Äài Tiếng nói Việt Nam (VOV) trá»±c thuá»™c Ủy ban. Từ cấp má»™t Äài Quốc gia xuống cấp hai. Từ má»™t cÆ¡ quan báo chí tác nghiệp nhanh nhạy Ä‘áp ứng yêu cầu thông tin tuyên truyá»n thá»i chiến mau lẹ chuyển sang má»™t cÆ¡ chế có nhiá»u tầng nấc nên tác Ä‘á»™ng đầu tiên đến vá»›i Ä‘á»™i ngÅ© phóng viên biên táºp. Muốn Ä‘i công tác xuống cÆ¡ sở phải tạm ứng tiá»n, trở vá» thanh toán vá»›i tài vụ phải qua 8 cá»a ải, mà cá»a nào cÅ©ng có “quyá»n” và “hành” đủ kiểu. Ấy là chÆ°a nói đến kỹ thuáºt, nghệ thuáºt. Việc gì cÅ©ng yêu cầu Ä‘áp ứng nhanh, kịp thá»i mà qua cá»a nào cÅ©ng phải “xin”. Không ngá» lá»i xin thì cá»a có quyá»n không cho. CÅ©ng là thủ trưởng ấy, cÅ©ng ngồi trong má»™t ngôi nhà 58 Quán Sứ ấy mà Ä‘i xin việc từ Äài đến Ủy ban tháºt xa xôi, cách trở là do bá»™ máy cồng ká»nh, tổ chức manh mún, cÆ¡ chế quan liêu bao cấp nghiệt ngã. LÆ°Æ¡ng thấp, nhà thiếu, công việc trắc trở, nhiá»u ngÆ°á»i bá» nghá», hay xin chuyển công tác khác, đến cÆ¡ quan khác. Không ít thắc mắc, không thiếu Ä‘Æ¡n từ khiếu nạn, kêu cứu, nhÆ°ng Ä‘âu vẫn vào đấy.
Äánh Ä‘ùng má»™t cái giải thể UBPTTHVN, từ 30/4/1987 VOV trá»±c thuá»™c Há»™i đồng Bá»™ trưởng (nay là Chính phủ). Giải thể làm má»™t số cán bá»™ trung gian má»›i lên chức nắm quyá»n lo lắng, nhÆ°ng anh chị em lao Ä‘á»™ng trá»±c tiếp ở cÆ¡ sở rất phấn chấn. Niá»m vui chÆ°a tày gang thì hay tin thành láºp Bá»™ Văn hóa Thông tin, cá» nhà báo Phan Quang, Thứ trưởng kiêm Tổng giám đốc, Tổng biên táºp VOV. Má»™t ná»—i lo sáp nháºp Äài vào Bá»™ lại bùng lên. May mắn là khi nghe công bố nhà báo Phan Quang làm Tổng giám đốc kiêm Tổng biên táºp Äài Tiếng nói Việt Nam không có Ä‘uôi thứ trưởng kiêm nhiệm. Lá»™n xá»™n và tráºt tá»±, mừng và lo Ä‘an xen là không khí chung trong ngôi nhà 58 Quán Sứ khi nhà báo gạo cá»™i Phan Quang quen báo in và quản lý báo chí vÄ© mô vá» làm dâu má»›i của đại gia Ä‘ình VOV vá»›i quá nhiá»u bếp núc, lại Ä‘ông ngÆ°á»i.
Thông thÆ°á»ng khi tiếp quản má»™t cÆ¡ quan má»›i, tân thủ trưởng làm ngay công tác tổ chức, nhân sá»±, tháºm chí Ä‘Æ°a những ngÆ°á»i cùng ê kíp cÆ¡ quan cÅ© vá» giúp việc. Vá»›i Tổng giám đốc, Tổng biên táºp Phan Quang có khác. Äiá»u quan tâm đầu tiên của ông là láºp ngay Ban ThÆ° ký biên táºp trên cÆ¡ sở phòng Tổng hợp, nhÆ° má»™t Ban thÆ° ký tòa soạn của báo in. Công việc không chỉ nghe và tổng hợp báo cáo mà tham mÆ°u, giúp lãnh đạo lên kế hoạch thông tin tuyên truyá»n của toàn Äài, kết nối các ban biên táºp hÆ°á»›ng đến mục tiêu chung, giữ bản sắc các ban, các chÆ°Æ¡ng trình mà không cát cứ, giảm chồng chéo, trùng lắp. Bên cạnh Ä‘ó là nâng cấp các phòng Tổ chức, Kế hoạch Tài vụ, Quan hệ Quốc tế từ thá»i Ủy ban lên cáºp vụ để cùng nhau phối hợp thá»±c hiện hiệu quả kế hoạch chung của toàn Ä‘ài.
