Tại Thanh Hóa, sau khi Tỉnh ủy lâm thời được thành lập vào cuối năm 1941, do đồng chí Nghiêm Quý Ngãi làm bí thÆ°, bị địch khủng bố tan rã, đến giữa năm 1942, má»™t số chiến sÄ© cá»™ng sản trong tỉnh chắp nối liên lạc thành lập Tỉnh ủy lâm thời do đồng chí Lê Tất Đắc làm Bí thÆ°. Tháng 2/1943, Tỉnh ủy liên lạc được vá»›i Trung Æ°Æ¡ng Đảng và quyết định xúc tiến xây dá»±ng, phát triển lá»±c lượng chính trị, lá»±c lượng vÅ© trang, kết hợp đấu tranh chính trị vá»›i đấu tranh vÅ© trang chống Pháp - Nhật và bọn tay sai. Thời cÆ¡ lịch sá»­ đến Ä‘ó là vào ngày 9/3/1945, ngay khi thá»±c dân Pháp đầu hàng Nhật và giao quyền cai trị Đông DÆ°Æ¡ng cho phát xít Nhật, Trung Æ°Æ¡ng Đảng Ä‘ã ra Chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành Ä‘á»™ng của chúng ta”, hÆ°á»›ng dẫn toàn Đảng, toàn dân chuẩn bị Ä‘iều kiện nổi dậy giành chính quyền. Không khí cách mạng Ä‘ã lan sâu vào từng thôn xóm, những cuá»™c đấu tranh chống bắt phu, chống sÆ°u thuế liên tiếp nổ ra, phong trào “phá kho thóc để cứu Ä‘ói”, “sắm vÅ© khí tá»± trang bị” phát triển sâu rá»™ng ở các huyện Hoằng Hóa, Yên Định, Thiệu Hóa, Thọ Xuân (cÅ©) và nhiều phủ, huyện khác trong tỉnh.

Tại huyện Hoằng Hóa ngay sau khi Nhật đảo chính Pháp, ban Việt Minh, Đảng bá»™ và Nhân dân trong huyện bÆ°á»›c vào công cuá»™c sá»­a soạn khởi nghÄ©a. Sáng ngày 24/7/1945, các Ä‘á»™i tá»± vệ chiến đấu của Hoằng Hóa Ä‘ã tổ chức tập kích quân địch định kéo xuống khủng bố phong trào cách mạng của Hoằng Hóa tại Đằng Trung và Liên Châu – Hóa Lá»™c, bắt sống tri phủ và 12 tên lính Bảo an tại cồn Mả Nhón (xã Hoằng Đạo). Buổi trÆ°a cùng ngày, Ä‘ông đảo du kích và Nhân dân tổ chức cuá»™c mít tinh mừng chiến thắng quy mô lá»›n tại cồn Ba Cây (xã Hoằng Thắng cÅ©). Cá»±u chiến binh Hoàng Khắc Vang ở xã Hoằng Châu là người có Ä‘iều kiện gặp gỡ và ghi chép khá cẩn thận về cuá»™c khởi nghÄ©a giành chính quyền của huyện Hoằng Hóa ngày 24/7/1945 nên sá»± kiện mít tinh tại cồn Ba Cây ông nắm rất rõ: “Các cụ kể lại rằng tại cồn Ba Cây, cuá»™c mít tinh thu hút trên 5.000 du kích và Nhân dân tất cả các tổng của phủ Hoằng Hóa. Sau khi đồng chí Đinh ChÆ°Æ¡ng Lân được tỉnh phân công chỉ đạo phong trào cách mạng của huyện Hoằng Hóa đọc bản luận tá»™i và tha tá»™i cho tri phủ và lính Bảo an, lượng du kích và Nhân dân được trang bị gậy guá»™c, dao mác tiến về phủ lỵ Hoằng Hóa bắt bọn nha lại và thu toàn bá»™ vÅ© khí, giấy tờ. Đây là cuá»™c khởi nghÄ©a táo bạo, đầy sáng tạo, quần chúng chuyển từ cuá»™c đấu tranh chống khủng bố sang chá»›p thời cÆ¡ tiến hành khởi nghÄ©a giành chính quyền và trở thành “lá cờ đầu” của công cuá»™c khởi nghÄ©a giành chính quyền ở Thanh Hóa và trong cả nÆ°á»›c”.

Khởi nghÄ©a giành chính quyền ở Hoằng Hóa thành công sá»›m Ä‘ã có tác Ä‘á»™ng sâu sắc tá»›i phong trào cách mạng trong cả tỉnh. Ngày 13/8/1945, Tỉnh ủy Ä‘ã triệu tập Há»™i nghị mở rá»™ng tại nhà ông Tô Đình Bảng ở làng Mao Xá, xã Thiệu Toán, huyện Thiệu Hóa (cÅ©) để quyết định những chủ trÆ°Æ¡ng, biện pháp khẩn cấp phát Ä‘á»™ng Nhân dân nổi dậy giành chính quyền. Mặc dù chÆ°a nhận được chỉ thị của Trung Æ°Æ¡ng Đảng, song Há»™i nghị Ä‘ánh giá thời cÆ¡ khởi nghÄ©a Ä‘ã đến và quyết định thành lập Ủy ban khởi nghÄ©a tỉnh gồm 7 đồng chí, do đồng chí Lê Tất Đắc làm trưởng ban và quyết định 12 giờ Ä‘êm ngày 18, rạng sáng 19/8/1945 tiến hành Tổng khởi nghÄ©a trong toàn tỉnh. Trong 2 ngày 17 và 18/8, công tác chuẩn bị tổng khởi nghÄ©a được tiến hành khẩn trÆ°Æ¡ng, quần chúng cách mạng trong tỉnh Ä‘ã sẵn sàng nhất tề đứng dậy đập tan xiềng xích nô lệ, giành chính quyền về tay Nhân dân. Ông Lê Chí Thành - Cán bá»™ tiền khởi nghÄ©a huyện Đông SÆ¡n (cÅ©) nhá»› lại: “Trong những ngày chuẩn bị cho tổng khởi nghÄ©a, Đông SÆ¡n nằm gần thị xã Thanh Hóa. Lúc Ä‘ó đứng về mặt lá»±c lượng, chính quyền tay sai Ä‘ã rệu rã nhÆ°ng quân Nhật vẫn còn Ä‘óng ở thị xã Thanh Hóa. Cho nên tỉnh thấy vá»›i lá»±c lượng của Đông SÆ¡n Ä‘ang còn mỏng, má»›i phát triển được 3 tổng trên này, 4 tổng dÆ°á»›i chÆ°a phát triển nên yêu cầu Ủy ban khởi nghÄ©a huyện phải tiến hành khởi nghÄ©a giành chính quyền cùng má»™t lúc vá»›i thị xã má»›i được”.

