Äá»™i ngÅ© nhà báo phóng viên ghi nhâÌ£n các bằng chứng vêÌ€ khai thác gỗ lâÌ£u. Ảnh minh họa

Bởi vậy, trong mọi hoàn cảnh, má»—i nhà báo, phóng viên rất cần sá»± tỉnh táo khi khai thác sá»­ dụng thông tin, cân nhắc kỹ việc sá»­ dụng hình ảnh, quyền riêng tÆ° của cá nhân đồng thời xác định rõ việc sá»­ dụng ấy phải phục vụ lợi ích chung của tập thể, cho cá»™ng đồng, không lạm dụng để đạt lợi ích cho riêng mình.

Ranh giá»›i khó xác định giữa sá»± thật khách quan vá»›i việc bảo vệ quyền con người

Trong hoạt Ä‘á»™ng báo chí, nhà báo được quyền khai thác sá»­ dụng thông tin nhằm phục vụ lợi ích của công chúng. Bên cạnh Ä‘ó, nhà báo phải tuân thủ quyền riêng tÆ° của má»—i cá nhân được luật pháp bảo vệ. Tuy nhiên, nhÆ° GS.TS. Tạ Ngọc Tấn - nguyên Ủy viên Trung Æ°Æ¡ng Đảng, Phó Chủ tịch Há»™i đồng Lý luận Trung Æ°Æ¡ng, nguyên Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, nguyên Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông khẳng định: “Ranh giá»›i xác định rất khó, giữa sá»± thật khách quan vá»›i việc bảo vệ quyền con người. Kể cả vấn đề nhân vật đồng ý cho báo chí phỏng vấn Ä‘Æ°a tin lên nhÆ°ng việc Ä‘Æ°a tin nhÆ° thế nào để bảo vệ quyền lợi, lợi ích, quyền con người đấy cÅ©ng là vấn đề mang tính trách nhiệm của người làm báo vá»›i công chúng”.

Đối vá»›i nhà báo, việc tiếp cận thông tin Ä‘ã được quy định rõ ở trong Luật Báo chí, Luật Tiếp cận thông tin… Quy định pháp luật Ä‘ã rõ ràng, tÆ°Æ¡ng đối chặt chẽ, việc thá»±c hiện trong đời sống là hoàn toàn có thể áp dụng. NhÆ°ng thá»±c tế, nhiều phóng viên trong quá trình tác nghiệp cÅ©ng quên mất là phải bảo vệ quyền riêng tÆ° của các tổ chức, cá nhân. Má»™t số tin, bài vi phạm quyền riêng tÆ° cá nhân vẫn xảy ra và trở thành những trường hợp Ä‘áng tiếc trong hoạt Ä‘á»™ng báo chí.

Bởi nói nhÆ° nhà báo Đỗ Doãn Hoàng - Báo Điện tá»­ Dân Việt, tác phẩm báo chí mà nhút nhát quá, thành ra nhạt nhẽo và vô dụng cho xã há»™i. Táo bạo quá, có khi vô tình làm Ä‘au người khác má»™t cách không cần thiết, vi phạm quy tắc đạo đức và luật pháp về quyền riêng tÆ°. Khi việc làm Ä‘au này thành phong trào mà không được cầm cÆ°Æ¡ng, thì lại còn thành ra nguy hiểm và phản nhân văn. Đặc biệt, đối vá»›i những bài viết, phóng sá»± mang tính đặc thù nhÆ° phóng sá»± Ä‘iều tra việc ghi lại những hành vi vi phạm pháp luật hoặc có dấu hiệu vi phạm của các đối tượng, việc áp dụng quyền riêng tÆ° của các tổ chức hay cá nhân sẽ thá»±c hiện nhÆ° thế nào?.

Chia sẻ xung quanh vấn đề này, nhà báo Đỗ Doãn Hoàng - Báo Điện tá»­ Dân Việt cho biết: “Những thông tin hình ảnh này là cÆ¡ sở quan trọng để lá»±c lượng chức năng nhÆ° công an bắt giữ, Ä‘iều tra và xá»­ lý những đối tượng vi phạm. NhÆ°ng rõ ràng việc này có thể đụng chạm đến các quy định về quyền riêng tÆ° của công dân. Nếu chúng tôi Ä‘Æ°a thông tin hình ảnh không rõ ràng thì rất khó để xá»­ lý vi phạm, mất Ä‘i tính thuyết phục khán giả trong tác phẩm báo chí”.

Thá»±c tế Ä‘ã cho thấy nếu nhÆ° người phóng viên làm cẩn thận quá, tất cả các phóng sá»± đều che mặt để không ai nhận ra nhân vật, thay đổi âm thanh sẽ không thuyết phục được người khác. Thậm chí những tác phẩm mang tính nhân văn, chia sẻ những mảnh đời, số phận Ä‘ang nguy khó… nếu che hết mặt, thay đổi âm thanh thì sẽ khó lấy được tình thÆ°Æ¡ng, lòng trắc ẩn, sá»± xúc Ä‘á»™ng của người xem.