Khâu Ä‘á»™t phá khẩu đầu tiên là tăng thá»i lượng, tách hệ chÆ°Æ¡ng trình, xây dá»±ng hệ chÆ°Æ¡ng trình má»›i là Âm nhạc và Tin Tức trên sóng FM stereo. BÆ°á»›c Ä‘i đầu tiên là xóa bá» thá»i lượng ná»™i dung phát sóng theo các buổi sáng, trÆ°a và chiá»u tối mà phát sóng liên tục từ “5 giá» kém 5 phút” đến 22h30’ rồi 24h00. Ngay sau Ä‘ó là tách hệ chÆ°Æ¡ng trình Äối ná»™i (Ban biên táºp Äối Ná»™i) hiện hành thành các ban biên táºp: Thá»i sá»± chính trị, Chuyên Ä‘á» (cốt lõi là kinh tế, văn hóa, xã há»™i, khoa há»c giáo dục) Thành láºp ban Bạn nghe Ä‘ài. Giữ nguyên Ban biên táºp Văn nghệ và Äối ngoại. Từ chÆ°Æ¡ng trình tiếng KhÆ¡ me tại thành phố Hồ Chí Minh cùng chÆ°Æ¡ng trình các thứ tiếng dân tá»™c ở Tây Nguyên và tiếng Mông ở Hoàng Liên SÆ¡n (đặt tại Yên Bái) thành láºp Ban biên táºp các thứ tiếng dân tá»™c thiểu số, gá»i tắt là Ban Dân tá»™c (nay là VOV4).
Nhà báo Phan Quang (bên phải) cùng các nhà giáo, nhà báo lão thành.
Má»™t mắt xích Ä‘á»™t phá lôi cuốn cả ná»™i dung và kỹ thuáºt tạo ra sá»± bừng nở trên làn sóng VOV xÆ°a chÆ°a có, nay có là cho ra Ä‘á»i Hệ Âm nhạc và Tin tức trên sóng FM stereo. Có má»™t nghịch lý tồn tại hàng chục năm là khu vá»±c thành thị có nhiá»u radio lại ít nghe Ä‘ài hÆ¡n khu vá»±c nông thôn.
Má»™t trong những nguyên nhân chính là sóng trung chủ đạo và sóng ngắn bị nhiá»…u. Chỉ có sóng FM má»›i khắc phục được tình trạng này. Thính giả phàn nàn, Ban ThÆ° ký biên táºp phản ánh, kiến nghị liên tục mà Ban Kỹ thuáºt vẫn trả lá»i chÆ°a phát sóng FM vì không có Ä‘iá»u kiện. Chung quy là thiếu Ä‘ô la và thiết bị. Trong má»™t cuá»™c há»p tại phòng Biên Ủy (phòng há»p, giao của Biên táºp và Äảng Ủy) Tổng Giám đốc Phan Quang phấn khởi thông báo Há»™i đồng Bá»™ trưởng Ä‘ã quyết định và giao cho Ủy ban Kế hoạch Nhà nÆ°á»›c và Bá»™ Tài chính xem xét, cấp kinh phí, VOV thá»±c hiện chÆ°Æ¡ng trình phát sóng FM. Trút được ná»—i lo, Phan Quang cÆ°á»i vui: “Các ông yên tâm. Tiá»n và thiết bị Ä‘ã có Lãnh đạo Äài lo, còn khung chÆ°Æ¡ng trình, ná»™i dung giao cho hai ông Ban ThÆ° ký Biên táºp và Ban Âm nhạc. Không ai có ý kiến gì nữa thì uống nÆ°á»›c rồi vá» làm thôi”.
Vá» làm thôi, có nghÄ©a là bắt tay vào công việc chÆ°a làm bao giá», bây giá» làm ngay. Nhạc sỹ Cát Váºn được Tổng Giám đốc quyết định làm Trưởng Äài FM. Khung chÆ°Æ¡ng trình vạch ra: 5 phút tin tức trong nÆ°á»›c và thế giá»›i bằng hai thứ tiếng, tiếng Việt và tiếng Anh do Ban Äối ngoại phụ trách, phát xen kẽ vào đầu và giữa múi giá», còn lại là âm nhạc trong nÆ°á»›c và quốc tế. Trong lúc tôi và nhạc sỹ Cát Váºn Ä‘ang cân Ä‘o Ä‘ong đếm phần ca nhạc phát liên tục sao cho sinh Ä‘á»™ng, hạn chế lặp lại, gây nhàm chán thì Tổng Giám đốc Phan Quang đến, nhìn vào sÆ¡ đồ chÆ°Æ¡ng trình nhÆ° ma tráºn rồi bất ngá» há»i:
- Hai ông hiểu thế nào khi thính giả ban khen “hát hay nhÆ° Ä‘ài”?
