áº¢nh tÆ° liệu

Đầu những năm 20 của thế ká»· XX, lịch sá»­ nhân loại chứng kiến má»™t sá»± kiện có tính bÆ°á»›c ngoặt đối vá»›i sá»± phát triển của thế giá»›i: Thắng lợi vang dá»™i của cách mạng Tháng Mười Nga mở ra thời đại má»›i - thời đại quá Ä‘á»™ từ chủ nghÄ©a tÆ° bản lên chủ nghÄ©a xã há»™i trên phạm vi toàn thế giá»›i.

Sau Chiến tranh thế giá»›i lần thứ nhất, các nÆ°á»›c thắng trận họp tại cung Ä‘iện Versailles ở Thủ Ä‘ô nÆ°á»›c Pháp để phân chia lại thị trường và vùng ảnh hưởng trên thế giá»›i. NhÆ°ng tất cả các cường quốc đều cố tình lờ Ä‘i vấn đề khôi phục hay ít ra là ná»›i rá»™ng quyền cÆ¡ bản của nhân dân các nÆ°á»›c thuá»™c địa mà họ Ä‘ã không ít lần lá»›n tiếng hứa hẹn khi chiến tranh còn chÆ°a phân thắng bại. Tại Há»™i nghị này, họ Ä‘ã phá»›t lờ bản yêu sách Ä‘òi các quyền dân sinh dân chủ tối thiểu do Nguyá»…n Ái Quốc thay mặt Há»™i những người Việt Nam yêu nÆ°á»›c gá»­i đến. Ở Việt Nam, mâu thuẫn giữa nhân dân vá»›i chủ nghÄ©a thá»±c dân và tay sai phong kiến ngày càng gay gắt. Các phong trào yêu nÆ°á»›c do các tầng lá»›p sÄ© phu, tri thức, tiểu tÆ° sản… lãnh đạo đều bị Ä‘àn áp dã man và lâm vào khủng hoảng sâu sắc. Giai cấp công nhân Việt Nam từng bÆ°á»›c lá»›n mạnh sẵn sàng đảm Ä‘Æ°Æ¡ng sứ mệnh lịch sá»­ là lãnh đạo cách mạng. Tình hình trên Ä‘òi hỏi truyền bá má»™t cách có hệ thống chủ nghÄ©a Marx-Lenin, học thuyết cách mạng chân chính, vào Việt Nam; vận Ä‘á»™ng, tổ chức đẩy mạnh phong trào yêu nÆ°á»›c và phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân, tích cá»±c chuẩn bị các tiền đề chính trị, tÆ° tưởng, tổ chức cho việc thành lập má»™t Đảng cách mạng, má»™t tổ chức tiên phong đại diện lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao Ä‘á»™ng và cho toàn dân tá»™c.

Trên con đường Ä‘i tìm đường cứu nÆ°á»›c, Nguyá»…n Ái Quốc bắt đầu sá»± nghiệp báo chí của mình từ cuối năm 1917 khi Người từ Anh trở lại Pháp và sau Ä‘ó tham gia Đảng xã há»™i Pháp. Động cÆ¡ làm báo lúc này của Người là phát biểu chính kiến của mình trên các phÆ°Æ¡ng tiện thông tin đại chúng ngay tại nÆ°á»›c Pháp để đấu tranh giành Ä‘á»™i lập, tá»± do cho dân tá»™c mình. Lúc đầu vốn tiếng Pháp của Người còn chÆ°a đủ. Người phải nhờ má»™t người bạn là luật sÆ° Phan Văn Trường viết há»™ nhÆ°ng không phải lúc nào bạn cÅ©ng nói hết hoặc nói Ä‘úng ý của Người. Nguyá»…n Ái Quốc hiểu, chỉ có má»™t cách là tá»± mình phải viết lấy để diá»…n đạt đầy đủ ý kiến của mình.

