áº¢nh minh họa.

Báo cáo má»›i có tên “AI tạo sinh và Báo cáo Tin tức 2025: Mọi người nghÄ© gì về vai trò của AI trong Báo chí và Xã há»™i” do Richard Fletcher, Rasmus Kleis Nielsen và các đồng tác giả thá»±c hiện Ä‘ã khảo sát Ä‘á»™c giả tại 6 quốc gia, gồm Mỹ, Anh, Pháp, Đan Mạch, Argentina và Nhật Bản.

Kết quả cho thấy công chúng ngày càng thành thạo trong việc sá»­ dụng AI và sẵn sàng tiếp nhận công nghệ này, nhÆ°ng vẫn chÆ°a rõ ràng về vai trò của nó trong báo chí - má»™t thách thức lá»›n cho các tòa soạn trong thời kỳ thay đổi nhanh chóng.

Sá»± bùng nổ sá»­ dụng AI - dẫn đầu là tìm kiếm thông tin

Tá»· lệ người cho biết họ từng dùng công cụ AI tạo sinh Ä‘ã tăng từ 40% năm 2024 lên 61% năm 2025. Mức sá»­ dụng hàng tuần cÅ©ng tăng mạnh từ 18% lên 34%. Riêng tại Mỹ, con số này tăng từ 31% lên 36%. Tuy nhiên, phần lá»›n người dân vẫn chÆ°a phải là người dùng thường xuyên.

ChatGPT tiếp tục là công cụ nổi bật, nhÆ°ng AI tích hợp trong các dịch vụ nhÆ° Google Gemini hay Microsoft Copilot Ä‘ang mở rá»™ng phạm vi sá»­ dụng nhanh hÆ¡n. Các hệ thống được giá»›i chuyên môn Æ°a thích nhÆ° Claude hay Perplexity lại chÆ°a phổ biến vá»›i người dùng đại chúng.

Đáng chú ý, mục Ä‘ích sá»­ dụng AI Ä‘ã thay đổi: thay vì tạo ná»™i dung nhÆ° trÆ°á»›c, tìm kiếm thông tin nay là lý do hàng đầu - tăng hÆ¡n gấp Ä‘ôi, từ 11% lên 24% người dùng má»—i tuần. AI được dùng để tra cứu, nghiên cứu chủ đề, trả lời câu hỏi thá»±c tế và xin lời khuyên, tức là Ä‘ang chiếm lÄ©nh vai trò vốn thuá»™c về công cụ tìm kiếm và báo chí truyền thống.

Ngoài ra, 7% người dùng (8% ở Mỹ) cho biết họ Ä‘ã sá»­ dụng AI để tÆ°Æ¡ng tác xã há»™i trong tuần qua, tá»· lệ cao hÆ¡n ở nhóm trẻ tuổi.

AI chiếm lÄ©nh mặt trận tìm kiếm nhÆ°ng người dùng ít nhấp vào nguồn

AI tổng hợp câu trả lời tìm kiếm nhÆ° AI Overview của Google Ä‘ã trở nên phổ biến. 61% người Mỹ nói họ Ä‘ã thấy câu trả lời do AI tạo ra trong tuần qua. Thế nhÆ°ng, chỉ 1/3 cho biết họ “thường xuyên” nhấp vào các liên kết nguồn, trong khi 28% “hiếm khi hoặc không bao giờ” làm vậy.

Điều này cho thấy hành trình tiếp cận thông tin của người dùng ngày càng dừng lại ngay tại trang tìm kiếm, khiến các nhà xuất bản lo ngại về việc mất lÆ°u lượng truy cập.

Gần má»™t ná»­a (49%) người Mỹ cho biết họ tin tưởng các tóm tắt AI này, dù sá»± tin tưởng có Ä‘iều kiện. Họ xem AI nhÆ° “Ä‘iểm khởi đầu tốt” cho các truy vấn ít rủi ro, vì cho rằng “AI biết nhiều hÆ¡n” nhờ được huấn luyện trên lượng dữ liệu khổng lồ. NhÆ°ng vá»›i các chủ đề phức tạp nhÆ° y tế hay chính trị, người dùng vẫn muốn xác minh lại bằng nguồn tin truyền thống.