Thì ra má»›i vá» Äài ông Ä‘ã tìm hiểu âm nhạc trên làn sóng phát thanh có vị trí không thể thay thế. Các chÆ°Æ¡ng trình ca nhạc chủ yếu là hát mà chÆ°a cân đối vá»›i phần nhạc, nhất là thính phòng, giao hưởng. Ông ra bài toán cho chúng tôi là ban đầu 30% ca nhạc trong nÆ°á»›c, 70% ca nhạc quốc tế, tiến tá»›i 50/50. Khó khăn, cháºt váºt, nhÆ°ng rồi Äài FM stereo Âm nhạc và Tin tức cÅ©ng khánh thành Ä‘úng kế hoạch 4/9/1990 trÆ°á»›c sá»± chứng kiến của Tổng Bí thÆ° Nguyá»…n Văn Linh. Ban đầu Äài FM có công suất 5Kw, phủ sóng khu vá»±c Hà Ná»™i, má»™t bÆ°á»›c Ä‘i khiêm tốn, nhÆ°ng là bÆ°á»›c ngoặt mở ra thá»i kỳ nâng cao chất lượng phát thanh quốc gia cả ná»™i dung và kỹ thuáºt, tiến lên hiện đại. Cùng vá»›i tách hệ đối ná»™i và thêm hệ Âm nhạc và Tin tức trên sóng FM stereo giúp thính giả được lá»±a chá»n chÆ°Æ¡ng trình phát thanh yêu thích để nghe, dần dần bá» qua thói quen “phải nghe”, “được nghe”.
Tăng thá»i lượng, thêm hệ Ä‘òi há»i bổ sung và đổi má»›i chÆ°Æ¡ng trình phát thanh. Trong gần chục chÆ°Æ¡ng trình má»›i Ä‘áng chú ý là hai chÆ°Æ¡ng trình “Câu lạc bá»™ ngÆ°á»i cao tuổi” và “Tạp chí Phát thanh”. Nếu nhÆ° “Câu lạc bá»™ ngÆ°á»i cao tuổi” tạo nên cấu trúc má»›i, trong Ä‘ó ngÆ°á»i biên táºp viên dẫn dắt chÆ°Æ¡ng trình vá»›i sá»± tham gia của cá»™ng tác viên, thính giả thì “Tạp chí phát thanh” mở rá»™ng dung lượng bảo đảm yêu cầu má»™t tạp ká»·, chứa Ä‘á»±ng nhiá»u thể loại báo chí khác nhau, xen kẻ là âm nhạc làm sâu thêm, hấp dẫn, sinh Ä‘á»™ng hÆ¡n cho ná»™i dung, thu hút ngÆ°á»i nghe. Äây là thể loại do nhà báo Phan Quang Ä‘á» xÆ°á»›ng, giao cho Ban thÆ° ký biên táºp thể nghiệm, sau Ä‘ó các ban biên táºp thay nhau thá»±c hiện. Äây là hai chÆ°Æ¡ng trình mang lại hiệu quả, được thính giả mến má»™. Sau 5 năm phát sóng, chÆ°Æ¡ng trình Câu lạc bá»™ ngÆ°á»i cao tuổi” được Nhà nÆ°á»›c tặng chưởng Huân chÆ°Æ¡ng Lao Ä‘á»™ng hạng Ba. Má»™t chÆ°Æ¡ng trình “Tạp chí phát thanh” do nhà thÆ¡ Trần Mạnh ThÆ°á»ng chủ biên Ä‘oạt giải B báo chí Việt Nam.
