Tranh minh họa. Nguồn: congannghean.vn

1. “Lời nói chẳng mất tiền mua/ Lá»±a lời mà nói cho vừa lòng nhau” Ä‘ã trở thành má»™t nét đẹp trong văn hóa ứng xá»­ của người Việt. Cách giao tiếp ấy giúp người Việt giữ được phong cách văn hóa ứng xá»­ của mình trÆ°á»›c cá»™ng đồng. Từ trong truyền thống, dân ta luôn trọng tiếng lành và kiêng sợ tiếng dữ, sợ tin đồn sai lệch.

Hiện nay, vá»›i sức lan truyền mạnh của mạng xã há»™i, những phát ngôn lệch chuẩn trên mạng xã há»™i (Facebook, YouTube, Twitter, Instagram, TikTok,...) nhanh chóng trở thành má»™t trào lÆ°u, tác Ä‘á»™ng xấu đến đạo đức xã há»™i và sá»± phát triển văn hóa của người Việt. Đáng tiếc là má»™t bá»™ phận giá»›i trẻ có nhận thức lệch lạc lại cổ xúy cho những phát ngôn lệch chuẩn.

Hành vi phát ngôn lệch chuẩn trên mạng xã há»™i của má»™t bá»™ phận giá»›i trẻ thể hiện qua việc họ sá»­ dụng các cụm từ, thuật ngữ cách Ä‘iệu, biến dạng trong giao tiếp, tạo ra sá»± má»›i lạ Ä‘á»™c Ä‘áo, khác biệt nhằm gây sá»± chú ý. Tuy nhiên, sá»± sáng tạo kỳ quặc này lại trái ngược vá»›i văn hóa giao tiếp, ứng xá»­ của người Việt.

Nguyên nhân của hiện tượng này bắt nguồn từ đặc Ä‘iểm lứa tuổi, trình Ä‘á»™ nhận thức, nhu cầu thỏa mãn sá»± tò mò, hiếu kỳ về những phát ngôn má»›i, Ä‘á»™c Ä‘áo của giá»›i trẻ. Mạng xã há»™i Ä‘ã trở thành nÆ¡i giúp họ tá»± do thể hiện cái má»›i, những suy nghÄ© cá nhân mà không thể nói bằng lời trá»±c tiếp. Vì thiếu kiến thức văn hóa, thiếu bản lÄ©nh mà những người cùng há»™i nhóm dá»… bị a dua, lôi kéo, kích Ä‘á»™ng. Từ Ä‘ó, những câu nói thiếu văn hóa, sai trái lại trở thành câu cá»­a miệng được lan truyền má»™t cách nhanh chóng. 

Hậu quả của phát ngôn lệch chuẩn trên mạng xã há»™i của má»™t bá»™ phận người trẻ sẽ làm "ô nhiá»…m" môi trường thông tin trên mạng, làm méo mó tiếng Việt, phá vỡ những thói quen tốt trong giao tiếp, ứng xá»­ của cá»™ng đồng. Phát ngôn lệch chuẩn còn làm cho hình ảnh người Việt có thể trở nên xấu xí trong con mắt bạn bè quốc tế, dá»… bị các thế lá»±c thù địch lợi dụng xuyên tạc vá»›i ý đồ xấu.

Trong khi Ä‘ó, triệt để lợi dụng sá»± lan truyền nhanh chóng và sá»± thiếu hiểu biết của má»™t bá»™ phận giá»›i trẻ khi tham gia mạng xã há»™i, các thế lá»±c thù địch lấy danh nghÄ©a “bảo vệ quyền tá»± do ngôn luận" để rêu rao rằng: Nhà nÆ°á»›c Việt Nam hạn chế việc tá»± do biểu đạt, tá»± do báo chí, tá»± do internet. Từ Ä‘ó khiến má»™t bá»™ phận giá»›i trẻ ngá»™ nhận về quyền tá»± do ngôn luận, dẫn tá»›i tuyệt đối hóa quyền tá»± do ngôn luận và có những phát ngôn lệch chuẩn trên mạng xã há»™i.         

