GS.TS Giang Thanh Long, giảng viên Đại học Kinh tế Quốc dân chia sẻ trong phiên thảo luận Há»™i thảo khoa học cấp quốc gia vá»›i chủ đề "Sức mạnh không giá»›i hạn và những thách thức khó dá»± báo của trí tuệ nhân tạo - Tác Ä‘á»™ng và ứng phó chính sách" được tổ chức vào 15/9, tại Hà Ná»™i.

Ai sẽ là người dá»… tổn thÆ°Æ¡ng nhất?

GS.TS Giang Thanh Long, giảng viên Đại học Kinh tế Quốc dân, cho rằng trong mọi chiến lược phát triển quốc gia, yếu tố con người luôn được đặt ở vị trí trung tâm. Tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi số và sá»± trá»—i dậy của trí tuệ nhân tạo, cách tiếp cận về con người cÅ©ng cần được định vị lại má»™t cách rõ ràng và thá»±c chất hÆ¡n – không thể chỉ là những tuyên bố "bong bóng".

Ông nhấn mạnh: "Trong thời đại má»›i, con người không chỉ là người thụ hưởng, người sá»­ dụng công nghệ, mà còn là đối tượng dá»… bị tổn thÆ°Æ¡ng nhất nếu thiếu chính sách bảo vệ phù hợp".

DÆ°á»›i góc Ä‘á»™ nghiên cứu về dân số và an sinh xã há»™i, GS. Long cho rằng, kỳ vọng vào công nghệ là cần thiết để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã há»™i. Tuy nhiên, không thể bỏ qua thá»±c tế rằng Việt Nam Ä‘ang đối mặt vá»›i nhiều thách thức lá»›n về cÆ¡ cấu dân số, năng lá»±c lao Ä‘á»™ng và khả năng tiếp cận công nghệ.

Theo số liệu, Việt Nam hiện có khoảng 16 triệu người cao tuổi, má»™t nhóm dá»… bị tổn thÆ°Æ¡ng trong quá trình số hóa nếu thiếu tiếp cận công bằng. Bên cạnh Ä‘ó, có khoảng hÆ¡n 65 triệu thanh niên ở Ä‘á»™ tuổi 15-24, nhÆ°ng chỉ khoảng 12% trong số này tham gia vào các công việc liên quan đến công nghệ - con số cho thấy sá»± bất cập giữa Ä‘ào tạo và nhu cầu thá»±c tế.

Đáng chú ý, gần 50% lá»±c lượng lao Ä‘á»™ng hiện nay là lao Ä‘á»™ng phi chính thức, không có hợp đồng lao Ä‘á»™ng, không được bảo vệ bởi các chính sách an sinh phù hợp. "Nếu chúng ta không có các chính sách kịp thời, họ chính là những người có thể bị bỏ lại phía sau trong cuá»™c chuyển đổi sang nền kinh tế số", ông cảnh báo.

Ngoài ra, còn nhiều nhóm lao Ä‘á»™ng "phi truyền thống" Ä‘ang nổi lên - những người làm việc tá»± do, linh hoạt, nhÆ°ng lại thiếu nền tảng bảo hiểm xã há»™i, thiếu cÆ¡ chế bảo vệ khi mất sức lao Ä‘á»™ng hoặc khi về già. Việc chÆ°a có hệ thống há»— trợ hiệu quả cho nhóm này là má»™t lá»— hổng chính sách cần được quan tâm khẩn cấp.

GS. Long cÅ©ng lÆ°u ý rằng các chÆ°Æ¡ng trình há»— trợ hiện nay, nhÆ° trợ cấp hay bảo hiểm xã há»™i tá»± nguyện, vẫn chÆ°a tiếp cận được nhóm người có nguy cÆ¡ cao nhất. "Chỉ khoảng dÆ°á»›i 40% người lao Ä‘á»™ng tá»± do tham gia các hình thức bảo hiểm xã há»™i - má»™t con số rất thấp, cho thấy cần đổi má»›i căn bản cách tiếp cận", ông nói.

GS Long nhấn mạnh: "Phát triển công nghệ là cần thiết, nhÆ°ng Ä‘i cùng vá»›i Ä‘ó phải là chính sách an sinh xã há»™i toàn diện, công bằng và thích ứng. Trong ká»· nguyên AI, bảo vệ con người - nhất là những nhóm yếu thế - chính là thÆ°á»›c Ä‘o cho sá»± văn minh và bền vững của má»™t quốc gia".