Má»™t chuyển biến má»›i có tính bÆ°á»›c ngoặt, mở ra hÆ°á»›ng má»›i Ä‘Æ°a phát thanh đến hiện đại hóa là “Phát thanh trá»±c tiếp”. Những năm đầu tháºp ká»· 90 của thế ká»· XX, Lãnh đạo VOV Ä‘ã chá»n phát thanh trá»±c tiếp làm mÅ©i xung kích để thá»±c hiện công nghệ phát thanh hiện đại và lấy “ChÆ°Æ¡ng trình Thá»i sá»±” làm mÅ©i Ä‘á»™t phá. Ngày 1/7/1994, lần đầu tiên trên làn sóng Äài phát thanh Quốc gia phát Ä‘i chÆ°Æ¡ng trình “Thá»i sá»± và Âm nhạc”, từ 9h đến 10h sáng. Äây là chÆ°Æ¡ng trình thá» nghiệm trá»±c tiếp theo fomat đồng hồ chÆ°Æ¡ng trình 60’. Lần đầu tiên vai trò đạo diá»…n, ngÆ°á»i dẫn chÆ°Æ¡ng trình (MC) được thể hiện rõ nét. Từ chÆ°Æ¡ng trình Thá»i sá»±, phát thanh trá»±c tiếp lan tá»a sang các hệ Âm nhạc (VOV3), Văn hóa xã há»™i (VOV2). Sá»± tham gia của khách má»i phòng thu, tÆ°Æ¡ng tác vá»›i thính giả làm tăng thêm nhiá»u lần giá trị “diá»…n Ä‘àn” của làn sóng phát thanh Quốc gia.
BÆ°á»›c đầu đổi má»›i hệ chÆ°Æ¡ng trình Ä‘ã mở lối cho quá trình thá»±c hiện lá»™ trình công nghệ phát thanh hiện đại, tăng cÆ°á»ng trá»±c tiếp, mở rá»™ng giao lÆ°u, tÆ° vấn. Äài VOV Ä‘ã chá»n đổi má»›i và nâng cao chất lượng ná»™i dung cùng vá»›i đổi má»›i mạnh mẽ công nghệ phát thanh theo hÆ°á»›ng hiện đại hóa làm trục xoay trung tâm cho má»i hoạt Ä‘á»™ng của Äài phát thanh Quốc gia. Sá»± đổi má»›i ấy không thể không nói đến mở rá»™ng quan hệ, hợp tác Quốc tế. Nhà báo, Tổng giám đốc Phan Quang nhiá»u khóa là phó Chủ nhiệm Ủy ban Äối ngoại của Quốc há»™i có quan hệ rá»™ng, sâu, uy tín vá»›i nhiá»u tổ chức báo chí, nhiá»u quốc gia có truyá»n thống báo chí, phát thanh lâu Ä‘á»i, Ä‘ã tạo nên nhiá»u mối liên kết Ä‘Æ°a những cái má»›i, đặc biệt là phát thanh trá»±c tiếp và công nghệ hiện đại ứng dụng vào trong nÆ°á»›c.
BÆ°á»›c đầu xóa tiếng oan "Äài sông Hồng"
Từ năm 1976, đất nÆ°á»›c hoàn toàn thống nhất vá» mặt nhà nÆ°á»›c, VOV trở thành Äài phát thanh Quốc gia Ä‘úng nghÄ©a, nhÆ°ng tiếng nói của đồng bào miá»n Nam, nhất là vùng Nam Bá»™ chÆ°a nhiá»u trên làn sóng. Nguyên nhân chính là do bá»™ máy tổ chức. Sau 30/4/1975, VOV Ä‘ã nhạy bén thành láºp Äài Tiếng nói Việt Nam 2 tại thành phố Hồ Chí Minh phục vụ kịp thá»i yêu cầu thông tin của khu vá»±c.
Äài 2 có nhiệm vụ cung cấp tin, bài cho VOV. Từ ngày 23/5/1981 theo quyết định của Chính phủ, Äài Tiếng nói Việt Nam 2 tại thành phố Hồ Chí Minh ngÆ°ng phát sóng các chÆ°Æ¡ng trình chuyên mục tại chá»— và chuyển thành CÆ¡ quan thÆ°á»ng trú của Ủy ban Phát thanh Truyá»n hình Việt Nam. Giữa năm 1987, sau khi giải thể UBPTTHVN, tách thành hai cÆ¡ quan thÆ°á»ng trú Phát thanh và Truyá»n hình. Trong thá»i gian này, phát thanh chỉ là má»™t phòng biên táºp. Chức năng nhiệm vụ thu hẹp, cÆ¡ sở váºt chất, tài chính cÅ©ng hạn hẹp nên tin bài thÆ°á»ng là “chay”, thiếu tiếng nói của cán bá»™ nhân dân vùng Nam Bá»™.
