Nhà báo Nguyá»…n Minh Quang - Trung tâm Sản xuất và Phát triển ná»™i dung số (VTV Digital) Đài THVN là má»™t trong những người thá»±c hiện phóng sá»± “Phá rừng và sang nhượng đất rừng trái phép” má»›i được phát sóng trên VTV24.

Chuẩn bị càng kỹ thì thời gian triển khai sẽ càng được rút ngắn

+ Tôi thấy, các phóng sá»± của anh đều được thá»±c hiện rất bài bản, chỉn chu. Má»™t phóng sá»± lôi cuốn ngay từ đầu, chắc hẳn cÅ©ng không ít công phu trong khâu chuẩn bị, thÆ°a anh?

- Thường thì má»—i đề tài anh em chúng tôi tại VTV Digital thá»±c hiện không quá má»™t tuần, dù là đề tài khó thế nào Ä‘i nữa. Đề tài phá rừng và sang nhượng đất rừng trái phép này chúng tôi cÅ©ng chuẩn bị kỹ lưỡng, đặc biệt là thông qua nguồn tin để tìm hiểu địa hình, mình phải biết được hiện trường ở Ä‘ó nhÆ° thế nào, bố trí làm sao phÆ°Æ¡ng tiện, trang thiết bị nào phù hợp, sẽ gặp những đối tượng nào. Chuẩn bị càng kỹ thì thời gian triển khai sẽ càng được rút ngắn.

Xuất phát từ TP.HCM, khi đến địa bàn chúng tôi Ä‘ã nhờ anh em thân quen há»— trợ xe hai cầu để vào rừng vì lúc này Lâm Đồng Ä‘ang là mùa mÆ°a. Kèm theo Ä‘ó là má»™t ít mì gói, mua thêm áo mÆ°a dá»± phòng xong là nhằm hÆ°á»›ng rừng thẳng tiến. Tranh thủ khoảng thời gian di chuyển nhóm bàn vá»›i nhau phân công nhiệm vụ ngay trên xe làm sao đảm bảo phối hợp nhịp nhàng vá»›i nhau. Tôi vá»›i đồng nghiệp quay phim, kể cả lái xe thống nhất nhiệm vụ, làm gì khi gặp những tình huống phát sinh, ứng xá»­ ra sao vì Ä‘ây là đề tài có khả năng sẽ đối mặt vá»›i các đối tượng không thân thiện.

+ Có thể thấy tiêu Ä‘iểm “Phá rừng và sang nhượng đất rừng trái phép” há»™i tụ đầy đủ kỹ năng phỏng vấn, ghi hình lẫn khai thác thông tin từ nhân vật của ê kíp thá»±c hiện. Trong những yếu tố Ä‘ó, yếu tố nào Ä‘óng vai trò quan trọng nhất để làm nên má»™t tác phẩm Ä‘iều tra truyền hình ấn tượng, thÆ°a anh?

- Chúng tôi làm báo hình vì vậy những shot hình hết sức quan trọng. Hình chuyển tải ngôn ngữ và bằng chứng chân thật nhất những gì Ä‘ang diá»…n ra. Tôi chỉ việc nhìn hình và kể lại...Chúng tôi thá»±c hiện đề tài này khoảng 1 tuần, vì những bài phản ánh nhÆ° vậy thường phải nhanh chóng triển khai và thông tin sá»›m đến bạn đọc. Điều quan trọng đối vá»›i chúng tôi là có nguồn tin chính xác, Ä‘úng, có thể tin tưởng được. Từ Ä‘ó chúng tôi phản ảnh khách quan, trung thá»±c không Ä‘i theo má»™t chiều.

 + Là phóng sá»± mang tính phản ánh tiêu cá»±c, nói lên thá»±c trạng phá rừng gây bức xúc trong dÆ° luận, nhÆ°ng lại “đụng chạm” đến quyền lợi của nhiều đối tượng. Vậy trong quá trình triển khai đề tài anh có nhận được sá»± há»— trợ nhÆ° thế nào?