Được sá»± khuyến khích của Charles Longuet, cháu ngoại của K.Marx, chủ nhiệm báo Lepopulaire (Người bình dân), cÆ¡ quan của Đảng Xã há»™i Pháp thời kỳ này và của Gaston Monmousseau, chủ bút báo La Vie Ouvrière (Đời sống thợ thuyền), Nguyá»…n Ái Quốc Ä‘ã Ä‘i vào sá»± nghiệp báo chí. Sau này, Bác kể lại: “Lúc ở Paris, tuy biết nhiều tá»™i ác của thá»±c dân Pháp, nhÆ°ng không biết làm thế nào để nêu lên được. Má»™t đồng chí công nhân ở toà báo Đời sống thợ thuyền cho Bác biết ở báo ấy có mục “tin tức vắn”, má»—i tin chỉ có năm, ba dòng thôi và bảo Bác có tin tức gì thì cứ viết, đồng chí ấy sẽ sá»­a lại cho. Từ Ä‘ó, ngoài những giờ lao Ä‘á»™ng, Bác bắt đầu viết những tin rất ngắn, má»—i lần viết làm hai bản, má»™t bản Ä‘Æ°a cho báo, má»™t bản thì giữ lại. Lần đầu tiên thấy tin được đăng thì rất sung sÆ°á»›ng. Má»—i lần đều Ä‘em tin Ä‘ã đăng trên báo so vá»›i bài mình Ä‘ã viết, xem sai chá»— nào. Về sau đồng chí ấy bảo Bác viết dài thêm vài dòng nữa, rồi lại vài dòng nữa… cứ thế kéo dài 15 đến 20 dòng, rồi đến cả má»™t cá»™t dài. Lúc Ä‘ó đồng chí ấy lại bảo: “Thôi bây giờ phải viết rút ngắn lại, cÅ©ng những việc nhÆ° vậy nhÆ°ng phải viết cho rõ, cho gọn” 1 ”.

Ông Đào Duy Quát, nguyên Phó Trưởng ban Thường trá»±c Ban TÆ° tưởng - Văn hóa Trung Æ°Æ¡ng

Bài báo đầu tiên của Nguyá»…n Ái Quốc mà ngày nay chúng ta được biết là má»™t bài luận chiến sắc sảo vá»›i tiêu đề: “Tâm địa thá»±c dân”, phê phán những luận Ä‘iệu xuyên tạc của má»™t nhà báo Pháp ở Đông DÆ°Æ¡ng. Từ năm 1919, nhiều tờ báo ở Pháp, trong Ä‘ó có những tờ nổi tiếng nhÆ°: L’Humanité, Lepopulaire, La Vie Ouvrière, Le journal purple (Báo của dân), Le cahiers du communisme (Tạp chí cá»™ng sản), La Correspondance internationale (ThÆ° tín quốc tế)… Ä‘ã đăng nhiều bài của Nguyá»…n Ái Quốc.

Tháng 7/1921, Nguyá»…n Ái Quốc cùng má»™t số nhà hoạt Ä‘á»™ng cách mạng ở các nÆ°á»›c thuá»™c địa khác của Pháp nhÆ° Algeria, Tunisia, Morocco… lập Há»™i liên hiệp thuá»™c địa và xuất bản báo Le Paria (Người cùng khổ) làm cÆ¡ quan tuyên truyền của Há»™i. Số 1 ra ngày 1/4/1922. Những bài đăng trên tờ báo này Ä‘ã cho thấy tài năng báo chí và văn học của Nguyá»…n Ái Quốc. Sau má»™t năm phát hành tờ Người cùng khổ, Nguyá»…n Ái Quốc dá»± định xuất bản má»™t ấn phẩm định kỳ bằng tiếng Việt nhằm phục vụ kiều bào ta nÆ¡i đất khách. Người dá»± định đặt tên cho tờ báo này là Việt Nam hồn. Tờ Việt Nam hồn chÆ°a kịp ra mắt thì Nguyá»…n Ái Quốc rời nÆ°á»›c Pháp sang Liên Xô. Tờ Việt Nam hồn Ä‘ã được các bạn của Người thá»±c hiện. Tờ Việt Nam hồn cÅ©ng được gá»­i về phát hành ở Việt Nam. Từ năm 1923 đến 1924, khi học tập công tác ở Liên Xô, Trung Quốc, Nguyá»…n Ái Quốc làm cá»™ng tác viên của hãng thông tấn Liên Xô và tờ tiếng Anh: Canto Gazette – cÆ¡ quan của Quốc dân Đảng Trung Quốc.