2. Cần nhận thức sâu sắc rằng, tá»± do ngôn luận là quyền được nói, được bày tỏ ý kiến, chính kiến, được tranh luận, bàn luận về những vấn đề trong cuá»™c sống và công việc, phù hợp vá»›i các giá trị đạo đức, văn hóa của dân tá»™c và cá»™ng đồng. Quyền tá»± do ngôn luận không phải là quyền tuyệt đối mà là quyền bị hạn chế trong khuôn khổ pháp lý và phù hợp vá»›i truyền thống văn hóa của dân tá»™c.

Đối vá»›i nhiều nÆ°á»›c trên thế giá»›i, việc quản lý thông tin trên mạng xã há»™i để ngăn chặn những tác Ä‘á»™ng xấu đến tình hình chính trị, xã há»™i và an ninh quốc gia được chính quyền nhà nÆ°á»›c quan tâm. Ở Trung Quốc, chính phủ kiểm soát, quản lý truy cập, đăng ký tài khoản, ràng buá»™c về luật pháp chặt chẽ đối vá»›i cả người dùng mạng và công ty cung cấp dịch vụ. Công dân Trung Quốc chủ yếu tham gia các trang mạng xã há»™i ná»™i địa nhÆ° Weibo, Youku,... Ở châu Âu, tháng 5-2016, Ủy ban châu Âu Ä‘ã ban hành hÆ°á»›ng dẫn về bá»™ quy tắc ứng xá»­ chống lại thông tin gây thù hận. Theo Ä‘ó, các công ty công nghệ nhÆ° Facebook, YouTube, Twitter, Microsoft Ä‘ã cam kết chống lại sá»± lan truyền của phát ngôn gây thù hận, bất hợp pháp trên mạng xã há»™i. Tháng 4-2022, Liên minh châu Âu Ä‘ã thông qua đạo luật về dịch vụ số, qua Ä‘ó buá»™c các tập Ä‘oàn công nghệ nhÆ° Meta, Google, Amazon,... phải chịu trách nhiệm pháp lý nhiều hÆ¡n trong việc chống lại tin giả cÅ©ng nhÆ° các ná»™i dung thông tin, phát ngôn thù hận, Ä‘á»™c hại.

3. Việt Nam là nÆ°á»›c có tốc Ä‘á»™ phát triển nhanh về số lượng người dùng trên các nền tảng mạng xã há»™i. Theo thống kê năm 2023, có khoảng 77 triệu người (chiếm 79,1% dân số) tham gia các trang mạng xã há»™i. Việt Nam Ä‘ã tham khảo, học hỏi kinh nghiệm của nhiều nÆ°á»›c trên thế giá»›i, xây dá»±ng và hoàn thiện khung pháp lý bảo đảm quyền tá»± do ngôn luận. Điều 25, Hiến pháp năm 2013 hiến định: "Công dân có quyền tá»± do ngôn luận, tá»± do báo chí, tiếp cận thông tin, há»™i họp, lập há»™i, biểu tình. Việc thá»±c hiện các quyền này do pháp luật quy định". Văn kiện Đại há»™i XIII của Đảng ta nêu rõ: Tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền và nghÄ©a vụ của công dân theo Hiến pháp năm 2013; gắn quyền công dân vá»›i nghÄ©a vụ và trách nhiệm của công dân đối vá»›i xã há»™i.

NhÆ° vậy, có thể khẳng định rằng, không má»™t ai được lạm dụng quyền tá»± do ngôn luận để tạo áp lá»±c dÆ° luận, Ä‘i ngược lại truyền thống văn hóa, thuần phong mỹ tục của dân tá»™c Việt Nam. Tá»± do ngôn luận nhất thiết phải đặt trong khuôn khổ pháp luật.

