Nhà báo Bùi Hữu Tuấn.
Äể làm sáng tá» hÆ¡n vấn Ä‘á» này, Báo Nhà báo và Công luáºn Ä‘ã có cuá»™c trao đổi vá»›i nhà báo Bùi Hữu Tuấn, Phó Tổng Biên táºp Báo Hà Nam, ngÆ°á»i Ä‘ã có nhiá»u hÆ¡n 30 năm Ä‘óng góp cho sá»± nghiệp báo chí Hà Nam.
Có ngÆ°á»i nói, “LÆ°Æ¡ng tâm, trách nhiệm và lòng tá»± trá»ng chính là chiếc la bàn đạo đức của những ngÆ°á»i làm báo”. Là ngÆ°á»i có thâm niên gần 25 năm gắn bó vá»›i công việc của má»™t ngÆ°á»i làm báo, ông có suy nghÄ© gì vá» vấn Ä‘á» này, thÆ°a ông?
Nhà báo Bùi Hữu Tuấn: Sinh thá»i, Chủ tịch Hồ Chí Minh Ä‘ã từng dạy: “Có tài mà không có đức là ngÆ°á»i vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc gì cÅ©ng khó” . Tài và đức ở Ä‘ây được hiểu là hai mặt bổ sung chặt chẽ cho nhau và chỉ khi có đủ cả đức lẫn tài thì con ngÆ°á»i má»›i trở nên hoàn thiện được. Trong Ä‘ó, đức là yếu tố quyết định nhất. Nếu chiếu sang nghá» báo, cùng vá»›i nghiệp vụ báo chí, đạo đức nghá» nghiệp được khẳng định nhÆ° xÆ°Æ¡ng sống, rÆ°á»ng cá»™t đảm bảo cho sá»± phát triển của má»™t cÆ¡ quan báo chí nói riêng, của cả má»™t ná»n báo chí nói chung.
Thá»±c tế cho thấy, ngÆ°á»i làm báo có thể há»c táºp, rèn luyện, Ä‘úc rút kinh nghiệm vá» nghiệp vụ, nhÆ°ng đạo đức nghá» nghiệp của ngÆ°á»i làm báo lại thuá»™c vá» tÆ° chất cá nhân, vá»›i nét đặc trÆ°ng là lÆ°Æ¡ng tâm, trách nhiệm và lòng tá»± trá»ng của ngÆ°á»i làm báo đối vá»›i công việc. Äiá»u Ä‘áng nói là những yếu tố này chỉ có thể hình thành trên cÆ¡ sở nháºn thức và ý thức của ngÆ°á»i làm báo.
Äạo đức vốn là những tiêu chuẩn nguyên tắc được xã há»™i thừa nháºn, qui định hành vi của con ngÆ°á»i đối vá»›i nhau, đối vá»›i xã há»™i. Các nguyên tắc đạo đức được hiểu nhÆ° những chiếc máy Ä‘iá»u chỉnh hành vi của con ngÆ°á»i, nhÆ°ng không mang tính chất cưỡng chế mà mang tính tá»± giác. Trên cÆ¡ sở lý tưởng và trách nhiệm đạo đức Ä‘ã hình thành nên quan niệm vá» lÆ°Æ¡ng tâm và lòng tá»± trá»ng của ngÆ°á»i làm báo chuyên nghiệp. Căn cứ vào những tiêu chuẩn đạo đức nghá» nghiệp, ngÆ°á»i làm báo phải biết xấu hổ, tá»± lên án những hành vi trái đạo đức, lạm dụng hoạt Ä‘á»™ng báo chí vì lợi ích riêng.