Tránh "bong bóng kỳ vọng", đầu tÆ° công nghệ cần sá»± tỉnh táo

GS.TS Giang Thanh Long cảnh báo về nguy cÆ¡ xuất hiện hiện tượng "bong bóng kỳ vọng" trong quá trình chuyển đổi số và ứng dụng AI tại Việt Nam. Theo ông, việc kỳ vọng quá mức vào công nghệ mà thiếu cÆ¡ sở thá»±c tiá»…n có thể dẫn đến định hÆ°á»›ng sai lệch, gây lãng phí nguồn lá»±c và tạo ra những hệ lụy khó lường.

"Chúng ta từng chứng kiến thời kỳ đầu những năm 2000, khi nhiều người cho rằng má»™t công nghệ má»›i sẽ thay đổi toàn bá»™ thế giá»›i, nhÆ°ng sau Ä‘ó, tất cả chỉ dừng lại ở má»™t ná»­a bÆ°á»›c Ä‘i. Vì vậy, sá»± thận trọng là cần thiết", ông chia sẻ.

Má»™t rủi ro khác được ông nêu ra là tình trạng đầu tÆ° dàn trải hoặc đầu tÆ° lá»›n vào những lÄ©nh vá»±c chÆ°a chắc mang lại hiệu quả trong ngắn và trung hạn, đặc biệt nếu không gắn vá»›i nhu cầu thá»±c tế của người dân và địa phÆ°Æ¡ng. Việc đổ vốn theo phong trào mà không Ä‘ánh giá kỹ tính khả thi có thể khiến má»™t số địa phÆ°Æ¡ng tụt hậu do sá»­ dụng sai nguồn lá»±c.

GS Long cÅ©ng cảnh báo về nguy cÆ¡ bất bình đẳng trong quá trình chuyển đổi công nghệ. Ông lấy ví dụ, về tình trạng "tay cÆ¡ công nghệ" - chỉ phục vụ cho má»™t nhóm nhỏ doanh nghiệp lá»›n, trong khi phần còn lại, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, hay người lao Ä‘á»™ng phổ thông lại dường nhÆ° đứng bên lề của cuá»™c chÆ¡i AI.

"Không chỉ bất bình đẳng trong tiếp cận công nghệ, mà còn cả bất bình đẳng trong việc thụ hưởng thành quả của sá»± phát triển - Ä‘iều này sẽ tạo ra khoảng cách má»›i trong xã há»™i", ông nói.

Má»™t mối lo khác là sá»± lạm dụng công nghệ, nếu thiếu chuẩn má»±c đạo đức và các quy tắc liêm chính trong ứng dụng. GS Long đặc biệt nhấn mạnh vai trò của giáo dục đạo đức nghề nghiệp, đạo đức dữ liệu và tÆ° duy phản biện trong giảng dạy và Ä‘ào tạo nhân lá»±c AI, để đảm bảo công nghệ được sá»­ dụng Ä‘úng mục Ä‘ích và phục vụ cho lợi ích cá»™ng đồng, chứ không trở thành công cụ để thao túng hay gây hại.

Ông cho rằng, việc ứng dụng công nghệ phải Ä‘i kèm vá»›i nâng cao năng suất lao Ä‘á»™ng và chất lượng sống, chứ không thể chỉ chạy theo những mô hình "hào nhoáng" nhÆ°ng không hiệu quả. Các địa phÆ°Æ¡ng, đặc biệt là những vùng yếu thế, cần có chính sách phù hợp để đảm bảo không bị lãng quên trong quá trình phát triển.

Chất lượng Ä‘iều trị được nâng cao nhÆ°ng khoảng cách y tế giữa vùng miền còn lá»›n

Thá»±c tế cho thấy, quá trình chuyển đổi số trong ngành y tế Ä‘ang diá»…n ra rất nhanh, vá»›i xu hÆ°á»›ng Æ°u tiên triển khai các phần mềm tích hợp nhằm há»— trợ công tác quản lý, chẩn Ä‘oán và Ä‘iều trị.

Nhiều ứng dụng AI, Ä‘ã chứng minh hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, rút ngắn thời gian xá»­ lý thông tin và cải thiện Ä‘áng kể khả năng cá nhân hóa trong Ä‘iều trị. Chẳng hạn, các công cụ chẩn Ä‘oán hình ảnh ứng dụng AI có thể há»— trợ bác sÄ© Ä‘Æ°a ra chỉ định lâm sàng chính xác hÆ¡n; các hệ thống phân tích dữ liệu lá»›n giúp xây dá»±ng phác đồ Ä‘iều trị phù hợp vá»›i từng bệnh nhân - từ Ä‘ó tối Æ°u hiệu quả Ä‘iều trị.

