Báo chí cách mạng Việt Nam – má»™t loại hình vÅ© khí vô cùng sắc bén, lợi hại của Đảng trong cuá»™c đấu tranh chống các âm mÆ°u thù địch, phá hoại của kẻ thù, bảo vệ nền tảng tÆ° tưởng của Đảng, bảo vệ Nhân dân. Ảnh: Thu HÆ°Æ¡ng.

Nền báo chí chuyên nghiệp

Lịch sá»­ 96 năm xây dá»±ng và phát triển Báo chí Cách mạng Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, báo chí Việt Nam luôn phát huy tốt vai trò là cầu nối giữa Đảng, Nhà nÆ°á»›c vá»›i Nhân dân; là kênh thông tin hữu ích góp phần cùng Đảng, Nhà nÆ°á»›c ta không ngừng bổ sung, hoàn thiện chủ trÆ°Æ¡ng, cÆ¡ chế, pháp luật và tổ chức thá»±c thi đường lối, chính sách ngày càng hiệu quả.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng vai trò của báo chí, coi trọng sá»± cần thiết phải chuyên nghiệp của báo chí. Tại Đại há»™i lần thứ III Há»™i Nhà báo Việt Nam (năm 1962), Người chỉ rõ: ‘‘đối vá»›i những người viết báo chúng ta, báo chí là má»™t mặt trận, cây bút là vÅ© khí sắc bén, bài báo là tờ hịch cách mạng để Ä‘á»™ng viên quần chúng”(2). Và, “Cán bá»™ báo chí cÅ©ng là chiến sÄ© cách mạng. Cây bút, trang giấy là vÅ© khí sắc bén của họ”(3).

Người yêu cầu các nhà báo phải có lập trường, tÆ° tưởng vững chắc, không ngừng học tập, nâng cao trình Ä‘á»™ mọi mặt, đặc biệt là trình Ä‘á»™ chính trị; đồng thời, phải hòa vào đời sống của quần chúng nhân dân để viết cho Ä‘úng vá»›i tâm trạng, nhu cầu và nguyện vọng của họ. Để bảo đảm tính chuyên nghiệp, nhà báo phải có những kiến thức căn bản, nhÆ°: “Viết cho ai xem? Viết để làm gì? Viết thế nào cho phổ thông dá»… hiểu, ngắn gọn, dá»… đọc?”(4).

Thá»±c hiện những Ä‘iều căn dặn của Người, 96 năm qua, Ä‘á»™i ngÅ© những người làm báo Việt Nam Ä‘ã không ngừng phấn đấu vÆ°Æ¡n lên để Ä‘áp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Tính đến đầu năm 2021, cả nÆ°á»›c có 779 cÆ¡ quan báo chí, trong Ä‘ó có 142 báo, 612 tạp chí, 25 cÆ¡ quan báo chí Ä‘iện tá»­ Ä‘á»™c lập và 72 cÆ¡ quan báo chí hoạt Ä‘á»™ng phát thanh, truyền hình. HÆ¡n 41.000 người Ä‘ang công tác tại các cÆ¡ quan báo chí, vá»›i 21.132 người được cấp thẻ nhà báo(5). Trình Ä‘á»™ chuyên môn, nghiệp vụ, lý luận chính trị, ngoại ngữ, tin học của Ä‘á»™i ngÅ© những người làm báo không ngừng được nâng lên. Hầu hết các tòa soạn báo, tạp chí Ä‘ã triển khai làm báo thời chuyển đổi số vá»›i trang thiết bị, công nghệ hiện đại; các báo in hầu hết Ä‘ã có phiên bản Ä‘iện tá»­.

