áº¢nh minh họa: laodong.vn 

Lạm dụng công nghệ, biến người dùng thành “cái máy” thứ hai

Vá»›i sá»± phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ (KHCN), AI Ä‘ã trở thành hiện tượng toàn cầu, tác Ä‘á»™ng toàn diện đến đời sống con người, là thÆ°á»›c Ä‘o trình Ä‘á»™ sáng tạo và ứng dụng KHCN á»Ÿ má»—i quốc gia, vùng lãnh thổ. Ở nÆ°á»›c ta, AI ngày càng được ứng dụng rá»™ng rãi, góp phần làm thay đổi diện mạo đời sống xã há»™i. Không ai phủ nhận tính Æ°u việt của công nghệ, nhÆ°ng bên cạnh những tiện ích vượt trá»™i, đời sống xã há»™i và môi trường công tác lại xuất hiện tình trạng rất Ä‘áng suy nghÄ©. Má»™t số người thay vì coi AI là công cụ há»— trợ thì lại phó mặc, thậm chí “mê sảng” vì nó, đến mức biến mình thành “cái máy” thứ hai.

Tại má»™t số há»™i nghị, sá»± kiện gần Ä‘ây ghi nhận những tình huống dở khóc, dở mếu. Có người lên bục phát biểu, đọc nhầm số liệu, diá»…n đạt rập khuôn, đọc “nhÆ° má»™t cái máy” khiến người nghe thá»±c sá»± ngán ngẩm. Nguyên nhân không nằm ở trình Ä‘á»™ công nghệ, mà ở sá»± á»· lại. Người có kiến thức về công nghệ dá»… dàng nhận ra, trong những tình huống Ä‘ó, bài phát biểu Ä‘ã được soạn thảo bằng AI. Người phát biểu thì lười biếng, á»· lại, không chịu nghiên cứu, không chỉnh sá»­a, không thẩm định, có sao đọc vậy. Hệ quả là bài phát biểu trở thành “ngôn ngữ của máy móc”, rập khuôn, sáo mòn, xa rời thá»±c tiá»…n; thậm chí sai cả luận cứ, lệch cả luận Ä‘iểm...

Trong môi trường báo chí, truyền thông cÅ©ng có tình trạng tÆ°Æ¡ng tá»±. Công chúng truyền thông liên tục phát hiện, chỉ ra những lá»—i sai sÆ¡ đẳng nhÆ°ng không kém phần tai hại của má»™t số bài báo, sản phẩm truyền thông được sản xuất bằng AI nhÆ°ng thiếu kiểm tra, thẩm định. Có má»™t số bản thảo khi tiếp cận, người biên tập phải thốt lên chua xót: “Xấu hổ quá!”. Xấu hổ là phải, bởi Ä‘ó là sản phẩm được viết bằng AI. Bài phản ánh về sá»± kiện chính trị mà cứ “vô tÆ°” tả cảnh, tả tình, “tán hÆ°Æ¡u, tán vượn”, sến sẩm nhÆ° bài tập làm văn của học trò, dẫn đến giả dối, phỉnh nịnh má»™t cách thô thiển...

Người viết bài này Ä‘ã trá»±c tiếp chứng kiến tại má»™t há»™i nghị góp ý vào dá»± thảo báo cáo chính trị trình đại há»™i đảng bá»™ ở má»™t địa phÆ°Æ¡ng, chỉ là phạm vi má»™t địa phÆ°Æ¡ng, nhÆ°ng trong bản dá»± thảo lại có những ná»™i dung, chỉ tiêu mang tầm quốc gia, xa rời thá»±c tế, hoàn toàn không mang tính khả thi. Tìm hiểu má»›i vỡ lẽ, Ä‘ó là sản phẩm được soạn thảo bởi AI. Mà AI thì tÆ° duy máy móc. Nó bám vào những câu lệnh của người dùng để cho ra kết quả, nhiều khi chỉ là má»› ngôn ngữ thập cẩm Ä‘ã được lập trình sẵn.

Việc lạm dụng thái quá đến mức phó mặc, lệ thuá»™c vào AI  phÆ¡i bày tình trạng rất Ä‘áng lo ngại, Ä‘ó là kiểu “Ä‘óng băng” tÆ° duy. Trong công cuá»™c xây dá»±ng, chỉnh đốn Đảng, việc học tập lý luận chính trị, quán triệt, triển khai thá»±c hiện nghị quyết, kiểu “Ä‘óng băng” tÆ° duy là rất nguy hại. Bởi, khi Ä‘ã lệ thuá»™c AI, chủ thể không chịu tÆ° duy, lười suy nghÄ©, thì những sản phẩm nhÆ° bài thu hoạch, bài phát biểu, thậm chí là cả giáo án, dá»± thảo văn kiện... đều là thứ “hàng công nghiệp”. Đó là những sản phẩm chỉ để “đọc cho có”, hoàn toàn không có tác dụng gì trong việc thẩm thấu vào tÆ° duy, tâm hồn, trái tim con người.

