Các ấn phẩm báo Tết Xuân Ká»· Hợi 2019. Ảnh: nhandan.com.vn
Hầu hết ở các nÆ°á»›c sá» dụng tiếng Anh không có báo Tết, mà chỉ kết thúc năm cÅ© và bắt đầu má»™t năm má»›i bằng những bài tổng kết trên nhiá»u lÄ©nh vá»±c, không có những bài giải trí, văn hóa chào mùa xuân. Còn ở nÆ°á»›c ta, giai phẩm mừng xuân Ä‘ã có hÆ¡n 100 năm nay. Từ Tết Máºu Ngá» năm 1918, Báo Nam Phong Ä‘ã cho ra má»™t tuyển táºp thÆ¡ văn nhÆ° má»™t giai phẩm mừng xuân. Theo cụ VÆ°Æ¡ng Hồng Sển, có thể xem Ä‘ó là “thủy tổ các số báo xuân, báo tân niên, báo đặc biệt” ở Việt Nam.
Những năm tiếp theo báo xuân bắt đầu có rải rác, phổ biến sau năm 1930, cùng vá»›i sá»± phát triển của báo chí cả nÆ°á»›c, cho đến nay.
Vì sao dân ta thích báo xuân?
Vá»›i Ä‘á»™c giả, giai phẩm mùa xuân mang tính giải trí cao nên luôn là món ăn tinh thần không thể thiếu trong những ngày Tết. Còn vá»›i những ngÆ°á»i làm báo, làm báo xuân, viết báo Tết cÅ©ng là má»™t khát vá»ng văn chÆ°Æ¡ng, cuối năm xả hết tâm tình vá»›i bạn Ä‘á»c bằng những bài viết ăm ắp tâm tÆ° tình cảm, Ä‘á»c lên Ä‘ã thấy được mùa xuân ngay trÆ°á»›c mắt.
Äể lý giải vì sao dân ta lại thích báo xuân và xem Ä‘ây là món ăn tinh thần không thể thiếu trong những ngày Tết có lẻ nên bắt đầu từ những giai phẩm xuân hay của những nhà báo tiá»n bối. Äó là những bài viết của những cây bút lừng danh nhÆ° Tản Äà, Nguyá»…n Bính, Nguyá»…n Tuân, Nguyên Hồng, Ngô Tất Tố, Thanh Châu, Thạch Lam, Hoàng Äạo... Kèm theo Ä‘ó là những bức tranh Tết của há»a sÄ© Nguyá»…n Gia Trí, Tô Ngá»c Vân, Lemur (Cát TÆ°á»ng)… vá»›i những bìa báo Ä‘Æ¡n giản nhÆ°ng tháºt sá»± gây ấn tượng.
Và cÅ©ng từ những giai phẩm Tết có tính cổ Ä‘iển, góp phần tạo ra má»™t món ăn tinh thần làm mê hoặc Ä‘á»™c giả trong những ngày Tết má»›i thấy những ngÆ°á»i làm báo xuân thá»i hiện đại máy móc quá. ChÆ°a coi trá»ng tính giải trí, văn hóa, để tính thá»i sá»±, chính trị lấn át, làm “khô cằn” giai phẩm Tết, mà quên rằng báo xuân cÅ©ng thể hiện khát vá»ng văn chÆ°Æ¡ng của các nhà báo. Má»—i giai phẩm Ä‘ón Tết là sá»± sáng tạo của tòa soạn, má»—i bài báo Tết có hàm lượng văn hóa, giải trí cao, nâng tầm ngÆ°á»i viết lẫn ngÆ°á»i Ä‘á»c, làm cho những ngày Tết tháºt sá»± là những ngày xuân.
NgÆ°á»i Việt bây giá» dù ăn Tết có phần hiện đại hÆ¡n, du lịch, nghỉ ngÆ¡i là chủ yếu nên có thể không cần đến “thịt mỡ dÆ°a hành”. NhÆ°ng má»™t giai phẩm Tết vừa đẹp vừa hay thì dÆ°á»ng nhÆ° không thể thiếu trong những ngày đầu năm má»›i.
Váºy báo xuân thá»i hiện đại có gì?
Báo xuân thá»i đại công nghệ 4.0, tÆ° duy sáng tạo ngày má»™t ít Ä‘i, dù kỹ thuáºt in ấn, kỹ thuáºt trình bày rất tiên tiến. Äặc biệt là bìa báo, không còn là những tác phẩm há»™i há»a Ä‘á»™c Ä‘áo, những tác phẩm ảnh tuyệt đẹp nhÆ° mùa xuân Ä‘ang từ Ä‘ó bÆ°á»›c ra. Thay vào Ä‘ó thÆ°á»ng là những bức ảnh được “công nghệ hóa” theo chủ Ä‘á» chính trị, xã há»™i, ngÆ°á»i đẹp, những bức ảnh khô khan minh há»a cho thành tá»±u này ná».
