LTS:  Thời gian qua, việc xá»­ lý kiên quyết của cÆ¡ quan chức năng đối vá»›i những đối tượng thông tin không Ä‘úng sá»± thật về dịch bệnh COVID-19, việc thông tin thường xuyên, công khai, minh bạch về tình hình dịch bệnh của Chính phủ, Bá»™ Y tế, sá»± vào cuá»™c của các cÆ¡ quan báo chí, truyền thông Ä‘ã giúp cho người dân hiểu Ä‘úng vấn đề, nhận biết và vạch trần các thông tin giả mạo... Dẫu vậy, những biến thể tin giả ngày càng Ä‘a dạng, khó lường trên không gian mạng. Cuá»™c chiến dập dịch tin giả cÅ©ng phức tạp và khó khăn chẳng khác nào cuá»™c chiến dập dịch Covid-19. Bởi vậy, để hạn chế việc lan truyền “virus tin giả”, cần sá»± kiên trì, chung tay và quyết liệt hÆ¡n nữa của nhiều lá»±c lượng, trong Ä‘ó, báo chí truyền thông phải tiếp tục trở thành lá»±c lượng chủ lá»±c trên tuyến đầu thông tin, không chỉ trá»±c diện phản bác tin tức giả, kiểm chứng và cung cấp tin tức chính thống nhanh nhất có thể, mà còn tiếp tục thiết lập và tăng cường hÆ¡n nữa những “vùng xanh” bằng việc phủ sóng thông tin tích cá»±c trên mặt báo, trên mạng xã há»™i... trong những ngày cả nÆ°á»›c Ä‘ang căng mình chống dịch. Báo Nhà báo và Công luận triển khai vệt bài để làm rõ hÆ¡n câu chuyện này.

Biến thể tin giả - muôn hình vạn trạng

Theo thống kê từ Ä‘á»™i ngÅ© phân tích, bức tranh về tin giả liên quan đến dịch Covid-19 gần Ä‘ây chỉ tập trung vào 4 nhóm vấn đề: Kích Ä‘á»™ng, chia rẽ khối đại Ä‘oàn kết dân tá»™c; tung tin sai sá»± thật hoặc không có căn cứ khoa học về hiệu quả của các loại vắc-xin Covid-19; tung các thông tin gây hoang mang cho người dân về tình hình ở các khu cách ly, phong tỏa; thông tin liên quan đến các lá»±c lượng há»— trợ dịch Covid-19, người dân sẽ không được cứu trợ…Theo ông Lê Quang Tá»± Do - Phó Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin Ä‘iện tá»­, vấn nạn tin giả, tin sai sá»± thật không chỉ có ở Việt Nam mà là vấn nạn toàn cầu và nÆ°á»›c nào cÅ©ng phải đối mặt. Và khi đất nÆ°á»›c đối mặt vá»›i những khó khăn thì tin giả lại càng xuất hiện...

Trung tâm xá»­ lý tin giả  vừa qua Ä‘ã phối hợp vá»›i má»™t số Ä‘Æ¡n vị xác minh, công bố nhiều thông tin giả mạo. Trên trang tingia.gov.vn, trong chuyên mục Chống tin giả của báo Nhà báo & Công luận, hay mục Kiểm chứng thông tin của báo Nhân dân liên tục những ngày qua đều cập nhật các tin tức giả để cảnh báo người dân tránh "sập bẫy".

Chẳng hạn ngày 6/8/2021, nhiều tài khoản Facebook cá nhân chia sẻ, phát tán ná»™i dung thông tin được cho là phát ngôn của Phó Thủ tÆ°á»›ng VÅ© Đức Đam về công tác phòng, chống dịch COVID-19: “Bắt đầu từ hôm nay, chúng ta sẽ: Xem tất cả bạn bè, người thân, người ta phải tiếp xúc nhÆ° là người nhiá»…m dịch. Có nhÆ° thế chúng ta má»›i quyết liệt chống dịch được. Chúng ta đừng sợ mất lòng nhau! Không ngồi gần, không ôm ấp, không bắt tay… ngay cả vá»›i những người yêu thÆ°Æ¡ng nhất…”. Thông tin này ngay sau Ä‘ó Ä‘ã được Trung tâm xá»­ lý tin giả Việt Nam (VAFC) khẳng định là giả mạo.