CÆ¡ sở vật chất cÅ©ng Ä‘ã được quan tâm đầu tÆ° theo xu thế báo chí hiện đại, nhiều tỉnh, thành phố, bá»™, ngành Ä‘ã đầu tÆ° các trung tâm báo chí phục vụ các sá»± kiện lá»›n quan trọng, nhÆ° đại há»™i Đảng các cấp, góp phần to lá»›n trong việc tuyên truyền, Ä‘Æ°a tin, sá»± kiện nhanh chóng, rá»™ng khắp cả trong nÆ°á»›c cÅ©ng nhÆ° toàn cầu. Đặc biệt, nhờ có tính chuyên nghiệp cao, các cÆ¡ quan báo chí – truyền thông của chúng ta Ä‘ã góp phần không nhỏ trong việc phòng, chống dịch Covid-19, trong thá»±c hiện mục tiêu kép vừa chống dịch vừa phát triển kinh tế của đất nÆ°á»›c.

Gần Ä‘ây nhất, tính chuyên nghiệp của báo chí thể hiện rõ trong hoạt Ä‘á»™ng tập trung tuyên truyền bầu cá»­ Quốc há»™i khóa XV và đại biểu Há»™i đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021-2026; trong vạch mặt các âm mÆ°u, thủ Ä‘oạn nham hiểm của các thế lá»±c thù địch, phản Ä‘á»™ng phá hoại cuá»™c bầu cá»­ để Nhân dân nhận diện và đấu tranh, ngăn chặn, bảo đảm cho cuá»™c bầu cá»­ thành công tốt đẹp.

Nền báo chí nhân văn

Theo nhiều nghiên cứu thì nhân văn có thể hiểu là thuá»™c về văn hóa của loài người, tức là những tính chất “giá trị văn hóa chung của loài người, của nhân loại”. Theo Ä‘ó, tính nhân văn của báo chí chính là đề cao, quý trọng, ca ngợi và bảo vệ những giá trị văn hóa chung của cá»™ng đồng, vì lợi ích chính Ä‘áng và cuá»™c sống của con người, của cá»™ng đồng. Tính nhân văn phải được hiểu là báo chí tôn trọng, bảo vệ và truyền bá những giá trị văn hóa chung nhất của nhân loại. Tính nhân văn được coi là cốt lõi của đạo đức nghề báo, má»™t nghề mà chỉ má»™t câu, má»™t chữ, má»™t hình ảnh trong những thời Ä‘iểm đặc biệt có thể làm thay đổi nhận thức, thái Ä‘á»™ ứng xá»­, lay Ä‘á»™ng con tim và dẫn dắt hành Ä‘á»™ng của hàng triệu, triệu người.

Tính nhân văn của báo chí là hệ giá trị vừa rất trừu tượng, vừa rất cụ thể thông qua các sá»± kiện, vấn đề thời sá»± hằng ngày, thể hiện nhận thức, thái Ä‘á»™ và hành vi ứng xá»­ của con người. Trong báo chí, truyền thông, Ä‘ó là thái Ä‘á»™ tiếp cận, Ä‘ánh giá các sá»± kiện và vấn đề trong cuá»™c sống hằng ngày liên quan đến cá»™ng đồng cÅ©ng nhÆ° số phận con người; Ä‘ó là quan Ä‘iểm, thái Ä‘á»™ và những ná»— lá»±c không mệt mỏi trong cuá»™c đấu tranh vì quyền con người, quyền công dân, dân chủ, vì sá»± tiến bá»™ và công bằng xã há»™i.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh - người thầy vÄ© đại của báo chí cách mạng Việt Nam chỉ ra, người làm báo phải bảo đảm nguyên tắc trung thá»±c: “Viết để nêu những cái hay, cái tốt của dân ta, của bá»™ Ä‘á»™i ta, của cán bá»™ ta, của bạn ta. Ðồng thời để phê bình những khuyết Ä‘iểm của chúng ta, của cán bá»™, của nhân dân, của bá»™ Ä‘á»™i. Không nên chỉ viết cái tốt mà giấu cái xấu. NhÆ°ng phê bình phải Ä‘úng đắn. Nêu cái hay, cái tốt, thì phải có chừng má»±c, chá»› phóng đại. Có thế nào nói thế ấy”(6).