Người làm báo biết dừng lại ở ranh giá»›i Ä‘òi hỏi sá»± dÅ©ng cảm

Giải bài toán làm sao báo chí vẫn giữ được quyền riêng tÆ°, đời tÆ° nhân vật, tôn trọng, bảo vệ nhân vật và mặt khác vẫn có được tác phẩm báo chí xuất sắc chân thật mang tính hấp dẫn, thu hút khán giả. Ở nhiều nÆ°á»›c tiên tiến, Ä‘ã có những phóng sá»± quay lén, những phóng sá»± Ä‘iều tra về Ä‘êm được dàn dá»±ng công phu. Tất cả phóng viên Ä‘i quay đều được trang bị kỹ thuật tốt. Hình ảnh nhân vật có thể ở sau lÆ°ng, ở dÆ°á»›i chân, ở góc khuất hay trong bóng tối, người xem đều có thể tưởng tượng ra nhân vật nhÆ° thế nào, Ä‘iều này vừa mang lại hiệu quả truyền thông vừa không vi phạm quyền riêng tÆ°.

Cẩn trọng hÆ¡n, nhiều tòa soạn trang bị cho mình má»™t Ä‘á»™i ngÅ© luật sÆ° tÆ° vấn, làm việc cho tòa soạn, họ sẽ là người phân định ranh giá»›i giữa vi phạm pháp luật và làm việc má»™t cách hợp pháp. Họ luôn đặt vào tình huống rằng bất kể khi nào người làm báo đều có thể bị kiện.

Cách tiếp cận thông tin pháp luật của người dân trong tÆ°Æ¡ng lai có thể sẽ thay đổi nhÆ°ng vấn đề lÆ°Æ¡ng tâm trách nhiệm của người làm báo trÆ°á»›c sau nhÆ° má»™t, chúng ta làm báo về quyền con người, vì tính nhân văn mà chúng ta phải bảo vệ. Luật pháp vẫn phải hoàn thiện, vấn đề quản lý báo chí cÅ©ng thay đổi để phù hợp. Do vậy, má»—i nhà báo không chỉ quan tâm nâng cao vấn đề nghề nghiệp, nghiệp vụ kỹ thuật, hiểu biết pháp luật nhÆ°ng trên hết là lÆ°Æ¡ng tâm trách nhiệm của người làm báo. Khi chúng ta nhận thức về nghề nghiệp, chúng ta sẽ có trách nhiệm vá»›i từng nhân vật, chúng ta đặt mình vào lợi ích nhân vật.

Đặc biệt, trong thời gian tá»›i, khi trình Ä‘á»™ dân trí, hiểu biết pháp luật của người dân ngày càng được nâng cao, người dân sẽ tá»± bảo vệ quyền riêng tÆ° của mình, bảo vệ hình ảnh của mình trên truyền thông. Lúc Ä‘ó má»—i người làm báo khi bÆ°á»›c vào phỏng vấn, quay phim, chụp ảnh nhân vật nên có cam kết vá»›i nhân vật, thậm chí bằng văn bản để tránh những khiếu kiện không Ä‘áng có.

Chia sẻ về má»™t số kinh nghiệm trong quá trình làm truyền hình của mình, nhà báo VÄ©nh Quyên - nguyên Phó Tổng Giám đốc kênh Truyền hình Quốc há»™i tâm sá»±: “Trong cuá»™c đời người làm báo chúng ta đặt ra những ranh giá»›i, chúng ta vẫn thường nói người bÆ°á»›c qua được ranh giá»›i là những người dÅ©ng cảm, nhÆ°ng người làm báo biết dừng lại ở ranh giá»›i cÅ©ng Ä‘òi hỏi sá»± dÅ©ng cảm. Vượt qua tất cả quy định về pháp luật, về hiệu quả truyền thông thì chúng ta cần soi tá»›i ranh giá»›i của đạo đức. Chúng ta có thể đặt mình vào nhân vật, người thân của nhân vật để Ä‘ánh giá xem liệu khi hình ảnh này được đăng lên có ảnh hưởng nhÆ° thế nào? Má»—i người báo nên đặt mình vào những ranh giá»›i Ä‘ó để không vi phạm bất cứ Ä‘iều gì”.

Nhìn má»™t cách tổng thể, việc thá»±c hiện quyền tiếp cận thông tin và vi phạm quyền riêng tÆ° cá nhân là rất mong manh. Không có ranh giá»›i nào có thể phân định rõ ràng được nếu nhà báo không giữ vững đạo đức trách nhiệm người làm báo.

Nhà báo Phạm Thùy HÆ°Æ¡ng - TTXVN cho rằng: “Nên có những buổi tập huấn để cho phóng viên hiểu được quy định pháp luật về quyền riêng tÆ°, từ Ä‘ó tác nghiệp má»™t cách chuyên nghiệp hÆ¡n, việc này cÅ©ng là cụ thể hóa những quy định Ä‘iều 4 trong quy định đạo đức nghề nghiệp. Đó gần nhÆ° là cuốn sổ tay nhỏ, cẩm nang, ná»™i dung được hệ thống lại, thành má»™t bá»™ công cụ, quy Æ°á»›c chung cho người làm báo”.

Từ Ä‘ó, để xây dá»±ng nền báo chí hiện đại, chuyên nghiệp, nhân văn, má»—i tòa soạn báo nên áp dụng những quy tắc về đạo đức nghề báo của Ä‘Æ¡n vị mình, trang bị cho phóng viên trình Ä‘á»™ về mặt nghiệp vụ, có những thủ thuật riêng, làm sao vừa có những chi tiết đắt giá vừa bảo vệ được quyền riêng tÆ° cá nhân.

Theo Lê Tâm/Báo NB&CL

https://congluan.vn/chung-ta-can-soi-toi-ranh-gioi-cua-dao-duc-post158839.html