Nhá»›, mùa xuân năm con gà, tình cá» gặp há»a sÄ© Thái Tuấn (1918-2007), tôi đặt ông vẽ con gà cho số báo tất niên. Ba ngày sau ông gá»i má»™t tranh con gà cồ tuyệt dÅ©ng, vÆ°Æ¡n cao cổ, nhìn rất lạc quan. Số báo tất niên NgÆ°á»i Lao Äá»™ng năm Ä‘ó nhiá»u ngÆ°á»i khen, cÅ©ng vì con gà tuyệt dÅ©ng ấy! Bức tranh con gà ấy giá» tôi vẫn treo trên tÆ°á»ng nhà!
Còn ná»™i dung? Äây là vấn Ä‘á» cốt lõi làm nên bản sắc của từng giai phẩm xuân. Tôi Ä‘ã từng làm báo xuân nhiá»u năm trÆ°á»›c Ä‘ây. Bao giá» tòa soạn cÅ©ng có Ä‘á» cÆ°Æ¡ng, duyệt Ä‘á» cÆ°Æ¡ng, chủ Ä‘á», rồi đặt bài cho những tên tuổi lá»›n. Các báo ở TP.HCM phải có những tên tuổi nhÆ° SÆ¡n Nam, VÆ°Æ¡ng Hồng Sển, Trần Bạch Äằng, Trần Văn Giàu, Chánh Trinh… phải đặt bài cho được.
Tôi nhá»› năm Ä‘ó đặt bài ông Trần Bạch Äằng rất khó khăn, vì có quá nhiá»u báo đặt nhÆ°ng ông viết rất nhanh và chất lượng nhÆ°ng chá» bài cÅ©ng “gian nan”.
Nhà văn SÆ¡n Nam thì Ä‘Æ¡n giản, có bài ngay và cứ gần Tết ông gá»i bài, mà bài nào cÅ©ng chẳng thèm đặt title, há»i thì ông bảo: “Tao có đặt title thì tụi bay cÅ©ng sá»a hà”! Nhá»› năm đặt bài cụ VÆ°Æ¡ng Hồng Sển (rất khó), lợi dụng cÆ¡ há»™i tôi má»›i viết bài giá»›i thiệu cuốn “Má»™t ná»a Ä‘á»i hÆ°” của cụ, đến nhà tặng ông tá» báo, có đăng bài “Má»™t ná»a Ä‘á»i hÆ°: HÆ° hay không hÆ°?”, cụ há»i: “Tao hÆ° hay không hÆ°”? Tôi hổng dám trả lá»i vì cụ Ä‘ã nói “hÆ°” rồi mà, nói hổng hÆ°, lỡ cụ la thì mệt, tôi cÆ°á»i khà khà há»i chuyện Ä‘ông tây kim cổ, ghi âm lại, vá» cho bóc băng, được bài hay, ký tên cụ, là oách rồi. Vì vá»›i các tên tuổi lá»›n nhÆ° Nhà văn SÆ¡n Nam, các tòa soạn luôn phải chá», đợi!
Tôi cÅ©ng nhá»› má»™t vài cây bút khá nổi tiếng Hà Ná»™i, vào Sài Gòn, nằm khách sạn “cày” liên tục và “ná»™p sổ” cho các tòa soạn. DÄ© nhiên khách sạn tòa soạn lo, nhuáºn bút lãnh trÆ°á»›c, lãnh đủ và bài cÅ©ng tÆ°Æ¡ng đối, chính trị là chính.
Còn các nhà thÆ¡ trẻ thì rải bài. Có ngÆ°á»i má»—i Tết được đăng 5, 7 bài, tiá»n nhuáºn bút đủ nháºu Tết nhÆ°ng có ngÆ°á»i thì không, còn trách lên trách xuống…
Giá» thì những cây bút cây Ä‘a cây Ä‘á» ngày càng ít Ä‘i, xu thế báo xuân hiện đại cÅ©ng Ä‘ã khác. Tính thá»i sá»±, kinh tế, chính trị lấn át, trong khi tính văn hóa, giải trí chất lượng lại không cao, hàm lượng chất xám ít, thÆ¡ văn nhạt nhẽo không khí Tết, xuân nhàn nhạt, gượng ép.
Theo LÆ°u VÄ©nh Hy/Báo Nhà báo và Công luáºn