Nói cách khác, công chúng không hoàn toàn cả tin, nhÆ°ng cÅ©ng không thờ Æ¡. Họ chọn cách dùng AI má»™t cách thá»±c dụng.

Con người vẫn được tin hÆ¡n máy móc

Khi nói đến việc dùng AI trong sản xuất tin tức, công chúng trở nên thận trọng hÆ¡n hẳn. Chỉ 12% cảm thấy thoải mái vá»›i tin tức hoàn toàn do AI tạo ra. Con số này tăng lên 21% nếu có sá»± giám sát của con người, 43% nếu con người Ä‘óng vai trò chính có há»— trợ AI, và 62% nếu tin tức hoàn toàn do nhà báo thá»±c hiện.

Người Mỹ cÅ©ng có xu hÆ°á»›ng giống các nÆ°á»›c khác: tin tưởng vào con người hÆ¡n máy móc.

AI được chấp nhận khi làm các việc “hậu trường” nhÆ° chỉnh lá»—i chính tả (55% thoải mái, 60% ở Mỹ) hoặc dịch thuật (53%, 51% ở Mỹ). NhÆ°ng khi AI tạo hình ảnh giả thá»±c tế hoặc Ä‘óng vai người dẫn tin, mức Ä‘á»™ chấp nhận rÆ¡i mạnh còn 19 - 26%.

Đa số người được hỏi tin rằng AI chủ yếu mang lại lợi ích cho các nhà xuất bản, không phải cho công chúng. Họ thừa nhận AI giúp giảm chi phí và cập nhật tin nhanh hÆ¡n, nhÆ°ng cÅ©ng tin rằng nó kém tin cậy (Ä‘iểm ròng -19) và kém minh bạch (Ä‘iểm ròng -8) hÆ¡n con người.

Mỹ - quốc gia bi quan nhất về tác Ä‘á»™ng xã há»™i của AI

Chỉ 30% người Mỹ tin rằng AI tạo sinh sẽ cải thiện xã há»™i, trong khi 42% cho rằng nó sẽ khiến xã há»™i trở nên tồi tệ hÆ¡n. Tâm lý này phản ánh sá»± ngờ vá»±c sâu sắc đối vá»›i cách các tổ chức quyền lá»±c - bao gồm chính phủ, giá»›i chính trị và truyền thông - sẽ sá»­ dụng công nghệ.

Đáng chú ý, chỉ 27% người Mỹ tin rằng các nhà báo “luôn hoặc thường xuyên” kiểm tra kết quả AI trÆ°á»›c khi xuất bản, thấp hÆ¡n nhiều so vá»›i Nhật Bản và Argentina.

Minh bạch - con đường sống còn của báo chí trong ká»· nguyên AI

Báo cáo kết luận rằng, dù công chúng Ä‘ã dùng AI để tìm thông tin, họ vẫn e ngại việc các tòa soạn dùng AI để sản xuất tin. Song Ä‘ây cÅ©ng là tín hiệu tích cá»±c vì công chúng vẫn coi trọng yếu tố con người trong báo chí.

Theo nhóm nghiên cứu, giải pháp không phải là giấu giếm việc sá»­ dụng AI, mà là minh bạch về cách AI được dùng, đồng thời giữ vững phong cách làm báo chính xác, Ä‘á»™c Ä‘áo và nhân văn để nổi bật giữa “má»› há»—n Ä‘á»™n AI” Ä‘ang tràn ngập Internet.

Theo Hoài PhÆ°Æ¡ng (theo Nieman Lab, Journalism)/Báo NB&CL

https://congluan.vn/doc-gia-vua-don-nhan-vua-de-chung-ai-trong-bao-chi-10312182.html