+ Hoạt Ä‘á»™ng báo chí trong ná»n kinh tế thị trÆ°á»ng tất nhiên phải chấp nháºn cạnh tranh và không thể không tính đến lợi nhuáºn. Äiá»u Ä‘ó, rất dá»… dẫn đến sá»± lạm dụng của báo chí. Vá»›i mục Ä‘ích tăng lợi nhuáºn cho Ä‘Æ¡n vị, nhiá»u phóng viên Ä‘ã “câu view” bằng những thông tin phi nhân bản; nhất là đối vá»›i hệ thống báo Ä‘iện tá». Theo ông, trong trÆ°á»ng hợp này, làm thế nào để giải quyết hài hòa giữa mục tiêu vá» lợi nhuáºn của tá» báo và vấn Ä‘á» lÆ°Æ¡ng tâm, trách nhiệm, lòng tá»± trá»ng của ngÆ°á»i làm báo? - Thá»±c tế, những năm qua, trào lÆ°u há»™i nháºp và toàn cầu hóa Ä‘ã dẫn đến áp lá»±c cạnh tranh mạnh mẽ hÆ¡n giữa các cÆ¡ quan truyá»n thông trong nÆ°á»›c. Các phÆ°Æ¡ng tiện truyá»n thông Ä‘ang mất dần vị trí Ä‘á»™c quyá»n vá» thông tin trong xã há»™i. Äặc biệt, trong ná»n kinh tế thị trÆ°á»ng hiện nay, khuynh hÆ°á»›ng thÆ°Æ¡ng mại hóa báo chí Ä‘ang diá»…n ra khá phức tạp ở má»™t số cÆ¡ quan báo chí. Nhiá»u loại hình tÆ° liệu mang tính chất tiếp thị, quảng cáo xuất hiện trên các phÆ°Æ¡ng tiện thông tin nên nhiá»u cÆ¡ quan báo chí vì mục tiêu doanh số nên phải chịu rất nhiá»u áp lá»±c từ Ä‘Æ¡n vị chi tiá»n quảng cáo. Äiá»u Ä‘ó, làm cho Ä‘á»™ tin cáºy đối vá»›i báo chí giảm Ä‘i. Má»™t bá»™ pháºn công chúng vì thế Ä‘ã quay lÆ°ng vá»›i phÆ°Æ¡ng tiện truyá»n thông. Thêm vào Ä‘ó, những bài báo phê phán má»™t chiá»u, thiếu khách quan, minh bạch của má»™t số phóng viên vô trách nhiệm cÅ©ng gây tác Ä‘á»™ng tiêu cá»±c đến công chúng.
Vì váºy, để tạo dá»±ng niá»m tin bá»n vững vá»›i công chúng, trÆ°á»›c hết, má»—i nhà báo cần có những ứng xá» phù há»p vá»›i qui tắc đạo đức nói chung, qui tắc đạo đức ngÆ°á»i làm báo nói riêng. Äối vá»›i các cÆ¡ quan báo chí, bất cứ má»™t tin tức nào thiếu chính xác Ä‘á»u không được chấp nháºn và phải bị xá» lý. LÆ°Æ¡ng tâm, trách nhiệm và lòng tá»± trá»ng của ngÆ°á»i làm báo phải được Ä‘á» cao. Nên chăng, có những cuá»™c trao đổi thÆ°á»ng niên vá» nghiệp vụ cÅ©ng nhÆ° đạo đức nghá» nghiệp cho ngÆ°á»i làm báo; đặc biệt là đối vá»›i các nhà báo trẻ.
Theo nhà báo Bùi Hữu Tuấn "Má»—i nhà báo cần có những ứng xá» phù hợp vá»›i qui tắc đạo đức nói chung, qui tắc đạo đức ngÆ°á»i làm báo..."
+Trong thá»i đại bùng nổ thông tin, rất nhiá»u nhà báo tham gia các diá»…n Ä‘àn trên mạng xã há»™i và các phÆ°Æ¡ng tiện truyá»n thông khác. Má»™t số ngÆ°á»i Ä‘ã lạm dụng danh nhà báo Ä‘i ngược vá»›i con Ä‘Æ°á»ng đạo đức nghá» nghiệp chân chính, gây tác Ä‘á»™ng tiêu cá»±c vào dÆ° luáºn xã há»™i, gây sá»± hoài nghi của má»™t bá»™ pháºn công chúng. Quan Ä‘iểm của ông vá» vấn Ä‘á» này nhÆ° thế nào, thÆ°a ông?
Phóng viên Äài PTTH Hà Nam tác nghiệp
- Äiá»u sâu sắc nhất, thiêng liêng nhất đối vá»›i cá nhân tôi, Ä‘ó là được làm báo. Quan Ä‘iểm của tôi, trÆ°á»›c hết làm báo là để phục vụ đất nÆ°á»›c và nhân dân, nhÆ° lá»i Bác Hồ căn dặn: “Cán bá»™ báo chí cÅ©ng là chiến sÄ© cách mạng. Cây bút, trang giấy là vÅ© khí sắc bén của há»”. Vì váºy, trong thá»i gian qua, cùng vá»›i báo chí cả nÆ°á»›c, Ä‘á»™i ngÅ© những ngÆ°á»i làm báo Hà Nam luôn đồng hành vá»›i toàn Äảng, toàn dân, toàn quân trong suốt các thá»i kỳ cách mạng, vá»›i tinh thần cống hiến, sẵn sàng hy sinh, luôn có mặt trên tuyến đầu nóng bá»ng nhất, quan trá»ng nhất của đất nÆ°á»›c.