Má»™t thá»i gian dài, Äài Phát thanh Quốc gia mang tiếng là “Äài Sông Hồng”. Là nhà báo từng yêu quý và gắn bó nhiá»u bút ký vỠđồng bằng Sông Cá»u Long, vá»›i cÆ°Æ¡ng vị là Äại biểu Quốc há»™i, nay lại lÄ©nh trách nhiệm đứng đầu Äài phát thanh Quốc gia, Tổng giám đốc Phan Quang rất sốt ruá»™t vá»›i tình trạng này. Nháºm chức hÆ¡n 3 tháng, Tổng Giám đốc Phan Quang Ä‘ã bay ngay vào thành phố Hồ Chí Minh gặp gỡ phóng viên biên táºp và cán bá»™ hÆ°u trí ở Ä‘ây lắng nghe và xin ý kiến. Ngày 13/9/1988, Tổng Giám đốc VOV ra quyết định số 126/ÄFT thành láºp CÆ¡ quan thÆ°á»ng trú VOV tại thành phố Hồ Chí Minh vá»›i nhiệm vụ trá»ng tâm là thông tin kịp thá»i, dàn dá»±ng các chÆ°Æ¡ng trình phát thanh sống Ä‘á»™ng vừa phát sóng khu vá»±c vừa cung cấp cho VOV. Kế theo Ä‘ó từ năm 1991 đến 1993, Äài thành láºp hai cÆ¡ quan thÆ°á»ng trú lá»›n ở Miá»n Trung, trụ sở tại thành phố Äà Nẵng và Tây Nguyên, đặt tại thành phố Buôn Mê Thuá»™t. Từ Ä‘ây VOV được xóa dần tiếng oan “Äài Sông Hồng”.
Liên hoan phát thanh toàn quốc, dấu mốc kết nối vá»›i Ä‘ài địa phÆ°Æ¡ng
Má»™t thá»i gian dài, nhiá»u há»™i nghị, há»™i thảo bàn vá» mối quan hệ giữa Äài phát thanh trung Æ°Æ¡ng vá»›i địa phÆ°Æ¡ng. Có ý kiến cho rằng ngành Phát thanh nên thống nhất cả nÆ°á»›c nhÆ° má»™t ngành dá»c để phát triển. Có lúc kiến nghị Äài Phát thanh Quốc gia tổ chức thành má»™t hãng phát thanh. Khi Äài phát thanh truyá»n hình dá»±ng lên khắp các tỉnh, thành nhiá»u ý kiến nghiêng vá» khai thác chung cá»™t ăng ten để tiết kiệm tài nguyên, tiá»n bạc cho nhà nÆ°á»›c. Gay cấn nhất là cuá»™c tranh luáºn nên bá» Ä‘ài tỉnh, láºp Ä‘ài khu vá»±c trá»±c thuá»™c Äài trung Æ°Æ¡ng. Ngày 16 tháng 8 năm 1993 Chính phủ ra Nghị định 53CP vá»›i nhiệm vụ quản lý nghiệp vụ Ä‘ài phát thanh truyá»n hình địa phÆ°Æ¡ng, Tổng Giám đốc VOV có sáng kiến tổ chức Liên hoan phát thanh toàn quốc lần thứ nhất, coi Ä‘ây là ngày há»™i nghiệp vụ, là nÆ¡i gắn kết Äài phát thanh trung Æ°Æ¡ng vá»›i Ä‘ài địa phÆ°Æ¡ng. Tháng 12 năm 1994, Liên hoan phát thanh toàn quốc lần đầu tiên tổ chức tại thủ Ä‘ô Hà Ná»™i vá»›i 60 Ä‘Æ¡n vị tham gia, trong Ä‘ó có 52 Äài tỉnh, thành phố, thu hút 265 tác phẩm, 50 tác phẩm được trao giải thưởng. Trong lá»… bế mạc vá»›i sá»± chủ trì của phó thủ tÆ°á»›ng Nguyá»…n Khánh, Tổng Giám đốc Phan Quang không dấu nổi niá»m vui, phát biểu “Mặc dù rất tháºn trá»ng, đến giá» phút này tôi có thể mạnh dạn tuyên bố Liên hoan Phát thanh toàn quốc Ä‘ã thành công tốt đẹp”. Äây là khởi xÆ°á»›ng đầu tiên của ngành Phát thanh truyá»n hình cả nÆ°á»›c, là nguồn cảm hứng và đặt ná»n móng, tạo fomat cho các cuá»™c liên hoan trong nÆ°á»›c và khu vá»±c ASEAN sau này.