Nói má»™t cách công bằng thì căn bệnh lười học, lười đọc, lười nghiên cứu không phải đến lúc có AI má»›i xuất hiện, mà nó Ä‘ã tồn tại từ lâu. Nghị quyết Trung Æ°Æ¡ng 4 (khóa XII) Ä‘ã chỉ rõ: Má»™t bá»™ phận cán bá»™, đảng viên có biểu hiện suy thoái về tÆ° tưởng chính trị, trong Ä‘ó nổi bật là lười học tập, nghiên cứu lý luận chính trị, ngại tÆ° duy, làm việc qua loa, đại khái, kém hiệu quả... Nguyên nhân của tình trạng này má»™t phần xuất phát từ tâm lý chủ quan, thỏa mãn, dừng lại. Má»™t bá»™ phận cán bá»™, đảng viên sau khi Ä‘ã trang bị đầy đủ bằng cấp, có đủ học hàm, học vị phục vụ nhu cầu thăng tiến thì bá»™c lá»™ tÆ° tưởng thỏa mãn, cá biệt có trường hợp còn mắc chứng “công thần cá»™ng sản”, sinh ra kiêu căng, tá»± mãn. Tổng Bí thÆ° Tô Lâm Ä‘ã chỉ rõ trong bài viết “Học tập suốt đời”: Má»™t bá»™ phận cán bá»™, công chức, viên chức thỏa mãn vá»›i kiến thức Ä‘ã học trong các trường lá»›p, chạy theo bằng cấp, không chịu nghiên cứu, học hỏi thường xuyên để nâng cao trình Ä‘á»™... dẫn đến bảo thủ, không thích nghi vá»›i nhịp sống hối hả của ká»· nguyên KHCN...

Trong bối cảnh bùng nổ công nghệ AI, nếu những cán bá»™ Ä‘ã mắc sẵn bệnh lười học, lười đọc, lười nghiên cứu, nay lại lạm dụng thái quá vào AI thì sá»± nguy hại càng tăng lên gấp bá»™i. Vá»›i cán bá»™ trẻ, khi trong tÆ° duy chÆ°a có nền tảng lý luận vững chắc, trong tÆ° tưởng chÆ°a có bản lÄ©nh chính trị vững vàng mà lại lạm dụng công nghệ thì chỉ có thể biến mình thành “cái máy” thứ hai, không hÆ¡n không kém.

Công nghệ chỉ là công cụ. Dù nó có phát triển mạnh đến Ä‘âu, vÆ°Æ¡n lên tầm cao đến mấy thì vÄ©nh viá»…n nó vẫn chỉ là công cụ. Nó hoàn toàn không thể thay thế tÆ° duy của bá»™ óc con người; hoàn toàn không mang cảm xúc của tâm hồn, trái tim con người. NhÆ°ng vá»›i kiểu lười biếng, thích ăn sẵn, không ít người Ä‘ã “thần thánh hóa” AI, xem nó nhÆ° má»™t thứ “Ä‘Å©a thần” giải quyết mọi công việc. Những sai sót bày ra trÆ°á»›c bàn dân thiên hạ chỉ là những dẫn chứng rất nhỏ, ai cÅ©ng có thể thấy. Còn những sai sót ngấm ngầm, nhất là tình trạng bào mòn tÆ° duy, vô hồn, vô cảm trong xá»­ lý, Ä‘iều hành công việc... thì lại diá»…n ra âm thầm, rất khó để công luận “chỉ mặt, đặt tên”. Và Ä‘ây chính là biểu hiện của má»™t dạng suy thoái tÆ° tưởng. Bởi, nền tảng hình thành bản lÄ©nh chính trị, đạo đức của cán bá»™, đảng viên hoàn toàn không phải là thứ được “lập trình”, mà Ä‘òi hỏi phải trải qua quá trình học tập, rèn luyện, tu dưỡng thường xuyên, liên tục. Không khó để nhận thấy, má»™t khi tÆ° duy bị “Ä‘óng băng”, cán bá»™ sẽ chỉ còn là “cái loa phát lại” ngôn ngữ của công nghệ. Công chúng không chỉ thất vọng về năng lá»±c mà còn mất niềm tin vào sá»± gắn bó, trách nhiệm của cán bá»™ vá»›i thá»±c tiá»…n đời sống...

