ä‘ã tiếp cận để chứng minh cho sá»± thật, lẽ phải. Báo chí có nghiệp vụ của họ, chịu trách nhiệm trÆ°á»›c pháp luật về những gì họ làm, chỉ trừ những người làm báo Ä‘i “ăn tiền nói bậy” hoặc chịu khuất phục trÆ°á»›c sức mạnh của thế lá»±c nào Ä‘ó.

Thay vì chạy Ä‘ua vá»›i mạng xã há»™i để Ä‘Æ°a tin nhanh nhất, báo chí cần Ä‘Æ°a tin có kiểm chứng và giữ lấy giá trị cốt lõi của chính mình. Bà có đồng ý vá»›i ý kiến này?

Mạng xã há»™i cÅ©ng là má»™t công cụ, loại hình để Ä‘áp ứng nhu cầu tinh thần, nhu cầu truyền thông của người dân.

Điều chúng ta sợ nhất ở mạng xã há»™i (mà Ä‘âu phải chỉ mạng xã há»™i?!) là nói sai sá»± thật, thiếu trung thá»±c, không khách quan, má»™t thổi phồng thành mười. Đó là những gì phải chống.

HÆ¡n ai hết, để chứng minh tính Æ°u việt vượt trá»™i so vá»›i mạng xã há»™i thì báo chí phải tiếp cận thật nhanh nhất vá»›i sá»± thật, tìm mọi cách nói rõ nhất, nhanh nhất về sá»± thật, đối chứng vá»›i má»™t hiện tượng, má»™t trào lÆ°u trên mạng xã há»™i.

Cần xem mạng xã há»™i nhÆ° đối thủ cạnh tranh công bằng, cạnh tranh má»™t cách lành mạnh, không cần đố kỵ gì cả. Sao có thể xem mạng xã há»™i là kẻ thù khi nó Ä‘ang hàng giờ, hàng ngày bổ sung cho ta những thông tin có ích cho quá trình sản xuất tin bài.

Cơ hội để đổi mới

Báo chí Ä‘ang đứng trÆ°á»›c các thách thức lá»›n chÆ°a từng có, nhÆ°ng thách thức nào cÅ©ng chính là cÆ¡ há»™i, cÆ¡ há»™i để đổi má»›i chính mình, cÆ¡ há»™i để tái sinh báo chí. Bà có nghÄ© vậy không?

Đúng nhÆ° vậy. Hiện nay báo chí nói chung rất khó khăn, chật vật để duy trì sá»± tồn tại và từng bÆ°á»›c phát triển, cả về khía cạnh kinh tế lẫn khía cạnh tác nghiệp tiếp cận sá»± thật. Có những vụ việc cÆ¡ quan Ä‘iều tra công bố tá»›i Ä‘âu thì mình biết tá»›i Ä‘ó, cái mình có thể chứng minh được thì rất cá»±c nhọc và nhiều rủi ro. 

NhÆ°ng đấy lại là cÆ¡ há»™i để báo chí phải học nhiều hÆ¡n về kinh nghiệm, kỹ năng, Ä‘ọc nhiều hÆ¡n, xem, nghe nhiều hÆ¡n và đối chiếu nhiều hÆ¡n. Đây chính là cÆ¡ há»™i để đổi má»›i mình. Có sá»± trưởng thành nào, thành công Ä‘ích thá»±c nào mà dá»… dàng Ä‘âu!

Nếu bản thân má»—i người không có sá»± đổi má»›i thì tất nhiên sẽ bị đứng lại. Huống hồ báo chí mang lãnh sứ mạng phản ánh cuá»™c sống thì càng phải đổi má»›i không ngừng để Ä‘áp ứng được nhu cầu thông tin của công chúng. Cùng má»™t sá»± việc Ä‘ang diá»…n ra nhÆ°ng vì sao có nhiều đồng nghiệp trong và ngoài nÆ°á»›c viết đọc hay vậy mà chúng ta lại làm kém hÆ¡n?

Nếu có nhà báo nào do tá»± mãn mà dừng ná»— lá»±c phấn đấu nghề nghiệp, xoay chuyển ngòi bút của mình theo hÆ°á»›ng khác và lúc nào cÅ©ng trÆ°á»›c hết mong muốn mình phải sống giàu bằng nghề báo thì có lẽ lúc Ä‘ó sứ mạng của báo chí Ä‘ang bị thá»­ thách, vai trò của báo chí Ä‘ang bị giảm sút.

Nguồn lá»±c chính của báo chí chính là con người, để thá»±c hiện sứ mệnh của báo chí thì cần phải há»™i tụ được nhiều người tài? Bà có nghÄ© nhÆ° vậy không? Theo bà cần làm gì để thu hút người tài để thá»±c hiện sứ mệnh này?

Để báo chí làm được sứ mệnh của mình thì phải có người làm báo giỏi. Không phải toàn bá»™ các tờ báo đều có được rất nhiều người làm báo giỏi, nhÆ°ng người quản lý thì phải biết tăng tá»· lệ người làm báo giỏi lên, chứ anh không thể nào yên tâm khi tờ báo của mình tá»· lệ người làm báo kém nhiều, mà có thể mong trở thành tờ báo tốt.

Phải có những nhà báo giỏi kiến thức chung, chuyên sâu về lÄ©nh vá»±c nào Ä‘ó và có khả năng thể hiện nhiều thể loại báo chí khác nhau.

Việc tập hợp nhiều cây bút giỏi, nhiều người làm báo giỏi làm trong toà soạn của mình không có cách gì tốt hÆ¡n là xây dá»±ng má»™t tờ báo chính trá»±c, làm Ä‘úng sứ mệnh của mình. Sao cho má»—i người cầm bút cảm thấy được làm việc trong môi trường làm nghề trong sáng, công tâm, được tạo mọi Ä‘iều kiện thuận lợi để được thể hiện tính chiến đấu của mình, sản phẩm chiến đấu của mình vì sá»± thật, vì lẽ phải.

Còn nếu nhÆ° người làm báo được nhận mức lÆ°Æ¡ng rất cao, Ä‘iều Ä‘ó không tồi, nhÆ°ng tờ báo họ Ä‘ang làm việc chÆ°a bao giờ được Ä‘ánh giá là tờ báo tốt trong làng báo thì có lẽ Ä‘ó cÅ©ng Ä‘áng buồn đấy, tôi nghÄ© thế.

Tất nhiên, để nhà báo sống tuy chÆ°a giàu có nhÆ°ng sống được bằng lÆ°Æ¡ng của mình, bằng nhuận bút, không bị giằng xé bởi mối lo cÆ¡m áo gạo tiền, thì Ä‘ó là trách nhiệm của cÆ¡ quan báo chí và người lãnh đạo báo chí.

Theo Hương Quỳnh (TH)/ Vietnamnet