- Tất nhiên, trÆ°á»›c khi lên đường lãnh đạo Ä‘Æ¡n vị cÅ©ng Ä‘ã chú ý đến việc há»— trợ cho ê-kíp thông qua kịch bản nhận được nhÆ°ng xin phép được giữ bí mật. Tuy nhiên Ä‘ã xác định làm Ä‘iều tra nên rất khó để có ai giúp đỡ ngay tại hiện trường mà vận dụng kinh nghiệm, kỹ năng bản thân là chính. Thông thường khi Ä‘i tác nghiệp về những vấn đề nóng hay khu vá»±c rừng núi chúng tôi phải tính toán kỹ những ná»™i dung Ä‘ó. Tuy nhiên trong quá trình tác nghiệp tôi luôn cố gắng làm sao hạn chế những tranh chấp, những mâu thuẫn để tránh những xô xát không Ä‘áng có. Vẫn biết đề tài phá rừng luôn chứa những rủi ro, thá»±c tế ở nhiều địa phÆ°Æ¡ng Ä‘ã có những cán bá»™ kiểm lâm trông coi rừng bị Ä‘ánh đập, Ä‘e doạ, thậm chí là hy sinh. Mình cảm thấy làm công tác báo chí cần Ä‘óng góp má»™t phần vào trong cuá»™c chiến bảo vệ rừng.

Báo chí cần Ä‘óng góp má»™t phần vào trong cuá»™c chiến bảo vệ rừng

+ Đề tài phá rừng luôn được các cÆ¡ quan báo chí chú ý khai thác. Vá»›i phóng sá»± “Phá rừng và sang nhượng đất rừng trái phép”, anh muốn gá»­i tá»›i thông Ä‘iệp gì về vấn đề luôn rất “nóng” này?

- Thá»±c trạng phá rừng thì Ä‘ã có nhiều cÆ¡ quan báo chí nói đến, nhÆ°ng ở Ä‘ây, Ä‘iều tôi muốn nói là thủ Ä‘oạn phá rừng, Ä‘ây là những thủ Ä‘oạn má»›i, tinh vi. Tôi cố gắng khai thác mục Ä‘ích họ phá rừng làm gì, ai sẽ được hưởng lợi, trách nhiệm của các cÆ¡ quan chức năng ở Ä‘âu! Không chỉ Ä‘Æ¡n giản nhÆ° chúng ta vẫn thường thấy, phá rừng ở Ä‘ây là để lấy đất, Ä‘ó là góc cạnh anh em đồng nghiệp nhiều người biết nhÆ°ng để có bằng chứng thì chÆ°a... Từ rừng xanh, biến thành những lô đất sạch sẽ để phân nhỏ ra bán. Câu chuyện cuối cùng là buông lỏng quản lý và sá»± bất lá»±c của các ngành chức năng. Ở Tây Nguyên cÅ©ng nhÆ° những khu vá»±c khác, chủ trÆ°Æ¡ng của Chính phủ về giao đất, giao rừng là hoàn toàn Ä‘úng đắn. Tuy nhiên thá»±c tế, quá trình triển khai lại có nhiều bất cập.

+ Trong phóng sá»± có không ít những lần các đối tượng lạ mặt cầm hung khí định lao vào tấn công anh và ê-kíp, anh Ä‘ã có những ứng xá»­ hợp lý làm “hạ nhiệt” đối tượng và có hiệu quả nhÆ° thế nào?