Phóng viên gặp gỡ ông Lê Hữu Đước, sinh năm 1920 là cán bá»™ tiền khởi nghÄ©a xã Thiệu Quang.

Đêm ngày 18, rạng sáng 19/8/1945, sau khi Ủy ban khởi nghÄ©a tỉnh phát lệnh tổng khởi nghÄ©a giành chính quyền, Nhân dân và tá»± vệ các huyện vùng lên nhÆ° vÅ© bão. Cuá»™c tổng khởi nghÄ©a giành chính quyền ở Thanh Hóa Ä‘ã nổ ra kịp thời và giành thắng lợi nhanh chóng. Trong 2 ngày 19, 20/8/1945, hầu hết các huyện trong tỉnh đều giành được chính quyền về tay Nhân dân. Ông Lê Hữu Đước, sinh năm 1920 là cán bá»™ tiền khởi nghÄ©a xã Thiệu Quang. Giờ Ä‘ây mặc dù sức khỏe Ä‘ã yếu, trí tuệ không còn minh mẫn nhÆ°ng khi nhắc về những ngày tổng khởi nghÄ©a giành chính quyền ở phủ Thiệu Hóa ông vẫn thấy xốn xang: “Đêm 18/8/1945, tổ chức phân công trung Ä‘á»™i tá»± vệ Phùng Thịnh do tôi làm trung Ä‘á»™i trưởng về giữ bến Ä‘ò làng Trịnh đề phòng quân Bảo an phủ Thiệu Hóa kéo lên. Tuy nhiên sáng 19/8/1945 không thấy quân Bảo an kéo lên cÅ©ng là lúc chúng tôi hay tin cuá»™c cÆ°á»›p chính quyền ở phủ Thiệu Hóa Ä‘ã thành công. Lúc Ä‘ó tôi cho anh em Ä‘á»™i tá»± vệ rút về các làng đồng thời phát lệnh chiêng, trống hô hào đồng bào biểu tình mít tinh, trÆ°Æ¡ng cờ biểu ngữ mừng thắng lợi cuá»™c tổng khởi nghÄ©a giành chính quyền ở phủ Thiệu Hóa. Nhân dân ở khắp các làng quê sôi nổi, rá»™n ràng trong niềm vui được cởi bỏ ách ná»™ lệ, từ Ä‘ây được làm chủ quê hÆ°Æ¡ng, đất nÆ°á»›c”.

Sau khi các địa phÆ°Æ¡ng trong tỉnh giành được chính quyền, ngày 23/8/1945, từ Ä‘ình làng Ngô Xá Hạ, ở căn cứ Thiệu Hóa, lá»±c lượng cứu quốc quân gồm hàng ngàn tá»± vệ của các huyện Thiệu Hóa, Đông SÆ¡n, Yên Định, Thọ Xuân tiến về thị xã Thanh Hóa ra mắt quốc dân đồng bào. Quần chúng cách mạng vừa Ä‘i vừa hô lá»›n những khẩu hiệu cách mạng. Đồng chí Lê Tất Đắc, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cách mạng lâm thời tuyên bố thành lập chính quyền cách mạng và kêu gọi toàn dân Ä‘oàn kết xây dá»±ng, bảo vệ chế Ä‘á»™ má»›i.

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám là kết quả tất yếu từ mạch ngầm sục sôi của chủ nghÄ©a yêu nÆ°á»›c Việt Nam chảy suốt hàng ngàn năm lịch sá»­ và bùng nổ thành cao trào cách mạng không gì cản nổi. Cuá»™c cách mạng vÄ© đại dÆ°á»›i sá»± lãnh đạo của Đảng ta là má»™t biểu tượng của tinh thần quật cường “Ä‘em sức ta mà tá»± giải phóng cho ta”. Đó chính là sá»± kết tinh và tỏa sáng của sức mạnh ná»™i lá»±c Việt Nam. Tròn 80 năm Ä‘ã trôi qua, nhÆ°ng thắng lợi vÄ© đại của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 vẫn còn vang vọng mãi, luôn nhắc nhở và tiếp thêm sức mạnh cho Đảng bá»™ và Nhân dân Thanh Hóa vững bÆ°á»›c trên con đường đổi má»›i, phát triển và há»™i nhập.

Theo Bài và ảnh: Mai Ngọc/Báo và Đài PT-TH Thanh Hoá

https://baothanhhoa.vn/ky-uc-mua-thu-lich-su-258712.htm?zarsrc=30&utm_source=zalo&utm_medium=zalo&utm_campaign=zalo