Để góp phần bảo đảm môi trường mạng trong sạch, lành mạnh, an toàn, giúp thế hệ trẻ nêu cao trách nhiệm đối vá»›i đất nÆ°á»›c và xã há»™i, trÆ°á»›c hết mọi công dân cần quán triệt, thá»±c hiện nghiêm túc Bá»™ Quy tắc ứng xá»­ trên mạng xã há»™i năm 2021 do Bá»™ Thông tin và Truyền thông ban hành. Vá»›i 3 chÆ°Æ¡ng, 9 Ä‘iều, Bá»™ Quy tắc ứng xá»­ trên mạng xã há»™i được ví nhÆ° "kim chỉ nam" Ä‘iều chỉnh hành vi ứng xá»­, tạo thói quen tích cá»±c trong các hành vi ứng xá»­ của người dùng trên mạng xã há»™i.

Theo Ä‘ó, người dùng cần nghiên cứu, tìm hiểu và tuân thủ những quy tắc ứng xá»­ chung, gồm: 1) Tôn trọng, tuân thủ pháp luật; 2) Lành mạnh; 3) An toàn, bảo mật thông tin; 4)Trách nhiệm. Đồng thời, má»—i người dùng phải: "Tìm hiểu và tuân thủ các Ä‘iều khoản hÆ°á»›ng dẫn sá»­ dụng của nhà cung cấp dịch vụ mạng xã há»™i trÆ°á»›c khi đăng ký, tham gia mạng xã há»™i"; "Sá»­ dụng họ, tên thật cá nhân; thá»±c hiện biện pháp tá»± quản lý, bảo mật tài khoản mạng xã há»™i". Người dùng không sá»­ dụng từ ngữ gây thù hận, kích Ä‘á»™ng bạo lá»±c, phân biệt vùng miền, giá»›i tính, tôn giáo; không dùng ngôn ngữ phản cảm, vi phạm thuần phong mỹ tục; không tung tin giả, tin sai sá»± thật; không đăng tải những ná»™i dung vi phạm pháp luật, các thông tin xúc phạm danh dá»±, nhân phẩm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân khác.

Trong tình hình hiện nay, cần chú trọng phát huy vai trò của nhà trường trong việc trang bị kiến thức, kỹ năng cho thanh, thiếu niên biết khai thác, chia sẻ, thể hiện quan Ä‘iểm cá nhân trên mạng bảo đảm chuẩn má»±c, Ä‘úng pháp luật. Nhà trường phối hợp chặt chẽ vá»›i các tổ chức Ä‘oàn, Ä‘á»™i, há»™i và gia Ä‘ình chú trọng tuyên truyền, phổ biến, giáo dục về văn hóa ứng xá»­, chuẩn má»±c đạo đức, thuần phong mỹ tục của dân tá»™c cho thanh, thiếu niên, giúp người trẻ biết trân trọng, giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa giao tiếp, ứng xá»­ tốt đẹp của ông cha. Bên cạnh Ä‘ó, cần phát huy sức mạnh của cá»™ng đồng mạng trong việc lấy "cái đẹp dẹp cái xấu", lấy thông tin tích cá»±c đẩy lùi thông tin tiêu cá»±c, xấu Ä‘á»™c trên mạng xã há»™i. 

Điều quan trọng và ý nghÄ©a hÆ¡n là người dùng, nhất là người trẻ vốn am hiểu công nghệ rất cần tăng cường chia sẻ những thông tin có nguồn chính thống, Ä‘áng tin cậy; lan tỏa những thông tin tốt đẹp về đất nÆ°á»›c, con người, văn hóa Việt Nam, chia sẻ thông tin tích cá»±c, nhân văn để khi truy nhập, tham gia môi trường mạng, ai cÅ©ng có thể được tiếp cận, thụ hưởng không gian thật sá»± lành mạnh trên "thế giá»›i phẳng".

Theo Trung tá LÊ THỊ HUYỀN, Khoa Văn hóa, Ngoại ngữ, Trường SÄ© quan Chính trị/Báo QĐND

https://www.qdnd.vn/phong-chong-tu-dien-bien-tu-chuyen-hoa/phong-ngua-su-phat-ngon-lech-chuan-cua-gioi-tre-tren-mang-xa-hoi-897476