Sá»± bùng nổ của công nghệ thông tin, dịch vụ internet, mạng xã há»™i Ä‘ã mở ra nhiều cÆ¡ há»™i má»›i cho sá»± phát triển của cá nhân, cá»™ng đồng, quốc gia - dân tá»™c. Tuy nhiên, bên cạnh những tiện ích, công nghệ cÅ©ng tồn tại nhiều mặt trái. Những vụ lừa đảo trên không gian mạng Ä‘ang ngày càng gia tăng mà nạn nhân chủ yếu là phụ nữ và trẻ em.

Thiếu kiến thức, gây hậu quả lá»›n

Sinh ra trong má»™t gia Ä‘ình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn vá»›i 8 chị em, cuá»™c sống chịu nhiều cÆ¡ cá»±c từ lúc còn nhỏ, thiếu sá»± quan tâm, chăm sóc đầy đủ của bố mẹ, cuối năm 2021 em Vừ Thị Má»· (sinh năm 2008 tại thôn Sán Sì Lủng, xã Cán Chu Phìn, huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang) bị má»™t người liên hệ qua Ä‘iện thoại rủ Ä‘i làm thuê bên Trung Quốc vá»›i lời hứa sẽ được trả lÆ°Æ¡ng cao. Khi sang Ä‘ó, em bị ép lấy má»™t người Ä‘àn ông lá»›n tuổi ở khu vá»±c nông thôn. Cuối năm 2022, Má»· may mắn được các cÆ¡ quan chức năng hai nÆ°á»›c quan tâm, Ä‘Æ°a về nhà sau khi thá»±c hiện má»™t loạt các thủ tục phức tạp vì trÆ°á»›c Ä‘ây em Ä‘ã nhập cảnh trái phép. Được về vá»›i gia Ä‘ình sau chuá»—i ngày vất vả, tuy nhiên việc làm mẹ Ä‘Æ¡n thân khi Ä‘ang ở tuổi thiếu niên, khiến tÆ°Æ¡ng lai của Má»· gần nhÆ° mờ mịt. 

Vừ Thị Má»· cho biết, cuá»™c sống bên Ä‘ó cÅ©ng trồng ngô, trồng lúa nhÆ° ở Việt Nam nhÆ°ng không sung sÆ°á»›ng nhÆ° lời đồn. Nhiều lúc làm việc chậm, không vừa lòng nhà chồng, em còn bị khinh thường và xúc phạm. Vì sống bất hợp pháp, việc Ä‘i lại và làm gì cÅ©ng không thuận tiện, không có tiếng nói trong gia Ä‘ình, chẳng may bị Ä‘ánh đập không ai bảo vệ mình. 

Mặc dù ở dÆ°á»›i xuôi, được tiếp cận vá»›i nguồn thông tin dá»… dàng hÆ¡n, nhÆ°ng chị Nguyá»…n Thị Thu Hà (ở thôn 6, xã Thuần Mỹ, huyện Ba Vì, Hà Ná»™i) cÅ©ng tin vào những lời ngon ngọt của các đối tượng lừa đảo trên mạng xã há»™i, đầu tÆ° tiền vào những kênh do bọn chúng Ä‘Æ°a ra và bị rÆ¡i vào bẫy, mất tiền oan. 

Chị Nguyá»…n Thị Thu Hà cho biết, bị các đối tượng mời tham gia vào nhóm kiếm tiền. Đầu tiên chỉ cần nạp 50 nghìn đồng nhÆ°ng được rút ra 400 nghìn đồng, rất Ä‘Æ¡n giản. Chị Hà nghe và làm theo vài lần nhÆ° thế cho đến khi số tiền nạp vào là 18 triệu, không thể rút được nữa. 

Thống kê của các cÆ¡ quan chức năng cho thấy, có khoảng 30 loại hình tá»™i phạm sá»­ dụng công nghệ cao khác nhau nhÆ° lừa tiền, lừa tình, quấy rối tình dục… Các đối tượng lừa đảo tìm hiểu, thu thập thông tin của người sá»­ dụng mạng xã há»™i, từ Ä‘ó Ä‘Æ°a ra những tình huống thao túng tâm lý, lấy lòng tin của người bị hại. Thời Ä‘iểm đầu năm, tình hình tá»™i phạm lừa đảo chiếm Ä‘oạt tài sản, nhất là lừa đảo chiếm Ä‘oạt tài sản trên mạng internet diá»…n biến phức tạp, xu hÆ°á»›ng gia tăng vá»›i thủ Ä‘oạn ngày càng tinh vi, nạn nhân chủ yếu là phụ nữ cao tuổi và trẻ em…

Tại Việt Nam, vấn đề phòng ngừa và ứng phó vá»›i bạo lá»±c trên cÆ¡ sở giá»›i nói chung, việc bảo vệ trẻ em và phòng ngừa ứng phó vá»›i bạo lá»±c trên không gian mạng hay bảo vệ phụ nữ, trẻ em an toàn trÆ°á»›c nạn mua bán người là má»™t trong những ná»™i dung được Đảng, Nhà nÆ°á»›c, Quốc há»™i và cả hệ thống chính trị quan tâm, cam kết thá»±c hiện. Luật Trẻ em năm 2016, Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 và Luật An toàn thông tin mạng năm 2018 Ä‘ã có những quy định liên quan đến bảo vệ phụ nữ, trẻ em trên môi trường mạng.