Từ những bÆ°á»›c tập viết những tin ngắn 4-5 dòng lúc đầu, chỉ vài năm sau, Người Ä‘ã sá»­ dụng thuần thục ngòi bút của mình giữa làng báo Paris, tạo nên những tác phẩm báo chí cho đến nay vẫn còn là mẫu má»±c. Những chủ đề khi Nguyá»…n Ái Quốc đề cập thời kỳ này là những vấn đề hệ trọng gắn vá»›i vận mệnh của dân tá»™c và đụng chạm đến nhiều nhân vật và sá»± kiện tầm cỡ quốc tế. Trong các tác phẩm đầu tay của mình, Người Ä‘ã vận dụng nhuần nhuyá»…n lý luận cách mạng. Các bài báo của Người thời kỳ này Ä‘ã thể hiện rõ má»™t căn bản tri thức sâu rá»™ng. Nguyá»…n Ái Quốc Ä‘ã để lại nhiều bài luận chiến vá»›i ngôn từ sắc bén, lập trường vững chắc, nhiều tiểu phẩm chua cay đối dành cho kẻ thù. “Bản án chế Ä‘á»™ thá»±c dân Pháp” xuất bản năm 1925 là má»™t tác phẩm lá»›n tố cáo Ä‘anh thép chế Ä‘á»™ thá»±c dân dá»±a trên những tÆ° liệu đầy sức thuyết phục, có giá trị cao không những về chính trị - lý luận mà còn cả về báo chí, văn học! Nguyá»…n Ái Quốc là má»™t nhà báo nhÆ° vậy, khi Người chuẩn bị cho sá»± ra đời của nền báo chí cách mạng Việt Nam.

Cuối năm 1924, Quốc tế Cá»™ng sản phái Nguyá»…n Ái Quốc sang công tác ở Trung Quốc theo Ä‘úng nguyện vọng của Người được gần Tổ quốc để có Ä‘iều kiện hoạt Ä‘á»™ng cách mạng tích cá»±c hÆ¡n, tiến tá»›i thành lập Đảng Cá»™ng sản Việt Nam.

Thời gian này, vá»›i cÆ°Æ¡ng vị uá»· viên Bá»™ PhÆ°Æ¡ng Đông, trá»±c tiếp phụ trách Cục PhÆ°Æ¡ng Nam, Nguyá»…n Ái Quốc là nhà yêu nÆ°á»›c có sá»± hiểu sâu sắc văn hoá Đông Tây, là nhà cách mạng thấm nhuần sâu sắc bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghÄ©a Marx-Lenin, là má»™t người từng nhiều năm làm báo và hiểu rõ sức mạnh của báo chí. Nguyá»…n Ái Quốc rất tâm đắc những tÆ° tưởng của Lenin về báo chí: “Trong thời đại ngày nay, không có tờ báo chính trị thì không thể có phong trào gọi là chính trị”, “chúng ta cần trÆ°á»›c hết là tờ báo, không có nó thì không thể tiến hành má»™t cách có hệ thống cuá»™c tuyên truyền, cổ Ä‘á»™ng hết sức có nguyên tắc và toàn diện”. 2 “Báo chí là người tuyên truyền, người cổ Ä‘á»™ng, người tổ chức chung” 3 .

Cuối năm 1924, khi về đến Quảng Châu - Trung Quốc, Nguyá»…n Ái Quốc bắt tay ngay vào việc chuẩn bị xuất bản má»™t tờ báo chính trị đồng thời vá»›i việc mở những lá»›p huấn luyện các thanh niên Æ°u tú Ä‘Æ°a từ trong nÆ°á»›c sang để làm nòng cốt cho cách mạng sau này.

