Nhà báo Nguyá»…n Đức Hiển - Phó Tổng Biên tập Báo Pháp luật TP.HCM cho rằng, các cÆ¡ quan báo chí có thể chủ Ä‘á»™ng hợp tác vá»›i nhau thành lập Liên minh bảo vệ bản quyền tác phẩm báo chí để há»— trợ lẫn nhau trong hoạt Ä‘á»™ng này.

Ý thức tá»± bảo vệ bản quyền chÆ°a cao

Trên môi trường số hiện nay, bảo vệ bản quyền báo chí là Ä‘iều kiện quan trọng để thảo gỡ rào cản cho sá»± phát triển ná»™i dung số và các vấn đề liên quan nhÆ° kinh doanh số, là Ä‘iều kiện quan trọng cho sá»± thành công của chuyển đổi số báo chí.

Khảo sát thá»±c trạng vi phạm bản quyền sở hữu trí tuệ tại Báo Tuổi trẻ -  má»™t trong những tờ báo có lượng Ä‘á»™c giả Ä‘ông nhất cả nÆ°á»›c cho thấy, hiện nay, tình trạng copy “có xào nấu” từ tin tức của Báo Tuổi Trẻ là rất nhiều. Các “thủ Ä‘oạn” được má»™t bá»™ phận các cÆ¡ quan báo chí khác sá»­ dụng là copy từng phần, copy ná»™i dung chính, copy tin tức và copy nguyên bài… 

ChÆ°a hết, trên các nền tảng mạng xã há»™i phổ biến nhÆ° YouTube, Facebook, TikTok, Instagram,… xảy ra rất nhiều tình trạng vi phạm bản quyền sở hữu trí tuệ. Đến nay Ä‘ã có 6 kênh YouTube bị Báo Tuổi trẻ cắm cờ cảnh báo do lấy trái phép thông tin từ báo Tuổi trẻ (trong Ä‘ó có cả cÆ¡ quan báo chí lá»›n). Sau Ä‘ó nhờ gỡ nên báo Tuổi trẻ Ä‘ã gỡ trên tinh thần nhắc nhở. Má»›i chỉ có má»™t số cÆ¡ quan báo chí ở Việt Nam gá»­i văn bản xin trích nguồn đến Báo Tuổi trẻ vá»›i tinh thần cầu thị.

Ngoài bị vi phạm bản quyền trong nÆ°á»›c, Báo Tuổi trẻ còn bị các trang mạng nÆ°á»›c ngoài “vô tÆ°” sá»­ dụng thông tin, dữ liệu, theo Ä‘ó Ä‘ã có 26 kênh nÆ°á»›c ngoài khác bị Báo Tuổi trẻ gắn cờ bản quyền, tuy nhiên họ không gỡ…

Theo nhận định từ các chuyên gia, má»™t trong những nguyên nhân quan trọng nhất dẫn đến sá»± gia tăng tình trạng vi phạm bản quyền báo chí là vẫn còn tình trạng má»™t tá»· lệ không nhỏ người dùng, bao gồm cả các nhà báo và những nhà sáng tạo ná»™i dung còn thiếu hiểu biết về quyền bản quyền và có thể vi phạm bản quyền má»™t cách không chủ ý.

Ý thức tá»± bảo vệ bản quyền, những kiến thức, kỹ năng, chuẩn má»±c văn hoá và đạo đức của nhà báo và cÆ¡ quan báo chí chÆ°a thật sá»± được quan tâm tÆ°Æ¡ng xứng vá»›i mức cần thiết của nó.

Nói về thá»±c trạng trên, nhà báo Nguyá»…n Đức Hiển - Phó Tổng Biên tập Báo Pháp luật TP.HCM chia sẻ, có những thông tin đăng trên má»™t tờ báo chỉ có Ä‘á»™ phủ sóng nhất định, các tin bài phái sinh thậm chí thu hút lượng Ä‘á»™c giả nhiều hÆ¡n, xâm phạm đến quyền lợi ở nhiều mặt của cÆ¡ quan giữ bản quyền. 

Nhà báo Nguyá»…n Đức Hiển cho biết: "Cách Ä‘ây khoảng 4 năm, má»™t số cÆ¡ quan báo chí lá»›n ở TP.HCM nhÆ° Tuổi trẻ, Thanh Niên, Pháp luật, Phụ nữ cÅ©ng bàn nhau lập liên minh để ngăn chặn tình trạng này, nhÆ°ng tôi tham gia đến cuá»™c họp thứ 3 lại không thấy ná»™i dung này được tiếp tục nữa. Điều này cho thấy bản thân chúng ta cÅ©ng không thống nhất trong ý chí và hành Ä‘á»™ng để bảo vệ chúng ta".