Nhà báo chân chính vá»›i tinh thần trách nhiệm trÆ°á»›c xã há»™i, trÆ°á»›c Nhân dân biết hòa mình trong niềm vui, ná»—i lo lắng trÆ°á»›c khó khăn của đất nÆ°á»›c, đồng thời luôn luôn tìm thấy trong thá»±c tiá»…n sinh Ä‘á»™ng của sá»± nghiệp vinh quang xây dá»±ng và bảo vệ Tổ quốc nguồn đề tài vô tận, chất liệu má»›i phong phú để sáng tạo nên những tác phẩm báo chí có chất lượng, góp phần thúc đẩy xã há»™i phát triển ngày càng tốt đẹp hÆ¡n. Trong việc phê phán cái xấu, cái sai, cái lạc hậu cÅ©ng phải góp phần mang tá»›i công chúng niềm tin ở sá»± thật, sá»± nghiêm minh của pháp luật, tin vào sá»± lãnh đạo Ä‘úng đắn của Đảng, Nhà nÆ°á»›c, vào những truyền thống tốt đẹp, những giá trị nhân văn của dân tá»™c ta. Nếu người làm báo thiếu hoặc ý thức trách nhiệm xã há»™i không cao thì khó có thể viết được những tác phẩm tốt có giá trị Ä‘i vào đời sống xã há»™i.

Báo chí Cách mạng Việt Nam, hằng ngày Ä‘ã phản ánh sá»± Ä‘a dạng, phong phú muôn màu, muôn vẻ các giá trị văn hóa của các cá»™ng đồng dân tá»™c Việt Nam. Mong muốn và mục tiêu của báo chí chúng ta là góp phần để người dân được sống trong yên bình, hạnh phúc, “dân giàu nÆ°á»›c mạnh, xã há»™i công bằng, dân chủ, văn minh”. Đó là mục tiêu nhân văn cao cả của cả dân tá»™c, trong Ä‘ó có báo chí, truyền thông.

Nền báo chí hiện đại

Trong bài nói chuyện tại Há»™i nghị toàn quốc lần thứ nhất về công tác huấn luyện và học tập, ngày 06/5/1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ dạy: “Báo chí cÅ©ng phải hợp lý hóa. Đừng bày biện ra nhiều thứ. Làm ít nhÆ°ng làm hẳn hoi. Không hợp lý hóa thì rốt cuá»™c báo viết ra không ai muốn đọc và tốn kém má»™t trăm thứ”(7).

Hiện nay, cuá»™c cách mạng công nghiệp (CMCN) 4.0 Ä‘ang diá»…n ra mạnh mẽ, sá»± phát triển công nghệ truyền thông má»›i tạo ra những thuận lợi cÅ©ng nhÆ° thách thức cho cÆ¡ quan báo chí và những người làm báo.

Công nghệ hiện đại Ä‘ã há»— trợ cho nhà báo trong các hoạt Ä‘á»™ng khai thác thông tin để truyền tải cho công chúng. Nếu nhÆ° trÆ°á»›c Ä‘ây, nhà báo muốn khai thác, tra cứu thông tin lÆ°u trữ thì phải tìm sách báo cÅ©, đến thÆ° viện, đến hiện trường để theo dõi, quan sát, nắm bắt trá»±c tiếp, thì hiện nay, nhà báo có thể tìm kiếm thông tin dá»… dàng, thuận tiện từ mạng internet kết nối thông tin trên toàn thế giá»›i.

NhÆ°ng cÅ©ng chính vì vậy, nhà báo, cÆ¡ quan báo chí cần phải nhanh chóng thay đổi, đổi má»›i tÆ° duy, đổi má»›i sáng tạo cách thức làm báo, đặc biệt là việc tiếp cận vá»›i công nghệ má»›i. Nếu không bắt kịp vá»›i sá»± phát triển này, các cÆ¡ quan báo chí cÅ©ng nhÆ° Ä‘á»™i ngÅ© những người làm báo sẽ tụt hậu.