CÅ©ng trong ngày 6/8, má»™t số tài khoản trên mạng xã há»™i lan truyền câu chuyện má»™t người mặc đồ liên quan lÄ©nh vá»±c mai táng, hỏa táng chở các hÅ© tro cốt người mất Ä‘i giao ở hẻm 42 Âu CÆ¡, phường Phú Trung, quận Tân Phú, TP Hồ Chí Minh. Qua công tác nắm tình hình, Công an quận Tân Phú Ä‘ã xác định và làm việc vá»›i đối tượng đồng thời xá»­ phạt về hành vi Ä‘ã đăng tin xuyên tạc, sai sá»± thật... 

Tháng 7/ 2021, mạng xã há»™i chia sẻ hình ảnh hàng loạt xác chết của các bệnh nhân Covid-19 được cho là ở Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM) gây hoang mang trong dÆ° luận. Qua xác minh, cÆ¡ quan chức năng khẳng định bức ảnh trên được chụp tại bệnh viện Myawaddy, thị trấn ở Ä‘ông nam Myanmar. Má»›i Ä‘ây, ngày 15/ 8, tài khoản Facebook Angela PhÆ°Æ¡ng Trinh khiến cá»™ng đồng phẫn ná»™ khi viết thông tin “ca mắc Covid âm tính sau 5 ngày uống Địa Long” trên Facebook của mình. Bài viết này sai sá»± thật, chủ tài khoản Ä‘ã bị buá»™c phải gỡ ngay sau Ä‘ó...

Hay Ä‘iển hình nhÆ° câu chuyện về “bác sÄ© Khoa” má»›i Ä‘ây từng khiến dÆ° luận “lên đồng” khi thêu dệt câu chuyện về má»™t bác sÄ© tên Khoa được cho là Ä‘ã nhường máy thở của mẹ ruá»™t cho má»™t sản phụ song sinh Ä‘ang cần máy thở. Ngay sau Ä‘ó cÆ¡ quan chức năng Ä‘ã vào cuá»™c, làm rõ Ä‘ó là tin giả.

Gần Ä‘ây nhất, Sở Thông tin và Truyền thông TP Hà Ná»™i cho biết, trên mạng xã há»™i xuất hiện má»™t số trang, nhóm sá»­ dụng tên, logo “Hà Ná»™i” đăng tải thông tin không chính thống của chính quyền Thành phố, gây hoang mang dÆ° luận; Ä‘Æ¡n vị Ä‘ang xem xét, xá»­ lý nghiêm các trường hợp này.

Tin giả dá»… lôi kéo tÆ°Æ¡ng tác gấp 6 lần tin thật

Trong thời gian qua, các cÆ¡ quan chức năng Ä‘ã cảnh báo, xá»­ lý các trường hợp tung tin giả, nhÆ°ng tin giả vẫn diá»…n ra má»™t cách phức tạp và nảy sinh nhiều “biến thể”. Nhiều thủ Ä‘oạn được các đối tượng sá»­ dụng trong đăng tải tin giả, nguy hiểm nhất là việc sá»­ dụng khoảng trống thông tin, còn gọi là “vùng trắng”, “Ä‘á»™ trá»…” để tấn công vào sá»± hiếu kỳ của công chúng, xuyên tạc làm má»›i thông tin cÅ©, bịa đặt thông tin má»›i.  