Đưa ra ví dụ về cÆ¡ quan của mình, ông Nguyá»…n Đức Hiển cho hay, báo Pháp luật TP.HCM, trong 2 năm vừa qua Ä‘ã xá»­ lý ká»· luật nhiều phóng viên về việc lấy bài của tờ báo khác để lắp vào bài của mình - Ä‘iều này phát hiện rất khó, tuy nhiên khi phát hiện báo Pháp luật TP.HCM Ä‘ã xá»­ lý rất kiên quyết.

Có những lần tờ báo bị Google hạn chế tÆ°Æ¡ng tác và view bị giảm má»™t cách bất thường - còn 40% trong 2 tuần, sau này qua nhiều lần trao đổi thì Google nói rằng báo Pháp luật TP.HCM Ä‘ã lấy má»™t Ä‘oạn bài báo Ä‘ã được công bố trÆ°á»›c Ä‘ó. Tuy nhiên, má»™t mặt khác của vấn đề cho thấy, ví dụ bài phát biểu trÆ°á»›c Quốc há»™i thì báo nào cÅ©ng Ä‘Æ°a giống nhau, và họ quét má»™t cách ngẫu nhiên.

Cách Ä‘ây má»™t năm rưỡi, báo Pháp luật TP.HCM nhận được má»™t bức thÆ° Ä‘iện tá»­ từ má»™t văn phòng luật sÆ° tại London, họ Ä‘òi khởi kiện vì má»™t bản tin của báo dịch từ trang tin của họ, họ Ä‘Æ°a ra các cÆ¡ sở bảo vệ bản quyền.

Theo ông Hiển, những ví dụ nêu trên cho thấy nhận thức của má»—i nhà báo và cÆ¡ quan báo chí ở Việt Nam về vấn đề bản quyền là rất thấp. 

Vá»›i góc nhìn của lãnh đạo má»™t cÆ¡ quan báo chí lá»›n, nhà báo Nguyá»…n Hoàng Nguyên - Phó Tổng biên tập, ThÆ° kí chi há»™i nhà báo báo Tuổi Trẻ cho rằng, các cÆ¡ quan báo chí cÅ©ng Ä‘ã có má»™t số Ä‘á»™ng thái trong việc bảo vệ bản quyền nhÆ°ng lại thiếu sá»± chuyên nghiệp trong tổ chức thá»±c hiện. Đề xuất má»—i cÆ¡ quan báo chí cần thành lập má»™t bá»™ phận, trong Ä‘ó có bố trí nhân sá»± chuyên trách, xem việc bảo vệ bản quyền cÅ©ng là má»™t chuyên môn của nghề báo thì việc tổ chức thá»±c hiện má»›i quyết liệt, cụ thể và hiệu quả hÆ¡n. 

"Má»™t cÆ¡ quan báo chí Ä‘Æ°Æ¡ng nhiên không thể Ä‘Æ¡n Ä‘á»™c chống lại tình trạng vi phạm bản quyền, mà cần có sá»± Ä‘oàn kết, chung tay, góp sức của nhiều cÆ¡ quan báo chí. Chúng ta từng nói nhiều đến sáng kiến thành lập liên minh, hoặc má»™t trung tâm bảo vệ bản quyền tác phẩm báo chí, vậy sáng kiến này đến nay ai là người đầu tàu tham mÆ°u thành lập? Câu hỏi này cần có giải pháp và sá»›m có các bÆ°á»›c Ä‘i cần thiết để thành lập", nhà báo Nguyá»…n Hoàng Nguyên nhận định.

Cần phải có hành Ä‘á»™ng nhanh chóng để xá»­ lý

Theo Ä‘ánh giá của Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin Ä‘iện tá»­ (Bá»™ TT&TT), vi phạm bản quyền ná»™i dung số có xu hÆ°á»›ng gia tăng, chủ yếu về giải trí nhÆ° bóng Ä‘á, phim, game show, ca nhạc….

Các hành vi vi phạm bản quyền được thá»±c hiện vá»›i những cách thức hết sức tinh vi, luôn thay đổi, và khó khăn khi xá»­ lý đối vá»›i hoạt Ä‘á»™ng vi phạm được thá»±c hiện xuyên biên giá»›i, từ nÆ°á»›c ngoài cung cấp dịch vụ vào Việt Nam. Mặc dù Ä‘ã có nhiều ná»— lá»±c của cÆ¡ quan quản lý, của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian, của các tổ chức, đại diện chủ sở hữu quyền, chủ sở hữu quyền trong công tác phối hợp, nhÆ°ng diá»…n biến vi phạm bản quyền gia tăng Ä‘òi hỏi phải có giải pháp thá»±c tế có tính khả thi hÆ¡n.