Bên cạnh Ä‘ó, cuá»™c CMCN 4.0 cÅ©ng tạo ra môi trường truyền thông mở. Tiến trình toàn cầu hóa phÆ°Æ¡ng tiện thông tin đại chúng diá»…n ra mạnh mẽ, tạo sá»± cạnh tranh lá»›n giữa các loại hình sản phẩm truyền thông, đặc biệt là các sản phẩm truyền thông má»›i. Việc phải đổi má»›i trong má»—i tòa soạn báo, tạp chí là hết sức cấp thiết. Nhiều tòa soạn báo chí Ä‘ã xây dá»±ng các chÆ°Æ¡ng trình Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện, nhiều loại hình thông tin được kết hợp vá»›i nhau nhÆ° văn bản, hình ảnh, video, đồ họa… để mang lại tính tÆ°Æ¡ng tác vá»›i Ä‘á»™c giả, cung cấp thông tin cho Ä‘á»™c giả, công chúng má»™t cách linh hoạt.

Khó khăn trong việc Ä‘Æ°a tin Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện là Ä‘á»™i ngÅ© phóng viên, kỹ thuật viên phải ná»— lá»±c, đầu tÆ° công sức trong thời gian nhanh nhất để có được má»™t tác phẩm báo chí Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện. Phóng viên phải biết và thành thạo tác nghiệp cả báo in và báo mạng.

CÅ©ng do cuá»™c CMCN 4.0, hiện nay mạng xã há»™i phát triển rất nhanh chóng, mặc dù có những mặt trái nhất định của mạng xã há»™i, nhÆ°ng nhu cầu sá»­ dụng mạng xã há»™i rất cần thiết ở đời sống hiện thá»±c. Báo chí không thể đối lập vá»›i mạng xã há»™i, do Ä‘ó, báo chí phải tÆ°Æ¡ng tác có chọn lọc, được kiểm chứng vá»›i mạng xã há»™i (vì mạng xã há»™i là má»™t môi trường truyền thông có thông tin Ä‘a dạng, phong phú song cÅ©ng rất há»—n tạp).

Báo chí luôn phải khẳng định vai trò dẫn dắt, định hÆ°á»›ng dÆ° luận xã há»™i bằng luồng thông tin chủ đạo, chính thống; phải nhanh chóng “trả lời” được những vấn đề mà mạng xã há»™i nêu lên và xã há»™i Ä‘ang quan tâm. Điều này Ä‘òi hỏi tính trách nhiệm cao của các nhà báo, của các cÆ¡ quan báo chí. Mạng xã há»™i càng phát triển, vai trò của báo chí càng  cần được khẳng định, nâng cao. Đây chính là lúc cần sá»± vào cuá»™c mạnh mẽ của báo chí để trở thành dòng thông tin chủ lÆ°u quan trọng nhất, tin cậy nhất trong xã há»™i.

Xây dá»±ng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại

“Xây dá»±ng nền báo chí, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại”(8) được khẳng định trong Văn kiện Đại há»™i đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng. Đây vừa là mục tiêu, nhiệm vụ, đồng thời cÅ©ng là chiến lược của cả hệ thống báo chí của chúng ta.

Thá»±c chất ná»™i dung “Xây dá»±ng nền báo chí, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại” chính là tiếp tục thá»±c hiện Nghị quyết số 16-NQ/TW ngày 01/8/2007 về công tác tÆ° tưởng, lý luận và báo chí trÆ°á»›c yêu cầu má»›i: “Báo chí phải nắm vững và tuyên truyền sâu rá»™ng, kịp thời, có hiệu quả đường lối, chủ trÆ°Æ¡ng của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nÆ°á»›c, bám sát nhiệm vụ công tác tÆ° tưởng, tích cá»±c tuyên truyền, cổ vÅ© thành tá»±u của công cuá»™c đổi má»›i… nâng cao chất lượng tÆ° tưởng, tính hấp dẫn, mở rá»™ng đối tượng Ä‘á»™c giả, vÆ°Æ¡n lên hiện đại về mô hình tổ chức hoạt Ä‘á»™ng, về cÆ¡ sở vật chất, kỹ thuật và công nghệ”.

Yêu cầu xây dá»±ng nền báo chí, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại thể hiện chủ trÆ°Æ¡ng của Đảng thống nhất giữa hai mặt phát triển và quản lý trong quá trình xây dá»±ng, củng cố và phát triển má»™t công cụ quyền lá»±c vô cùng quan trọng của Đảng, của chế Ä‘á»™.