Lắng nghe và biết nghe
Nhà báo Phan Quang vá» VOV má»™t mình, không mang theo những ngÆ°á»i cá»™ng tác thân thiết lâu năm vá»›i mình, kể cả lái xe. Ông là Tổng giám đốc thứ hai sau 43 năm thành láºp Äài. Má»™t gánh nặng trách nhiệm, má»™t thá» thách nghá» nghiệp, má»™t hy vá»ng đổi má»›i “hôm nay phải hÆ¡n hôm qua”. Làm gì, làm sao để vừa bảo tồn giá trị Äài Phát thanh quốc gia gần ná»a thế ká»· chiến đấu và xây dá»±ng vừa phát triển, tiến lên hiện đại trong xu thế chung của báo chí cả nÆ°á»›c và quốc tế. Bài toán ấy đặt vào giữa bài toán thá»±c tiá»…n đầy khó khăn và xung Ä‘á»™t. Ấy là những năm 1987 – 1988, chỉ cần nhắc đến hai tiếng “tách – nháºp”, “giải thể” Ä‘ã nản lòng.
Khi tách khá»i UBPTTHVN VOV có khoảng gần 700 ngÆ°á»i vá»›i khối lượng công việc bá» bá»™n của biên táºp, kỹ thuáºt, Äoàn Ca nhạc và quản lý. Äúng lúc Chính phủ quyết định cắt 20% biên chế, bằng cách khống chế quỹ lÆ°Æ¡ng. Biên chế của Äài còn 500 ngÆ°á»i. Nghịch lý là công việc nhiá»u thêm mà nhiá»u ngÆ°á»i sung sức cả nghiệp vụ và sức khá»e buá»™c phải nghỉ việc theo “chế Ä‘á»™”. Phần lá»›n rÆ¡i vào anh chị em công nhân kỹ thuáºt và diá»…n viên, nghệ sỹ. Tổng Giám đốc Phan Quang phải dành nhiá»u thá»i gian lắng nghe ý kiến, trao đổi vá»›i cán bá»™ chủ chốt từ phó Tổng biên táºp đến các trÆ°á»ng ban, trưởng phòng và anh chị em phóng viên, kỹ thuáºt viên, phát thanh viên, nghệ sỹ, nhân viên hành chính, ngÆ°á»i lái xe. Nhìn ông đứng trên bục phát biểu hay chủ trì giao ban nhiá»u ngÆ°á»i cho là “quan cách”, kiểu “chính khách”, nhÆ°ng khi tiếp xúc công việc cụ thể má»›i thấy ông là ngÆ°á»i thấu hiểu nhân viên dÆ°á»›i quyá»n, giao việc là giao bài toán và Ä‘òi há»i lá»i giải, kết quả chứ không “cầm tay chỉ việc”. Ông ngạc nhiên khi nhìn vào sổ lÆ°Æ¡ng, quá nhiá»u anh chị em công nhân, biên táºp viên là nhà thÆ¡, nhà văn, nghệ sỹ vì xuất phát Ä‘iểm thấp mà sau hàng chục năm trong nghá», lÆ°Æ¡ng vẫn dừng ở báºc cán sá»± 2. Ông Ä‘á» nghị Bá»™ Tài chính xét nâng lÆ°Æ¡ng đặc cách vượt cấp cho chục văn nghệ sỹ thành danh, nhÆ°ng Bá»™ chỉ duyệt hai ngÆ°á»i là má»™t nhà thÆ¡ và má»™t nghệ sỹ ca hát.
Thu nháºp thấp, nhiá»u cán bá»™, phóng viên, biên táºp viên, phát thanh viên, nghệ sỹ, kỹ thuáºt viên nhà Äài phải tranh thủ làm thêm những công việc phụ ở nhà nhÆ° bóc lạc, Ä‘an len, nuôi lợn trong những căn nhà cháºt chá»™i, cÅ© nát. Có an cÆ° má»›i lạc nghiệp, Tổng Giám đốc lúc ấy Ä‘ã Ä‘á» nghị các bá»™ và chính quyá»n địa phÆ°Æ¡ng, cùng lãnh đạo Ä‘ài xin cấp đất, chính phủ cấp kinh phí xây dá»±ng nhà cao tầng kiên cố cho cán bá»™, công nhân viên. Khu nhà táºp thể cao tầng của VOV ở 194 Ä‘Æ°á»ng Giải phóng được bình chá»n là má»™t trong những khu nhà đẹp được xây dá»±ng của thành phố Hà Ná»™i thá»i bấy giá». Ngôi nhà má»›i của Äài ở PhÆ°Æ¡ng Liên cÅ©ng khá khang trang, rá»™ng rãi.