Tuy nhiên, TS. Nguyá»…n Khánh PhÆ°Æ¡ng, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Y tế, Bá»™ Y tế chỉ ra thá»±c trạng Ä‘áng lo ngại: "Dù có nhiều ná»— lá»±c, nhÆ°ng vẫn tồn tại sá»± chênh lệch rõ rệt giữa các nhóm dân cÆ° – nhÆ° giữa người có thu nhập cao và người thu nhập thấp, giữa đồng bào dân tá»™c thiểu số và nhóm dân cÆ° ở thành thị, hay giữa người dân ở vùng sâu, vùng xa vá»›i cÆ° dân Ä‘ô thị".

Sá»± bất bình đẳng này theo bà PhÆ°Æ¡ng thể hiện ở nhiều khía cạnh: từ khả năng tiếp cận hạ tầng công nghệ thông tin, kết nối mạng, thiết bị y tế, cho đến khả năng tiếp cận thông tin và quyền lợi từ quỹ bảo hiểm y tế. Nhiều cÆ¡ sở y tế tuyến huyện, tuyến xã hiện vẫn gặp khó khăn lá»›n về hạ tầng công nghệ, dẫn đến khó tích hợp hệ thống vá»›i các bệnh viện tuyến trung Æ°Æ¡ng - nÆ¡i tập trung nguồn lá»±c, chuyên gia và cÆ¡ sở vật chất tốt hÆ¡n.

Về nguyên nhân của sá»± bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ y tế, TS. Nguyá»…n Khánh PhÆ°Æ¡ng cho rằng: cần thay đổi từ nền tảng thể chế. "Chúng ta Ä‘ã có các khung pháp lý chung, nhÆ°ng riêng trong lÄ©nh vá»±c chăm sóc sức khỏe, cần sá»›m hoàn thiện hệ thống văn bản dÆ°á»›i luật, quy định rõ ràng hÆ¡n về các vấn đề nhÆ° chia sẻ, liên thông dữ liệu, quyền tiếp cận dịch vụ và nghÄ©a vụ của các chủ thể liên quan", bà nhấn mạnh.

Theo Viện trưởng, má»™t trong những việc cấp thiết là xây dá»±ng định nghÄ©a rõ ràng và hành lang pháp lý cụ thể cho việc sá»­ dụng dữ liệu sức khỏe cá nhân, nhằm giảm thiểu rủi ro cho bệnh nhân và bảo vệ an toàn thông tin. Đồng thời, cần xác lập các nguyên tắc nhất quán trong việc chia sẻ dữ liệu giữa các cÆ¡ sở y tế, bảo hiểm và các cÆ¡ quan quản lý để tránh tình trạng "má»—i nÆ¡i má»™t kiểu", gây khó khăn cho người dân - đặc biệt là những nhóm yếu thế.

"Chúng ta có 102 triệu người dân, má»—i người đều cần và có quyền được xác nhận danh tính y tế Ä‘iện tá»­, không phân biệt giàu nghèo, vùng miền. Khi Ä‘ã có dữ liệu được liên thông và bảo vệ tốt, người dân sẽ không còn bị bỏ lại phía sau trong hệ thống y tế số", bà nhấn mạnh.

Bên cạnh Ä‘ó, TS. PhÆ°Æ¡ng đề xuất cần thiết lập các quy định đạo đức nghiêm ngặt trong việc sá»­ dụng công nghệ số trong y tế, nhằm kiểm soát tình trạng lạm dụng công nghệ gây xâm phạm đến quyền và lợi ích chính Ä‘áng của người bệnh. Bà đặc biệt lÆ°u ý tá»›i những rủi ro nếu công nghệ không được sá»­ dụng Ä‘úng cách nhất là khi chÆ°a có đủ năng lá»±c, kiến thức và nhận thức từ cả phía người cung cấp dịch vụ lẫn người sá»­ dụng.

Để đảm bảo công bằng và hiệu quả trong chuyển đổi số y tế, theo Viện trưởng, Nhà nÆ°á»›c cần đầu tÆ° có trọng Ä‘iểm cho hạ tầng công nghệ số tại các vùng khó khăn, đồng thời xây dá»±ng chÆ°Æ¡ng trình Ä‘ào tạo kỹ năng số, am hiểu công nghệ cho cán bá»™ y tế và cá»™ng đồng tại địa phÆ°Æ¡ng. "Điều này sẽ giúp thu hẹp khoảng cách số, nâng cao năng lá»±c sá»­ dụng dịch vụ y tế hiện đại và đảm bảo sá»± đồng đều trong tiếp cận giữa các nhóm dân cÆ°", bà PhÆ°Æ¡ng nói.

Theo Phan Anh/Báo NB&CL

https://congluan.vn/nhung-ai-co-the-bi-bo-lai-phia-sau-boi-su-phat-trien-manh-me-cua-tri-tue-nhan-tao-10308818.html