- Trong quá trình triển khai đề tài này tôi may mắn được sá»± há»— trợ của má»™t số người dân, họ chỉ địa Ä‘iểm chôn lấp gá»—. Tuy nhiên khi khai quật thì xuất hiện các đối tượng ở địa phÆ°Æ¡ng cầm hung khí, định tấn công ê-kíp thì những người dân Ä‘ã lánh Ä‘i. Tôi chia sẻ và thông cảm vá»›i họ trÆ°á»›c những đối tượng hung hãn. Họ bức xúc, nhÆ°ng họ còn gia Ä‘ình, chính vì vậy họ má»›i nhờ đến tiếng nói của mình. Nếu mình cÅ©ng sợ hãi thì phụ công của những người Ä‘ã đặt niềm tin vào mình. Và trong má»™t tích tắc nào Ä‘ó tôi phải Ä‘Æ°a ra được quyết định Ä‘úng đắn nhất. NhÆ° hình ảnh người Ä‘àn ông trung tuổi cầm dao lao tá»›i tôi, nhìn sắc diện tôi biết ông này Ä‘ã uống rượu rồi, trÆ°á»›c Ä‘ó tôi Ä‘ã nói chuyện vá»›i người phụ nữ và má»™t thanh niên, khả năng cao Ä‘ây cÅ©ng chỉ là má»™t gia Ä‘ình nông dân tại địa phÆ°Æ¡ng. Thông thường thấy thế ai cÅ©ng sẽ chạy, nhÆ°ng tôi nghÄ©, mình chạy thì khả năng cao mình sẽ bị Ä‘uổi theo và bị chém. Vì tâm lý của người uống rượu họ sẽ rất hung hăng, thấy đối tượng mình Ä‘ang uy hiếp mà chạy sẽ tạo ra cho người ta má»™t sá»± hứng khởi, họ sẽ xung lên và Ä‘uổi theo chém. Lúc Ä‘ó tại hiện trường có rất ít người, khó có thể can ngăn nên tôi Ä‘ã chọn giải pháp đối đầu, nói rõ quan Ä‘iểm tác nghiệp của mình thay vì bỏ chạy. Rất may là anh ấy cÅ©ng Ä‘ã hiểu ra vấn đề...

+ Từ sá»± lan tỏa của phóng sá»±, hẳn các cÆ¡ quan chức năng Ä‘ã phải vào cuá»™c, thÆ°a anh?

- Đây là đề tài không má»›i, nhÆ°ng vấn đề quản lý nhà nÆ°á»›c nẩy sinh nhiều bất cập và trách nhiệm của chúng tôi là nói lên sá»± thật, vá»›i những bằng chứng rõ ràng, khách quan. Mình không thêm bá»›t hay dàn dá»±ng bất cứ Ä‘iều gì. Và những tồn tại bất cập được chúng tôi nêu rõ, trong Ä‘ó nhấn mạnh đến trách nhiệm của các ngành chức năng. Đặc biệt sau khi phát sóng, các sở ngành của tỉnh Ä‘ã có Ä‘á»™ng thái trả lời báo chí. BÆ°á»›c đầu Ä‘ã có 4 cán bá»™ kiểm lâm bị Ä‘iều chuyển sang Ä‘Æ¡n vị khác và tỉnh sẽ thanh tra toàn diện diện tích rừng và đất rừng giao cho các Doanh nghiệp tại huyện Bảo Lâm. Tuy nhiên việc 4 cán bá»™ phải Ä‘iều chuyển không làm tôi vui. Vẫn biết rằng có sai sót thì phải chịu trách nhiệm. NhÆ°ng câu chuyện rừng bị phá nát không chỉ xảy ra má»™t sá»›m má»™t chiều mà theo người dân thì Ä‘ã hàng chục năm nay và việc giữ rừng không chỉ là trách nhiệm của riêng ai, của má»™t Ä‘Æ¡n vị nào mà là của cả hệ thống chính trị... Chính vì vậy chúng tôi sẽ trở lại Lâm Đồng để tìm câu trả lời thỏa Ä‘áng nhất. Điều quan trọng nhất là giải quyết tận gốc vấn đề, vì không giải quyết được tận gốc vấn đề thì những cánh rừng Tây Nguyên sẽ còn tiếp tục dần bị mất Ä‘i.

+ Xin cảm ơn anh!

Theo Lê Tâm (Thá»±c hiện)/ Báo Nhà báo và Công luận