Chuyên gia truyền thông Lê Quốc Vinh nhận định: "Tin giả ngày càng tinh vi, khó nhận biết. Nếu trÆ°á»›c Ä‘ây, tin giả Ä‘i theo hÆ°á»›ng bịa đặt, đồn thổi, lấy chuyện của nÆ°á»›c ngoài gán vào tin giả về Việt Nam, hoặc lấy chuyện cÅ©, từ nhiều năm trÆ°á»›c để bịa thành tin má»›i, thì tin giả thời gian gần Ä‘ây lấy má»™t phần sá»± thật, hiện tượng và thêm thắt các chi tiết giả vào, hoặc là gán tin giả cho má»™t người nào Ä‘ó, khoác những chức vị, công việc chuyên môn, để tung các thuyết âm mÆ°u. Nếu người đọc không tinh ý thì rất dá»… bị lừa. Nhiều người bị cảm xúc chi phối, rất dá»… tin các loại tin giả nhÆ° vậy, vô tình tiếp tục chia sẻ và lan toả. Đã có báo cáo tổng kết cho biết tin giả dá»… lôi kéo tÆ°Æ¡ng tác gấp 6 lần tin thật. CÅ©ng có nhiều tin giả xuất phát từ các dá»± thảo văn bản, ná»™i dung các cuá»™c thảo luận trong cÆ¡ quan nhà nÆ°á»›c, nhÆ°ng không được thông qua, nghÄ©a là không phải sá»± thật. Tôi gọi Ä‘ây là loại thông tin “cầm Ä‘èn Ä‘i trÆ°á»›c ô tô”, vá»™i vã đăng tải khi nó chÆ°a trở thành tin. Loại thông tin này cÅ©ng nguy hiểm, vì nó là má»™t ná»­a sá»± thật. Các thuyết âm mÆ°u liên quan đến Covid-19 có rất nhiều, từ những suy Ä‘oán thiếu căn cứ về virus, về vắc xin, về các giải pháp chữa trị không có cÆ¡ sở khoa học, đến các thông tin về hoạt Ä‘á»™ng chống dịch bệnh. Thông thường thì thuyết âm mÆ°u Ä‘ánh vào định kiến của người đọc nên rất dá»… thuyết phục, dá»… được chia sẻ, lan truyền..."  

Đáng lo ngại là hiện nay cÆ¡ chế đăng tải thông tin, nhất là đăng tải trên mạng xã há»™i rất Ä‘Æ¡n giản, dá»… dàng, nên bất kỳ ai, ở Ä‘âu, chỉ cần có phÆ°Æ¡ng tiện và kết nối mạng là có thể thá»±c hiện. Dá»… đăng tải nhÆ°ng khó xá»­ lý, bởi vì lượng thông tin đăng tải trên không gian mạng quá lá»›n, phát tán quá nhanh...và được "chắp cánh" bởi sá»± cả tin, ná»—i sợ hãi và những đối tượng xấu lợi dụng. Thậm chí, các đối tượng xấu Ä‘ã sá»­ dụng thông tin, hình ảnh giả hoặc thổi phồng sá»± thật, mỉa mai việc phòng, chống dịch, gây tâm lý hoang mang, lo lắng trong dân chúng. Má»™t số tổ chức phản Ä‘á»™ng, các cá nhân, tổ chức thiếu thiện chí tung tin xuyên tạc về công tác phòng, chống dịch bệnh, bôi nhọ chính quyền nhằm phủ nhận mọi ná»— lá»±c chống dịch của Việt Nam, kích Ä‘á»™ng người dân làm ngược lại những khuyến cáo, quy định chống dịch của Chính phủ...

Trách nhiệm của lá»±c lượng tuyến đầu trên mặt trận thông tin

Có thể nói, càng ngày tin giả càng hiện diện khó lường hÆ¡n, tinh vi hÆ¡n... Các giải pháp được Ä‘Æ°a ra rất nhiều, trong Ä‘ó quan trọng vẫn phải là sá»± vào cuá»™c ở nhiều "mặt trận". Từ các cấp chính quyền, từ công tác quản lý, quy định xá»­ phạt, ứng dụng công nghệ truy vết, đến ý thức của người dân... Đặc biệt hÆ¡n, ở góc Ä‘á»™ thông tin, tin giả trở thành má»™t “đối thủ nặng ký” đối vá»›i dòng tin tức chính thống.

Theo các chuyên gia, mấu chốt để đối diện vá»›i tin giả là má»™t cái đầu đủ tỉnh táo để kiểm chứng, nhận diện và bình tÄ©nh trÆ°á»›c khi chia sẻ bất cứ má»™t thông tin nào trên môi trường mạng. Vá»›i lá»±c lượng Ä‘i đầu trên mặt trận tin tức là báo chí chính thống thì chắc chắn phải luôn xác định vai trò chủ lá»±c, định hÆ°á»›ng dÆ° luận xã há»™i trong bối cảnh hiện nay. TrÆ°á»›c Ä‘ây, người ta cho rằng nhiệm vụ của báo chí chỉ là Ä‘Æ°a thông tin trung thá»±c, công bằng và cân bằng, nhÆ°ng giờ Ä‘ây báo chí cÅ©ng phải tham gia vào vấn đề kiểm chứng thông tin và bóc trần những thông tin sai lệnh, ngụy tạo...đặc biệt càng trong bối cảnh dịch bệnh cam go, khốc liệt, Ä‘iều này càng phải được quan tâm chú trọng. 