Äể xây dá»±ng má»™t Ä‘á»™i ngÅ© những ngÆ°á»i làm báo có bản lÄ©nh, có lÆ°Æ¡ng tâm, trách nhiệm và lòng tá»± trá»ng, các cÆ¡ quan báo chí của tỉnh Hà Nam rất chú trá»ng giáo dục chính trị tÆ° tưởng, quán triệt đầy đủ và sâu sắc chủ trÆ°Æ¡ng, Ä‘Æ°á»ng lối của Äảng và chính sách, pháp luáºt của Nhà nÆ°á»›c nói chung, vá» lÄ©nh vá»±c báo chí nói riêng. Thá»±c hiện nghiêm túc “10 Ä‘iá»u quy định đạo đức nghá» nghiệp của ngÆ°á»i làm báo” có hiệu lá»±c từ 1/1/2017 cùng vá»›i Luáºt Báo chí. Äặc biệt, cụ thể hoá Ä‘iá»u 5 trong “10 Ä‘iá»u quy định đạo đức nghá» nghiệp ngÆ°á»i làm báo Việt Nam”, quy định nhà báo phải chuẩn má»±c và trách nhiệm khi tham gia mạng xã há»™i.
BÆ°á»›c sang thá»i đại công nghiệp 4.0, báo chí là kênh cung cấp thông tin chính xác, kịp thá»i, có định hÆ°á»›ng liên quan đến đất nÆ°á»›c, Ä‘á»i sống nhân dân. Ngay khi đại dịch Covid-19 có những diá»…n biến phức tạp, khó lÆ°á»ng, lá»±c lượng báo chí của tỉnh nói riêng, của cả nÆ°á»›c nói chung được ví nhÆ° má»™t “binh chủng” xung kích trong cuá»™c chiến chống dịch bệnh. Ngoài nhiệm vụ thông tin tuyên truyá»n để ngÆ°á»i dân hiểu biết vá» dịch bệnh; tuân thủ chỉ đạo, hÆ°á»›ng dẫn của các cÆ¡ quan chức năng; Ä‘á»™ng viên tinh thần quả cảm của các lá»±c lượng tham gia chống dịch.
Khi những tin đồn, tin giả xuất hiện tràn lan trên mạng xã há»™i gây hoang mang dÆ° luáºn, báo chí cÅ©ng là lá»±c lượng tiên phong để kiểm chứng thông tin, dáºp tắt tin đồn. Từ Ä‘ó, giúp ngÆ°á»i dân hiểu và tin tưởng vào chủ trÆ°Æ¡ng của Äảng, chính sách của Nhà nÆ°á»›c, chung sức đồng lòng để đẩy lùi dịch bệnh. Rõ ràng, ở trong bất cứ thá»i kỳ nào, tinh thần sẵn sàng cống hiến, hy sinh của những ngÆ°á»i làm báo cÅ©ng luôn luôn được phát huy.
+Vá»›i cống hiến và kinh nghiệm của mình, ông có Ä‘iá»u gì muốn chia sẻ vói các nhà báo trẻ? - TrÆ°á»›c hết, chúng ta cÅ©ng phải thẳng thắn nhìn nháºn, hoạt Ä‘á»™ng báo chí thá»i gian qua vẫn còn má»™t số bất cáºp, khuyết Ä‘iểm. Trong hoạt Ä‘á»™ng báo chí vẫn còn má»™t số tồn tại liên quan tá»›i đạo đức, tác phong của ngÆ°á»i làm báo, làm suy giảm uy tín và vai trò của báo chí. Vì váºy, trong bất kỳ giai Ä‘oạn nào, Ä‘òi há»i ngÆ°á»i làm báo phải giữ vững được bản lÄ©nh, phải có kiến thức và kỹ năng nghá» nghiệp tốt để Ä‘áp ứng nhu cầu ngày càng cao của bạn Ä‘á»c. Cùng vá»›i Ä‘ó, ngÆ°á»i làm báo phải nháºn thức tốt hÆ¡n nữa vá» trách nhiệm của minh đối vá»›i xã há»™i. Phải khẳng định rằng, thế hệ các nhà báo trẻ hôm nay rất giá»i. Há» có thế mạnh hÆ¡n các nhà báo cao niên ở năng lá»±c tÆ° duy má»›i, nhất là tÆ° duy phát triển, phản biện; ngoại ngữ “siêu” hÆ¡n.
Xin trân trá»ng cảm Æ¡n nhà báo!
Nhà báo Bùi Hữu Tuấn Ä‘ã vinh dá»± được Äảng và nhà nÆ°á»›c tặng thưởng Huân chÆ°Æ¡ng Lao Ä‘á»™ng hạng ba.
Äã có 3 tác phẩm Ä‘oạt Giải Báo chí quốc gia (năm 1997, 1999 và 2011).
Ngoài ra, ông Ä‘ã có nhiá»u Bằng khen của Há»™i Nhà báo Việt Nam và là Äại biểu chính thức dá»± Äại há»™i Thi Ä‘ua yêu nÆ°á»›c Há»™i Nhà báo Việt Nam thá»i gian tá»›i.
Lê Tâm (Ghi)/Báo Nhà báo và Công luáºn