Thứ nhất, phải xây dá»±ng nền báo chí chuyên nghiệp.

Đội ngÅ© người làm báo phải có kiến thức chuyên môn, có năng lá»±c làm báo, trung thá»±c liêm chính, luôn thá»±c hiện tốt 10 Điều quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo; luôn có trách nhiệm xã há»™i, trách nhiệm công dân đối vá»›i tác phẩm, sản phẩm của mình. Nhà báo phải luôn bản lÄ©nh, dÅ©ng cảm, tỉnh táo, tâm huyết, luôn có mặt ở những nÆ¡i “đầu sóng ngọn gió” của cuá»™c sống để thấu hiểu, để khám phá sá»± thật và chuyển tải lại cho bạn đọc, công chúng của mình.

Các phóng viên, biên tập viên cần không ngừng rèn luyện trí lá»±c, bút lá»±c, đạo đức nghề nghiệp, đổi má»›i tÆ° duy, phÆ°Æ¡ng pháp, cách thức hoạt Ä‘á»™ng, ná»— lá»±c sáng tạo, cÅ©ng nhÆ° trang bị cho mình kiến thức, kỹ năng, công nghệ để có thể tác nghiệp báo chí Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện, vừa chuyên sâu, vừa Ä‘a năng, hÆ°á»›ng tá»›i việc tạo ra ngày càng nhiều tác phẩm có chất lượng tốt, hấp dẫn, định hÆ°á»›ng dÆ° luận Ä‘úng đắn, kịp thời, góp phần thá»±c hiện được sứ mệnh cao cả của báo chí.

Đồng thời, Ä‘á»™i ngÅ© cán bá»™ lãnh đạo, quản lý báo chí phải nhanh nhạy, có bản lÄ©nh chính trị và trình Ä‘á»™ hiểu biết rá»™ng, có kỹ năng nghề nghiệp, am hiểu công nghệ để chỉ đạo báo chí vào cuá»™c má»™t cách kịp thời, chuẩn xác, tỉnh táo, nhất là đối vá»›i những vấn đề bức xúc, nhạy cảm hoặc những quyết định lá»›n, hệ trọng của đất nÆ°á»›c.

Thứ hai, phải xây dá»±ng nền báo chí nhân văn.

Ná»™i dung này luôn được Đảng, Nhà nÆ°á»›c và Nhân dân quan tâm hàng đầu, ngay trong bài viết gần Ä‘ây nhất, Tổng Bí thÆ° Nguyá»…n Phú Trọng Ä‘ã viết: “Chúng ta cần má»™t xã há»™i nhân ái, Ä‘oàn kết, tÆ°Æ¡ng trợ lẫn nhau, hÆ°á»›ng tá»›i các giá trị tiến bá»™, nhân văn, chứ không phải cạnh tranh bất công, “cá lá»›n nuốt cá bé” vì lợi ích vị ká»· của má»™t số ít cá nhân và các phe nhóm”(9). Báo chí phải góp phần cho nhiệm vụ cao cả Ä‘ó.

Để thá»±c hiện được yêu cầu về nhân văn, Ä‘òi hỏi má»—i nhà báo phải tích lÅ©y về kiến thức và kinh nghiệm; thể hiện tính nhân văn phải xuất phát từ cái tâm của nhà báo và từ những thái Ä‘á»™ và kỹ năng trong tác nghiệp, có thái Ä‘á»™ và hành vi chuẩn má»±c đối vá»›i những con người bình dị xung quanh, những con người bất hạnh có hoàn cảnh éo le, hay khi phản ánh phê bình những cá nhân sai phạm, vi phạm pháp luật, nhà báo cÅ©ng luôn phải vừa phê phán, vừa có thể chia sẻ, cảm thông, không a dua “dậu đổ bìm leo”, không “té nÆ°á»›c theo mÆ°a”, “đục nÆ°á»›c béo cò”, “Ä‘ánh há»™i đồng”.

