Tin giả, tin sai lệch và Ä‘á»™c hại Ä‘ang được tiếp sức bởi Trí tuệ nhân tạo. Ảnh minh họa: GI

NhÆ°ng liệu Ä‘ó có phải là nhiệm vụ bất khả thi trong thời đại ngày nay, khi mà phần lá»›n các tòa báo còn Ä‘ang phải vật lá»™n vá»›i sá»± tồn tại, Ä‘ang bị bóp nghẹt bởi chính những nền tảng công nghệ Ä‘ang phát tán thông tin sai lệch?

“Sá»± thật bị Ä‘e dọa bởi thông tin sai lệch”

Phát biểu trÆ°á»›c Ngày Tá»± do Báo chí Thế giá»›i hồi đầu tháng 5/2023, Tổng thÆ° ký Liên hợp quốc Antonio Guterres Ä‘ã Ä‘Æ°a ra lời kêu gọi và bày tỏ sá»± lo lắng cho các nhà báo và truyền thông trên toàn thế giá»›i. “Sá»± thật bị Ä‘e dọa bởi thông tin sai lệch và ngôn từ kích Ä‘á»™ng thù địch, tìm cách làm mờ ranh giá»›i giữa thá»±c tế và hÆ° cấu, giữa khoa học và âm mÆ°u” - ông tuyên bố.

Trong khi Ä‘ó, Tập Ä‘oàn truyền thông AG Sulzberger - Ä‘Æ¡n vị sở hữu New York Times, cÅ©ng từng có má»™t tuyên bố vào giữa năm 2023 rằng: “Internet Ä‘ã giải phóng má»™t loạt thông tin sai lệch... và vấn nạn “câu view” hiện Ä‘ang lấn át hệ sinh thái thông tin của chúng ta… đẩy nhanh sá»± suy giảm niềm tin của xã há»™i”.

Những phát biểu trên Ä‘ã làm nổi bật vấn nạn thông tin sai lệch, tin giả… vốn Ä‘ang là thách thức của báo chí, thậm chí có phần lấn át báo chí chính thống. Điều này cÅ©ng không có gì khó hiểu khi mà Ä‘a số mọi người, gồm cả những Ä‘á»™c giả trung thành của báo chí năm xÆ°a, cÅ©ng Ä‘ang ngày càng xa lánh báo chí truyền thống, để bÆ°á»›c vào má»™t thế giá»›i của mạng xã há»™i: dù thật hấp dẫn, nhÆ°ng đầy cám dá»— và tràn ngập thông tin sai lệch.

Chỉ cần phân tích đến Ä‘ây chúng ta cÅ©ng có thể hiểu rằng, báo chí Ä‘ang phải đối mặt vá»›i má»™t cuá»™c chiến không cân sức vá»›i mạng xã há»™i, nÆ¡i hàng triệu “nhà tá»± truyền thông” có thể viết lên những thông tin tùy ý và hàng tá»· người dùng Ä‘ang chờ tiêu thụ những nguồn tin Ä‘ó. Còn những nguồn tin báo chí truyền thống thì Ä‘ang vật lá»™n để giữ chân số ít những Ä‘á»™c giả còn lại của mình.

Đặc biệt, năm 2023 vừa qua còn là năm mà hiện tượng tin giả, tin sai lệch bùng nổ má»™t cách dữ dá»™i nhờ sá»± trợ giúp của trí tuệ nhân tạo (AI) và nhờ sá»± ăn theo hàng loạt sá»± kiện “nóng” xảy ra trên thế giá»›i. 

Ngay sau khi ChatGPT được phát hành và hàng loạt công cụ AI má»›i được triển khai vào cuối năm 2022 và đầu 2023, thì má»™t loạt thông tin sai lệch Ä‘ã xuất hiện trên các nền tảng công nghệ và mạng xã há»™i. Trong số Ä‘ó, đặc biệt là vấn nạn ảnh giả deepfake, khi nhiều nhân vật nổi tiếng trên thế giá»›i bị kẻ xấu bôi nhọ hay xuyên tạc. Ví dụ, Ä‘ó là ảnh giả của cá»±u Tổng thống Mỹ Donald Trump bị cảnh sát lôi Ä‘i ngay giữa đường phố, ảnh Tổng thống Nga Vladimir Putin bị bắt giữ hay những hình ảnh giả khác về Giáo hoàng Francis.

Gần nhÆ° cứ khi có sá»± kiện lá»›n trong năm 2023, thì trên các nền tảng truyền thông xã há»™i lập tức tràn ngập thông tin rác, tin sai lệch, tin giả, Ä‘á»™c hại và cả tin kích Ä‘á»™ng bạo lá»±c. Ví nhÆ° ở sá»± kiện tàu ngầm Titan bị nổ khi Ä‘ang trong hành trình khám phá xác tàu đắm lịch sá»­ Titanic, hàng loạt thuyết âm mÆ°u Ä‘ã xuất hiện về vụ việc này trên TikTok, Facebook, Telegram và đặc biệt YouTube; được Ä‘Æ°a ra bởi những “chuyên gia mạng” hay những “nhà báo tại gia” không hề có nguồn tin hay có chút chuyên môn nào về lÄ©nh vá»±c này.

Ngay cả tại diá»…n Ä‘àn kinh tế Davos 2023, những thuyết âm mÆ°u và thông tin sai lệch cÅ©ng tràn ngập trên mạng, khi nói rằng diá»…n Ä‘àn này chỉ thuá»™c về má»™t nhóm giá»›i tinh hoa thao túng các sá»± kiện toàn cầu vì lợi ích của họ. “Đây không phải là má»™t thuyết âm mÆ°u của thế giới ngâÌ€m nữa… Chúng tôi Ä‘ang thấy nó xuất hiêÌ£n trên các nền tảng truyền thông xã há»™i được chia sẻ bởi ngay cả những người bình thường” - Alex Friedfeld, má»™t nhà nghiên cứu của Liên Ä‘oàn Chống phỉ báng, cho biết.