Tại Việt Nam, vấn đề phòng ngừa và ứng phó vá»›i bạo lá»±c trên cÆ¡ sở giá»›i nói chung, việc bảo vệ trẻ em và phòng ngừa ứng phó vá»›i bạo lá»±c trên không gian mạng hay bảo vệ phụ nữ, trẻ em an toàn trÆ°á»›c nạn mua bán người là má»™t trong những ná»™i dung được Đảng, Nhà nÆ°á»›c, Quốc há»™i và cả hệ thống chính trị quan tâm, cam kết thá»±c hiện. Luật Trẻ em năm 2016, Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 và Luật An toàn thông tin mạng năm 2018 Ä‘ã có những quy định liên quan đến bảo vệ phụ nữ, trẻ em trên môi trường mạng.

Lợi dụng nhu cầu của người dân để lừa đảo

Hiện nay, các văn bản pháp luật hiện hành có liên quan đến công tác bảo đảm an toàn thông tin vẫn còn những vấn đề bất cập. Khảo sát má»›i Ä‘ây của Viện Nghiên cứu phát triển bền vững và Tổ chức Cứu trợ trẻ em quốc tế cho thấy, tại Việt Nam, hÆ¡n 66% trẻ em có thể tiếp cận kết nối internet; 43% trẻ em tiếp cận mạng internet từ 30 phút đến 1 tiếng/ngày. Cứ 10 nạn nhân lừa đảo trá»±c tuyến Ä‘ã có 9 người là phụ nữ. Chỉ trong quý III năm 2023, Ä‘ã có đến 790 vụ lừa đảo trên mạng được phát hiện. Con số này tăng gần 70% so vá»›i cùng kỳ năm 2022.

Luật sÆ° Hà Huy Từ - Giám đốc Trung tâm TÆ° vấn pháp luật cho người nghèo và Phát triển cá»™ng đồng (Há»™i Luật gia Việt Nam) cho rằng, internet có tác Ä‘á»™ng rất lá»›n đến con người nói chung cÅ©ng nhÆ° phụ nữ và trẻ em nói riêng, internet là kho tàng tri thức khổng lồ, vô tận của nhân loại. Phụ nữ được học tập, làm việc, kiếm tiền thông qua mạng xã há»™i. Trẻ em tận dụng được nguồn lá»±c từ internet để học tập tốt hÆ¡n. Tuy nhiên, bên cạnh những Æ°u Ä‘iểm, những mặt mạnh, internet cÅ©ng có hạn chế, Ä‘ó là gia tăng các loại tá»™i phạm mạng trên mạng xã há»™i. Má»™t số người dân do trình Ä‘á»™ nhận thức có những hạn chế, dá»… trở thành nạn nhân, bị các đối tượng lừa đảo, chiếm Ä‘oạt tài sản, hoặc có những hành vi vi phạm pháp luật nhÆ° vu khống, xúc phạm trên mạng xã há»™i. 

Đồng tình vá»›i quan Ä‘iểm này, Phó Chủ tịch Trung Æ°Æ¡ng Há»™i Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam Nguyá»…n Thị Minh HÆ°Æ¡ng cho biết, hiện nay, rất nhiều phụ nữ bị lừa đảo trên mạng, không chỉ ở Việt Nam mà kể cả các nÆ°á»›c trên thế giá»›i. Theo bà HÆ°Æ¡ng, nguyên nhân đầu tiên xuất phát từ thói quen sá»­ dụng mạng xã há»™i của phụ nữ khác vá»›i nam giá»›i. Báo cáo về hành vi sá»­ dụng mạng xã há»™i cho thấy, cả nam và nữ, mục tiêu Ä‘ầu tiên khi lên mạng xã há»™i là tìm thông tin. Tuy nhiên, nhu cầu chia sẻ, tâm sá»± của phụ nữ cao hÆ¡n so vá»›i nam giá»›i (phụ nữ chiếm hÆ¡n 60%, trong khi nam giá»›i chỉ khoảng 50%). Đặc biệt những ná»™i dung liên quan mua bán, quảng cáo, tá»· lệ phụ nữ tham gia cao gần gấp rưỡi so vá»›i nam giá»›i. 

Theo Phó Chủ tịch Trung Æ°Æ¡ng Há»™i Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, các thủ Ä‘oạn ngày càng tinh vi và luôn luôn thay đổi các hình thức vá»›i mục Ä‘ích lợi dụng nhu cầu của người dân, trong Ä‘ó có phụ nữ để lừa đảo. Phụ nữ có nhu cầu rất chính Ä‘áng là tìm được việc làm mà vẫn có thể chăm sóc được con. Chính vì vậy, rất nhiều phụ nữ hiện nay Ä‘ang bị rÆ¡i vào cái bẫy làm việc online tại nhà và trở thành nạn nhân của tá»™i phạm công nghệ cao.

Bài 2: Tỉnh táo để an toàn