Nguyá»…n Ái Quốc cùng má»™t số đồng chí là học trò của Người thá»±c hiện công việc trọng đại này trên căn gác nhỏ ở khu phố buôn bán sầm uất tại trung tâm Quảng Châu. Căn gác này cÅ©ng là nÆ¡i thành lập và là trụ sở của Há»™i Việt Nam cách mạng. Báo Thanh niên là cÆ¡ quan ngôn luận và đấu tranh của tổ chức này.

Báo ra hằng tuần, có khuôn khổ 19x13 cm, má»—i kỳ 2 trang, có số 4 trang. Báo có các mục: Xã luận, bình luận, diá»…n Ä‘àn phụ nữ, phê bình, tin tức, thÆ¡ ca, vấn Ä‘áp, trả lời bạn đọc, việc làm.

Báo in trên chất liệu giấy sáp rồi được chuyển bí mật về nÆ°á»›c. Ở Việt Nam, các số báo Thanh niên được các cÆ¡ sở cách mạng chép tay thành nhiều bản rồi chuyền tay nhau cho các đồng chí của mình đọc và truyền đạt tá»›i nhân dân. Số đầu của tờ Thanh niên xuất bản ngày 21/6/1925 và tiếp tục xuất bản đều đặn hằng tuần. Vá»›i gần 90 số, báo Thanh niên Ä‘ã hoàn thành sứ mệnh lịch sá»­: Báo Thanh niên đảm trách nhiệm vụ cÆ¡ bản là tuyên truyền tôn chỉ và mục Ä‘ích của Tổng bá»™ Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí há»™i. Thông qua những bài viết để truyền bá chủ nghÄ©a Marx-Lenin, tuyên truyền và trình bày có hệ thống má»™t số vấn đề cÆ¡ bản về đường lối chiến lược và sách lược của cách mạng Việt Nam, kêu gọi đồng bào Việt Nam trong và ngoài nÆ°á»›c ra sức Ä‘oàn kết chiến đấu giành lại Ä‘á»™c lập dân tá»™c; góp phần tích cá»±c chuẩn bị về mặt lý luận chính trị, tÆ° tưởng và tổ chức cho sá»± thành lập Đảng Cá»™ng sản Việt Nam. Đặc biệt, việc xuất bản tờ báo Thanh niên Ä‘ã mở ra má»™t dòng báo chí má»›i - Báo chí cách mạng Việt Nam.

Sau báo Thanh niên, Nguyá»…n Ái Quốc lập ra báo Kông nông (1926), Báo Đường Kách mệnh (1927). Ngày 1/10/1929, Báo Búa liềm, cÆ¡ quan ngôn luận của Đông DÆ°Æ¡ng cá»™ng sản Đảng ra số đầu tiên. Tháng 8/1929, chi bá»™ An Nam cá»™ng sản ở Thượng Hải ra báo Đỏ viết tay trên giấy sáp. Kể từ tờ Thanh niên mở đường, đến cuối năm 1929, báo chí cách mạng Việt Nam Ä‘ã có trên 50 tờ báo và tạp chí là cÆ¡ quan của các cấp há»™i của Há»™i Việt Nam Thanh niên cách mạng và 2 tổ chức cá»™ng sản là Đông DÆ°Æ¡ng cá»™ng sản Đảng và An Nam cá»™ng sản Đảng.