Nghe nhiá»u câu chuyện của anh chị em kỹ sÆ°, công nhân kỹ thuáºt, Tổng Giám đốc Phan Quang má»›i nháºn biết cái đằng sau câu cá»a miệng “kỹ thuáºt là con nuôi của Äài”. Không phải lãnh đạo Äài không, hay ít quan tâm đến kỹ thuáºt mà sâu xa là thay đổi tổ chức quá nhiá»u lần. Thoạt đầu kỹ thuáºt truyá»n dẫn phát sóng thuá»™c Bá»™ Quốc phòng, sau Ä‘ó chuyển vá» Äài, rồi vá» Tổng cục BÆ°u Ä‘iện, sau nữa chuyển vá» UBPTTHVN. Sau giải thể Ủy ban, Tổng cục BÆ°u Ä‘iện quyết giữ các Ä‘ài phát sóng, cho VOV thuê, thu tiá»n theo giá». Không chủ Ä‘á»™ng kỹ thuáºt phát sóng thì không thể cải tiến, đổi má»›i ná»™i dung, tăng kênh, thêm chÆ°Æ¡ng trình. Tổng Giám đốc Phan Quang, Phó Tổng Giám đốc Huỳnh Ngá»c Ấn Ä‘ã nhanh nhạy và dày công liên hệ, bàn thảo, tháºm chí tranh luáºn gay gắt vá»›i nhiá»u cÆ¡ quan má»›i Ä‘Æ°a hệ thống Ä‘ài phát sóng phát thanh vá» Äài phát thanh quốc gia. Từ cÆ¡ sở vững chắc ấy mà xây nên Äài phát sóng lá»›n nhất Äông Nam Á thá»i bấy giỠđặt tại Ô Môn, Cần ThÆ¡.
Nghe ngÆ°á»i nhà Äài nói vá» mình và nói vá» Äài để tổ chức công việc, xây dá»±ng cÆ¡ sở váºt chất cho hợp lý hợp tình. Quan trá»ng hÆ¡n nữa nghe thính giả khen chê Äài để cải tiến, đổi má»›i ná»™i dung chÆ°Æ¡ng trình sao cho Ä‘úng nhiệm vụ chính trị, vai trò Äài Quốc gia vừa là công cụ của Äảng, Nhà nÆ°á»›c vừa là diá»…n Ä‘àn của Nhân dân, vừa thông tin, vừa cảm thụ nghệ thuáºt mà cốt lõi là âm nhạc. Từ năm 1988 vá» trÆ°á»›c Äài thụ Ä‘á»™ng tiếp nháºn thÆ° thính giả từ trong và ngoài nÆ°á»›c gá»i vá». Cuối năm 1988, Tổng Giám đốc Phan Quang giao cho ban Bạn nghe Ä‘ài mở rá»™ng quy mô Ä‘iá»u tra thính giả nghe Ä‘ài đến 6 tỉnh đại diện cho cả nÆ°á»›c, má»—i tỉnh gá»i Ä‘i 1000 phiếu há»i. Do gặp nhiá»u khó khăn vá» tài chính nên đến năm 1992 – 1993 má»›i thá»±c hiện. Kết quả không ngá» là thu vá» hÆ¡n 91% số phiếu. Kết quả Ä‘iá»u tra cho thấy má»™t bức tranh rá»™ng rãi, Ä‘a sắc màu của công chúng nghe Ä‘ài vá» trình Ä‘á»™ dân trí, thị hiếu, táºp quán nghe Ä‘ài, yêu cầu thông tin, tÆ° vấn, phổ biến kiến thức, giải trí, cảm thụ văn há»c nghệ thuáºt, âm nhạc. Con số Ä‘iá»u tra cÅ©ng cho thấy biến đổi thị phần công chúng nghe, nhìn, Ä‘á»c, mối quan hệ giữa phát thanh và truyá»n hình, giữa Ä‘ài trung Æ°Æ¡ng vá»›i địa phÆ°Æ¡ng. Thính giả chân thành góp ý, khen chê từng chÆ°Æ¡ng trình, từng giá»ng Ä‘á»c và mong muốn Äài phải nói thiết thá»±c hÆ¡n, hát hay hÆ¡n và đừng rút ngắn, hay bá» qua chÆ°Æ¡ng trình dân ca nhạc cổ truyá»n. Ý kiến thính giả thá»±c sá»± góp phần quan trá»ng định hÆ°á»›ng và cách làm của Äài phát thanh quốc gia không chỉ cho má»™t năm, má»™t nhiệm kỳ mà lâu dài vá»›i phÆ°Æ¡ng châm làn sóng hÆ°á»›ng vá» cÆ¡ sở, hÆ°á»›ng vá» công chúng, má»—i gia Ä‘ình, má»—i con ngÆ°á»i mà phục vụ. Vá»›i cÆ°Æ¡ng vị là ngÆ°á»i đứng đầu tá» báo Nói Quốc gia, vá»›i tấm lòng và nhiệt thành của má»™t nhà báo lâu năm, Phan Quang nhiá»u lần quả quyết: “Phát thanh để làm gì? Äể cho dân nghe. Váºy ta phải biết rõ dân cần gì, thích nghe gì và không thích gì. Có những lúc, những vụ việc cụ thể, Äài không thể chỉ nói theo ý cấp trên mà phải bình tâm xem việc Ä‘ó, con ngÆ°á»i Ä‘ó, ý tưởng Ä‘ó có hợp lòng dân, thuáºn tai thính giả hay không”.