Nhà báo luôn phải xác định nhiệm vụ chính trị của mình là góp phần bảo đảm công bằng, phát triển và tiến bá»™ xã há»™i; bảo vệ lợi ích chính Ä‘áng và đấu tranh vì hạnh phúc của Ä‘ông đảo Nhân dân cÅ©ng nhÆ° lợi ích của đất nÆ°á»›c. Bảo đảm tính nhân văn và gia tăng hàm lượng văn hóa trong sản phẩm báo chí, truyền thông là mục tiêu không ngừng nghỉ đối vá»›i báo chí cách mạng và vá»›i má»—i nhà báo chân chính.

Thứ ba, phải xây dá»±ng nền báo chí hiện đại.

Các cÆ¡ quan báo chí cần xây dá»±ng mô hình tòa soạn há»™i tụ và cÆ¡ quan báo chí Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện, lấy hoạt Ä‘á»™ng xuất bản số làm trung tâm, phân chia nhiệm vụ của các nhân sá»± cho phù hợp, có sá»± thống nhất giữa các bá»™ phận xuất bản in (hay phát thanh, truyền hình) và Ä‘iện tá»­. Sản xuất ná»™i dung báo chí chất lượng cao, sản xuất báo chí dữ liệu lá»›n, ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để tạo ra các trải nghiệm có giá trị cho công chúng báo chí (trong Ä‘ó có những trải nghiệm số)…

Báo chí tận dụng quá trình số hóa để có những sản phẩm báo chí chất lượng, vá»›i Ä‘á»™ tin cậy cao, tạo những tiện ích tốt nhất cho Ä‘á»™c giả trong tiếp cận, sá»­ dụng thông tin, lan tỏa và chiếm “thế thượng phong” trên không gian thá»±c và không gian mạng, trở thành dòng thông tin chủ lÆ°u quan trọng nhất trong đời sống xã há»™i.

Tăng cường công tác hợp tác quốc tế trong lÄ©nh vá»±c báo chí, truyền thông nhằm tiếp cận và tiếp thu (có chọn lọc) cách làm báo hiện đại của thế giá»›i; bắt kịp và ứng dụng kịp thời tiến bá»™ của khoa học – công nghệ vào hoạt Ä‘á»™ng báo chí, truyền thông.

Thứ tÆ°, kết hợp hài hòa, chặt chẽ cả ba yếu tố chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại để phát triển.

Trong hoạt Ä‘á»™ng báo chí, truyền thông, các ná»™i dung chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại có mối quan hệ biện chứng, luôn Ä‘an quyện nhau, song hành cùng nhau. Bởi vì, tính chuyên nghiệp trong báo chí là yêu cầu bắt buá»™c đối vá»›i Ä‘á»™i ngÅ© những người làm báo và cÆ¡ quan báo chí, có chuyên nghiệp má»›i Ä‘áp ứng được yêu cầu Ä‘òi hỏi ngày càng cao của công chúng và xã há»™i. Bảo đảm tính nhân văn là mục Ä‘ích cao cả của hoạt Ä‘á»™ng báo chí. Và, hiện đại để báo chí chuyển tải nhanh chóng, kịp thời, chính xác, rá»™ng khắp nguồn thông tin chính thống đến vá»›i bạn đọc, công chúng.

Phát triển hệ thống báo chí, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại chính là xây dá»±ng, củng cố má»™t công cụ của Đảng trong giáo dục chính trị, tÆ° tưởng, nâng cao trình Ä‘á»™ văn hóa và nhận thức chính trị cho Nhân dân, Ä‘á»™ng viên, cổ vÅ© sức mạnh to lá»›n của Nhân dân trong sá»± nghiệp xây dá»±ng và bảo vệ Tổ quốc. Đó cÅ©ng là xây dá»±ng và tăng cường má»™t loại hình vÅ© khí vô cùng sắc bén, lợi hại của Đảng trong cuá»™c đấu tranh chống các âm mÆ°u thù địch, phá hoại của kẻ thù, bảo vệ nền tảng tÆ° tưởng của Đảng, bảo vệ Nhân dân.

TS. Nguyá»…n Quang Vinh
Học viện Hành chính Quốc gia

Theo Nguoilambao.vn