Ngày 3/2/1930, Há»™i nghị hợp nhất các tổ chức cá»™ng sản, dÆ°á»›i sá»± chủ trì của Đồng chí Nguyá»…n Ái Quốc, Ä‘ã thông qua nghị quyết về kế hoạch thành lập má»™t Đảng cá»™ng sản chân chính – Đảng Cá»™ng sản Việt Nam. Mục q của nghị quyết này đề cập về báo chí vá»›i các ná»™i dung sau:

1. Bỏ những tờ báo do Đông DÆ°Æ¡ng cá»™ng sản Đảng và An Nam cá»™ng sản Đảng xuất bản trÆ°á»›c Ä‘ây.

2. Ban Trung Æ°Æ¡ng có thể xuất bản má»™t tạp chí lý luận và ba tờ báo tuyên truyền.

3. Bỏ những tờ báo của các há»™i quần chúng do Đảng chỉ đạo.

4. Duy trì tất cả những tờ báo do quần chúng chủ trÆ°Æ¡ng 4

DÆ°á»›i sá»± lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, báo chí cách mạng Việt Nam từ tờ báo đầu tiên – báo Thanh niên xuất bản ngày 21/6/1925, qua má»—i thời kỳ cách mạng 1925-1930, 1930-1945, 1945-1954, 1954-1975, 1975-1986, 1986-đến nay, đều có sá»± phát triển mạnh mẽ. Đến nay là má»™t hệ thống quốc gia vá»›i 600 cÆ¡ quan thông tin đại chúng gồm nhiều loại hình, ở nhiều cấp, thuá»™c nhiều cÆ¡ quan chủ quản, xuất bản bằng tiếng Việt và tiếng các dân tá»™c thiểu số, bằng nhiều ngoại ngữ, vá»›i những chức năng và nhiệm vụ hết sức Ä‘a dạng, nhắm tá»›i nhiều loại đối tượng Ä‘á»™c giả và sá»­ dụng nhiều công nghệ truyền thông hiện đại. Vá»›i gần 20.000 nhà báo có bản lÄ©nh chính trị, có đạo đức và nghiệp vụ báo chí, Báo chí cách mạng Việt Nam là má»™t nền báo chí kiểu má»›i, do Đảng cá»™ng sản tổ chức lãnh đạo, lấy chủ nghÄ©a Marx-Lenin, tÆ° tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng chính trị tÆ° tưởng. Đó là nền báo chí vừa là cÆ¡ quan ngôn luận của các tổ chức trong hệ thống chính trị vừa là diá»…n Ä‘àn của nhân dân. Đây thá»±c sá»± là nền báo chí của nhân dân, vì lợi ích cao cả của nhân dân mà hoạt Ä‘á»™ng và chịu sá»± giám sát của nhân dân. Rất Ä‘á»—i tá»± hào trÆ°á»›c những trưởng thành và cống hiến to lá»›n trong lịch sá»­ 96 năm qua, hÆ¡n 20.000 nhà báo Việt Nam tiếp tục giữ vững và phát huy truyền thống bút sắc, lòng trong, tâm sáng, ra sức phấn đấu xây dá»±ng nền báo chí Việt Nam cách mạng, chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại, hiệu quả - tuyên truyền, cổ Ä‘á»™ng, tổ chức chung góp phần hiện thá»±c hóa thắng lợi khát vọng 2045: Việt Nam thành nÆ°á»›c phát triển theo định hÆ°á»›ng xã há»™i chủ nghÄ©a.

VGP News/PGS.TS Đào Duy Quát

Nguyên Phó Trưởng ban Thường trá»±c

Ban TÆ° tưởng – Văn hóa Trung Æ°Æ¡ng

[1] Hồ Chí Minh toàn tập. NXB chính trị quốc gia – Hà Ná»™i 2011. Tập 12. Trang 168

2 Lịch sá»­ báo chí cách mạng Việt Nam (1925-2010) NXB chính trị quốc gia. Hà Ná»™i 2013. Trang 46.

3 Mác, Ä‚ngghen, Lênin, Hồ Chí Minh: Bàn về báo chí, xuất bản. NXB chính trị quốc gia. Hà Ná»™i 2004. Trang 366.

4 Văn kiện Đảng toàn tập. NXB chính trị quốc gia. Hà Ná»™i 2002. Tập 2. Trang 12,13.

Theo Báo Thanh Hóa Điện tá»­