Thời gian qua, các chủ sở hữu quyền bức xúc vì nạn ăn cắp bản quyền trắng trợn, công khai, nhÆ°: má»™t số báo dẫn đường link và livestream ná»™i dung của K+ mà không xin phép; 7 cÆ¡ quan báo chí bị VTV-cap khởi kiện; các trang web được mở ra để livestream các trận bóng Ä‘á mà Đài truyền hình VTV, VTC truyền hình trá»±c tiếp; chặn trang web này thì lại có ngay trang web khác.

HÆ¡n nữa, quy trình xá»­ lý vi phạm mất cả tuần nên chủ sở hữu quyền rÆ¡i vào tình trạng “được vạ thì má Ä‘ã sÆ°ng”, thiệt hại kinh tế là rất lá»›n.

Vá»›i vai trò cÆ¡ quản quản lý về quyền tác giả và các quyền liên quan, bà Phạm Thị Kim Oanh - Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, Bá»™ VHTT&DL cho biết, Cục Bản quyền tác giả Ä‘ã tham mÆ°u trình Chính phủ và Quốc há»™i thông qua Luật Sá»­a đổi bổ sung má»™t số Ä‘iều luật về sở hữu trí tuệ vào ngày 16/6/2022, trong Ä‘ó có những sá»­a đổi rất quan trọng trong việc bảo vệ bản quyền trong môi trường số và báo chí là má»™t trong những loại hình tác phẩm được bảo vệ bản quyền theo Ä‘iều 14 của Luật Sở hữu trí tuệ.

Đáng chú ý, có những quyền má»›i Ä‘ó là quyền cung cấp, quyền truyền đạt tác phẩm tá»›i công chúng bao gồm cả việc cung cấp tác phẩm tá»›i công chúng ở thời gian và địa Ä‘iểm Ä‘ã được lá»±a chọn. Nếu những cá nhân tổ chức khác sao chép tác phẩm báo chí mà không được sá»± đồng ý của các chủ sở hữu quyền Ä‘ó là vi phạm, đặc biệt Ä‘Æ°a các tác phẩm báo chí của các toà soạn lên các trang MXH không được sá»± đồng ý, Ä‘ó là xâm phạm quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng. 

Theo bà Phạm Thị Kim Oanh, các cÆ¡ quan báo chí hiện tại chÆ°a có sá»± chủ Ä‘á»™ng trong việc bảo vệ bản quyền của mình, thì luật sở hữu trí tuệ sá»­a đổi Ä‘ã có má»™t chÆ°Æ¡ng nêu rõ trách nhiệm pháp lý của các nhà cung cấp dịch vụ trung gian trong việc thá»±c thi về bản quyền - Ä‘ây là ná»™i dung hoàn toàn má»›i trong Luật Sở hữu trí tuệ lần này, cÅ©ng là để thá»±c thi các cam kết quốc tế.

"Má»™t trong những Ä‘iểm đặc biệt quan trọng Ä‘ó là cÆ¡ chế thông báo gỡ bỏ từ trá»±c tiếp các chủ thể quyền, các toà soạn, các nhà báo tá»›i các Ä‘Æ¡n vị buá»™c gỡ bỏ các ná»™i dung số vi phạm", bà Oanh nhấn mạnh và cho biết thêm, Chính phủ Ä‘ã ban hành Quy chế thông báo gỡ bỏ - yêu cầu trong 72 giờ khi nhận được thông báo phải thá»±c hiện gỡ bỏ ná»™i dung vi phạm.

Còn vá»›i những chÆ°Æ¡ng tình truyền hình trá»±c tiếp nêu trên Ä‘ã có những quy định gỡ bỏ ngay lập tức, bà Oanh đề nghị các báo, chủ Ä‘á»™ng thá»±c hiện và nghiên cứu kỹ từ Ä‘iều 110- 114 của nghị định 17 má»›i được ban hành vào 26/4/2023, và Ä‘iều 198B của Luật Sở hữu trí tuệ. Trong nghị Ä‘inh 17 Ä‘ã có má»™t phần riêng quy định về cách thức thá»±c thi quyền, ná»™p Ä‘Æ¡n ra sao, yêu cầu đến cÆ¡ quan nào.

"Tôi mong rằng bên cạnh việc hoàn thiện hành lang pháp lý, má»™t vấn đề quan trọng được nhắc đến rất nhiều Ä‘ó là các Ä‘Æ¡n vị cần nâng cao ý thức của chủ thể mang quyền sở hữu trí tuệ, sá»± Ä‘oàn kết và liên kết mạnh mẽ giữa các cÆ¡ quan báo chí, giữa cÆ¡ quan báo chí vá»›i các cÆ¡ quan quản lý báo chí truyền thông để đấu tranh chống lại vấn nạn vi phạm bản quyền", bà Phạm Thị Kim Oanh cho biết.

TheoPhan Hoà Giang/Báo NB&CL

https://www.congluan.vn/can-co-su-lien-minh-de-cung-ngan-chan-hien-tuong-an-cap-chat-xam-post265496.html