Rõ ràng là, đặt báo chí vào trung tâm đối kháng vá»›i tin giả là Ä‘iều cần thiết hÆ¡n bao giờ hết. Trên thá»±c tế, người làm báo có vÅ© khí sắc bén là ngòi bút chuyên nghiệp, là tờ báo chính thống, có uy tín, sức lan tỏa nhanh, rá»™ng khắp. Báo chí được mệnh danh là “quyền lá»±c thứ 4”, là Ä‘iểm tá»±a niềm tin nÆ¡i công chúng, là lượng hùng hậu có trách nhiệm xã há»™i và đạo đức nghề nghiệp. Đồng thời, lá»±c lượng này phần lá»›n là Ä‘á»™i ngÅ© được Ä‘ào tạo bài bản, chuyên nghiệp, có trình Ä‘á»™, kỹ năng trong khai thác, xá»­ lí thông tin, tổ chức thông tin, sản xuất và truyền tải thông tin hiệu quả nhất.

Trên thá»±c tế, các cÆ¡ quan báo chí thời gian gần Ä‘ây cÅ©ng Ä‘ang ná»— lá»±c rất lá»›n, trong cuá»™c chiến “sống còn”, lá»±c lượng báo chí không được phép lùi bÆ°á»›c, không ai ngoài cuá»™c và Ä‘ó phải là "mệnh lệnh" của ngòi bút. NhÆ° Phó Chủ tịch Thường trá»±c Há»™i Nhà báo Việt Nam khẳng định: “Tôi nghÄ©, chỉ khi chúng ta nhận thức sâu sắc rằng, chống tin giả là má»™t phần trong câu chuyện “tồn tại hay là chết” của báo chí thì chúng ta má»›i vào cuá»™c má»™t cách mạnh mẽ và hiệu quả được. Má»™t nền báo chí giàu tính chiến đấu, giàu tính nhân văn, vá»›i má»™t Ä‘á»™i ngÅ© những người làm báo chuyên nghiệp, có trách nhiệm, làm nghề tá»­ tế sẽ có sức mạnh thật sá»± trong cuá»™c chiến chống tin giả, tin xấu Ä‘á»™c vì lợi ích của đất nÆ°á»›c và nhân dân”.

Phó Chủ tịch Thường trá»±c Há»™i Nhà báo Việt Nam cÅ©ng nhấn mạnh về vai trò quan trọng của báo chí trong việc tăng thêm lượng thông tin “sạch” cho công chúng, hạn chế cÆ¡ há»™i cho những đối tượng dùng tin giả để kích Ä‘á»™ng, trục lợi. Ông đặc biệt cho rằng, “người thÆ° ký của thời đại” phải tỉnh táo trÆ°á»›c những thông tin lệch lạc, chủ Ä‘á»™ng đấu tranh dập tắt tin giả, nâng cao ý thức xây dá»±ng, định hÆ°á»›ng và tạo niềm tin cho xã há»™i... Đây cÅ©ng chính là má»™t “barie” giúp nhà báo phần nào tránh được bẫy tin giả, hạn chế sá»± phát tán tin giả. Từ Ä‘ó nâng cao khả năng “miá»…n dịch” vá»›i tin xấu Ä‘á»™c trên mạng và chỉ khi chúng ta khỏe và sạch thì chúng ta má»›i làm tròn được sứ mệnh của mình là cung cấp thông tin chính xác và phản bác thông tin sai trái.

Hiểu được vai trò, trách nhiệm của mình, hÆ¡n lúc nào hết, lá»±c lượng  báo chí Ä‘ã và Ä‘ang tích cá»±c chung sức, đồng lòng, đẩy lùi tin tức giả. Vậy trong cuá»™c chiến chống dịch tin giả, lá»±c lượng báo chí Ä‘ã Ä‘ang làm gì, cần làm gì, thá»±c hiện nhÆ° thế nào để hiệu quả, sẽ tiếp tục được các nhà báo chia sẻ trong kỳ 2 của loạt bài.  

Theo Hà Vân/Báo NB&CL

https://congluan.vn/bao-chi-truyen-thong-voi-cuoc-chien-chong-dich-tin-gia-bai-1-vai-tro-chu-luc-tren-tuyen-dau-chong-tin-gia-post154776.html