Công nghệ không có lá»—i, lá»—i là ở người dùng

Công nghệ không phải là nguyên nhân của suy thoái, nhÆ°ng thông qua Ä‘ó, nó phÆ¡i bày sá»± yếu kém trong bản lÄ©nh và tÆ° duy của má»™t bá»™ phận cán bá»™, đảng viên. Chính vì vậy, trong môi trường “bình dân học vụ số” hiện nay, cần nhận thức rõ và phân biệt rạch ròi, AI là công cụ, còn con người má»›i là chủ thể quyết định.

Nếu coi công nghệ là cứu cánh, chúng ta sẽ rÆ¡i vào cạm bẫy nguy hiểm, sá»± sáng tạo bị thay thế bằng rập khuôn, sá»± chủ Ä‘á»™ng bị thay thế bằng thụ Ä‘á»™ng. Trong công tác lãnh đạo, Ä‘iều hành, quản lý... của hệ thống chính trị các cấp; đặc biệt là trong công tác xây dá»±ng, chỉnh đốn Đảng, việc lạm dụng AI sẽ gây ra những hệ lụy nhãn tiền. Khi Ä‘ó, văn kiện, báo cáo trở nên khô cứng, sáo mòn, không phản ánh hÆ¡i thở thá»±c tiá»…n. Phát biểu của cán bá»™ thiếu hồn cốt, không khÆ¡i gợi niềm tin, thậm chí gây phản ứng tiêu cá»±c từ dÆ° luận. Năng lá»±c tÆ° duy phản biện và sáng tạo-yêu cầu cốt lõi trong lãnh đạo, quản lý, bị xói mòn từng ngày.

Trong Nghị quyết Trung Æ°Æ¡ng 4 (khóa XII), Đảng ta Ä‘ã cảnh báo: Sá»± suy thoái về tÆ° tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của má»™t bá»™ phận cán bá»™, đảng viên nếu không được ngăn chặn sẽ dẫn tá»›i "tá»± diá»…n biến", "tá»± chuyển hóa" nguy hiểm khôn lường... Rõ ràng, á»· lại vào công nghệ không chỉ là má»™t thói quen xấu mà còn tiềm ẩn nguy cÆ¡ biến thành “cá»­a ngõ” dẫn đến sá»± suy thoái sâu sắc hÆ¡n. Nếu tình trạng này lan rá»™ng, chúng ta sẽ phải đối mặt vá»›i nguy cÆ¡ “công nghệ hóa tÆ° duy”, công việc được giải quyết bằng những bản sao vô hồn của máy móc, thay vì phải bằng trí tuệ, tầm nhìn, bản lÄ©nh và cảm xúc con người. Điều này Ä‘i ngược lại tinh thần mà Tổng Bí thÆ° Tô Lâm Ä‘ã nhấn mạnh trong chỉ đạo đại há»™i đảng bá»™ các cấp, nhiệm kỳ 2025-2030: Văn kiện phải có sức sống từ thá»±c tiá»…n, từ hÆ¡i thở của đời sống xã há»™i.

Thá»±c tiá»…n Ä‘ã chứng minh, công nghệ chỉ phát huy giá trị khi nó được sá»­ dụng bởi những con người có trí tuệ, năng lá»±c, có bản lÄ©nh và trách nhiệm. Ngược lại, khi cán bá»™ lười biếng, “khoán trắng” cho trợ lý, mà trợ lý thì lại dá»±a dẫm vào công nghệ, thì chính là lúc cả “thầy” lẫn “trò” tá»± Ä‘ánh mất năng lá»±c tÆ° duy Ä‘á»™c lập.

Trong ká»· nguyên số, việc ứng dụng công nghệ là xu thế tất yếu. NhÆ°ng không má»™t loại công nghệ nào có thể thay thế con người trong vai trò trung tâm của lãnh đạo, quản lý, sáng tạo. Sá»± á»· lại vào công nghệ, coi nhẹ tÆ° duy, chính là biểu hiện của suy thoái mà Đảng ta Ä‘ã cảnh báo...

(còn nữa)

Theo  Lá»® NGÀN/Báo QĐND

https://www.qdnd.vn/phong-chong-tu-dien-bien-tu-chuyen-hoa/su-nguy-hai-cua-lam-dung-cong-nghe-coi-nhe-tu-duy-bai-1-bieu-hien-moi-cua-suy-thoai-tu-tuong-842326

/