Tiếp đến, ở thảm họa cháy rừng Hawaii, hàng loạt thông tin sai lệch đến mức ấu trÄ© và ngá»› ngẩn cÅ©ng Ä‘ã xuất hiện khi má»™t số tài khoản nổi tiếng trên các MXH nói rằng sá»± việc này là do các tia laser khổng lồ gây ra. Vậy mà các bài đăng nhÆ° vậy vẫn thu hút được lượng lá»›n người xem và bình luận. Đặc biệt, cuá»™c xung Ä‘á»™t Israel - Hamas, lượng thông tin sai lệch xuất hiện má»™t cách tràn lan, vá»›i những hình ảnh giả do AI tạo ra, những bài viết kích Ä‘á»™ng bạo lá»±c hoặc tâm lý thù hận sắc tá»™c từ các bên.

Tất nhiên còn vô số những thông tin sai lệch, tin giả khác mà người dùng có thể nhìn thấy hằng ngày khi truy cập vào các nền tảng mạng xã há»™i. Đơn giản, càng những tin gây sốc, nhảm nhí và thậm chí cá»±c Ä‘oan, thì càng thu hút được người xem, qua Ä‘ó sẽ mang lại lợi ích cho những kẻ đứng đằng sau Ä‘ó.

Báo chí không thể đầu hàng

Vậy báo chí có thái Ä‘á»™ gì trÆ°á»›c vấn nạn thông tin sai lệch, tin giả và Ä‘á»™c hại nói trên? Vá»›i nhiệm vụ cốt lõi là Ä‘Æ°a sá»± thật đến công chúng, hiển nhiên báo chí cần phải chống lại vấn nạn này. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện tại, Ä‘ó dường nhÆ° là má»™t cuá»™c chiến không cân sức? NhÆ° Ä‘ã nói, mọi người Ä‘ang đổ xô đến các nền tảng công nghệ và mạng xã há»™i, ngày càng lánh xa tin tức truyền thống. Đáng ngại hÆ¡n, thông tin sai lệch còn vừa nhÆ° “hổ mọc thêm cánh” sau sá»± trá»—i dậy của trí tuệ nhân tạo.

Gordon Crovitz, chuyên gia CEO của NewsGuard - má»™t công ty theo dõi thông tin sai lệch trá»±c tuyến, cho biết trong má»™t bình luận về ChatGPT, mô hình tiên phong trong ká»· nguyên AI: “Đây sẽ trở thành công cụ phát tán thông tin sai lệch mạnh mẽ nhất từng có trên Internet... Việc tạo ra thông tin sai lệch có thể được thá»±c hiện ở quy mô lá»›n và thường xuyên hÆ¡n nhiều nhờ sá»­ dụng AI”.

Ngoài ra, trí tuệ nhân tạo cÅ©ng Ä‘ang được sá»­ dụng để tạo ra các phần mềm Ä‘á»™c hại, soạn thảo email lừa đảo có tính thuyết phục và phát tán thông tin sai lệch trá»±c tuyến. Giám đốc Trung tâm An ninh mạng Canada, Sami Khoury, từng nói vào hồi tháng 7 năm nay rằng cÆ¡ quan của ông Ä‘ã chứng kiến việc AI được sá»­ dụng “để viết email lừa đảo, tạo mã Ä‘á»™c và lan truyền tin giả, tin sai lệch”.

Cuá»™c chiến của báo chí vá»›i thông tin sai lệch, tin giả, tin Ä‘á»™c hại… càng khó khăn hÆ¡n, khi mà chính các mạng xã há»™i, nÆ¡i Ä‘ang phát tán thông tin sai lệch, còn Ä‘ang bóp nghẹt sá»± tồn tại của báo chí, lấy Ä‘i công việc và cả nguồn thu nhập của các nhà báo. Vậy báo chí làm sao có sức lá»±c để thá»±c hiện nhiệm vụ “làm trong sạch” những nền tảng này?

NhÆ°ng nếu không bÆ°á»›c vào cuá»™c chiến không cân sức Ä‘ó và chấp nhận đầu hàng trÆ°á»›c sá»± Ä‘àn áp của nạn tin tức sai lệch, Ä‘á»™c hại..., báo chí xem nhÆ° cÅ©ng Ä‘ã Ä‘ánh mất giá trị cốt lõi của mình. Đó là Ä‘Æ°a thông tin chính xác, Ä‘Æ°a sá»± thật đến công chúng... Báo chí sẽ phải hy sinh trong cuá»™c chiến này chăng?

Không, báo chí vẫn còn nhiều hy vọng ở phía trÆ°á»›c. Báo chí nói chung trên thế giá»›i sẽ phải đấu tranh mạnh mẽ hÆ¡n nhằm buá»™c các gã khổng lồ công nghệ phải chịu trách nhiệm cho những thông tin sai lệch trên nền tảng của họ, phải ngừng Ä‘ánh cắp công sức và chất xám của báo chí.

Cuối cùng và quan trọng nhất, báo chí phải tá»± thay đổi để phù hợp vá»›i xu thế thời đại và giành lại những Ä‘á»™c giả Ä‘ã mất của mình. Liệu báo chí có thể tái hiện lại cuá»™c chiến giữa “chàng David và gã khổng lồ Goliath”? Hãy chờ xem!

Theo Hoàng Anh/Báo NB&CL

https://www.congluan.vn/bao-chi-va-cuoc-chien-thoi-dai-chong-thong-tin-sai-lech-va-xuyen-tac-post278846.html