Luôn luôn lắng nghe và biết nghe qua bá»™ lá»c của má»™t nhà báo dạn dày kinh nghiệm, má»™t nhà quản lý báo chí qua nhiá»u cÆ¡ quan, giai Ä‘oạn lịch sá» khác nhau, Phan Quang Ä‘ã tạo cho mình má»™t phong cách làm việc cụ thể và khoa há»c, má»™t đức tính cần có là cần cù và sáng tạo, luôn luôn sáng tạo trên ná»n tảng nắm bắt hÆ¡i thở cuá»™c sống và tích lÅ©y tÆ° liệu.
Äiá»u quý giá mà nhà báo Phan Quang để lại cho VOV không chỉ là tạo ra những bÆ°á»›c ngoặt cần thiết đổi má»›i ná»™i dung và kỹ thuáºt cÅ©ng nhÆ° cung cách quản lý mà lá»›n hÆ¡n sâu Ä‘áºm hÆ¡n là thay đổi cách làm báo phát thanh của những con ngÆ°á»i say mê phát thanh. Äó là từ làm phát thanh theo kiểu “con nhà nghèo”, “má»™t ngÆ°á»i nói cho triệu ngÆ°á»i nghe”, Ä‘ào tạo, sá» dụng phóng viên nhÆ° “con dao pha”, việc gì cÅ©ng làm, cÅ©ng xông vào, nhÆ°ng không thể trở thành “chuyên gia” sang táºn dụng thá»i cÆ¡ má»›i, Ä‘i tắt Ä‘ón đầu ứng dụng khoa há»c công nghệ má»›i, sản xuất chÆ°Æ¡ng trình chuyên biệt, chuyên sâu, làm việc theo nhóm, cùng nhau Ä‘Æ°a thông tin nhanh nhất, cảm thụ nghệ thuáºt đẹp nhất đến má»—i gia Ä‘ình, con ngÆ°á»i theo Ä‘á»™ tuổi, nghá» nghiệp, dân tá»™c khác nhau.
Gần chục năm dẫn dắt Äài Phát thanh Quốc gia cái tá»± hào cÅ©ng là ná»—i băn khoăn, trăn trở nhiá»u nhất của ông là con ngÆ°á»i, là Ä‘á»™i ngÅ© phát thanh. TrÆ°á»›c thá»m thiên niên ká»· má»›i, nhà báo Phan Quang viết bài “Thách thức 21”, ông nhấn mạnh: “Vấn Ä‘á» then chốt của ngành phát thanh, và Ä‘ây cÅ©ng là lý do tồn tại của nó là ná»™i dung thông tin…Xét đến cùng nhân tố quyết định thành công của chúng ta trong cuá»™c Ä‘Æ°Æ¡ng đầu vá»›i thế ká»· má»›i là Ä‘á»™i ngÅ© những con ngÆ°á»i làm công tác phát thanh có ý thức được rõ hay không nhu cầu cải tiến thông tin, từ Ä‘ó quyết tâm tá»± đổi má»›i, tá»± nâng cao, tìm cách thoát khá»i lối mòn để không ngừng nâng cao chất lượng Ä‘ang làm…Thách thức 21 tồn tại trong má»—i chúng ta. Trở ngại chính là tÆ° tưởng bảo thủ, trì trệ, phong cách Ä‘i theo lối mòn”.
CÅ©ng chính vì lẽ Ä‘ó mà nhà báo Phan Quang không dÆ°á»›i má»™t lần nói vá»›i đồng nghiệp “Hãy làm việc hôm nay hÆ¡n hôm qua, ngày mai vượt ngày nay”./.
Theo Trần Äức Nuôi/VOV
