PGS.TS Nguyá»…n Ngá»c Oanh, Trưởng khoa Quan hệ quốc tế, Há»c viện Báo chí và Tuyên truyá»n.
Trong bối cảnh má»›i, việc phân định rạch ròi giữa báo chí cách mạng – vá»›i sứ mệnh chính trị, tÆ° tưởng và giáo dục xã há»™i – và truyá»n thông thÆ°Æ¡ng mại, hoạt Ä‘á»™ng theo cÆ¡ chế thị trÆ°á»ng, là yêu cầu cần thiết để hÆ°á»›ng tá»›i sá»± phát triển chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại của ná»n báo chí Việt Nam.
Báo chí cách mạng : trụ cá»™t tÆ° tưởng của Ä‘á»i sống chính trị - xã há»™i
PGS.TS Nguyá»…n Ngá»c Oanh, Trưởng khoa Quan hệ quốc tế, Há»c viện Báo chí và Tuyên truyá»n, cho rằng: Dá»± thảo Văn kiện Äại há»™i XIV của Äảng, khi nhấn mạnh nhiệm vụ “xây dá»±ng ná»n báo chí, xuất bản, truyá»n thông chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại”, Ä‘ã thể hiện rõ sá»± quan tâm sâu sắc của Äảng và Nhà nÆ°á»›c đối vá»›i má»™t lÄ©nh vá»±c có vai trò đặc biệt trong Ä‘á»i sống chính trị – xã há»™i Việt Nam.
Theo ông Oanh, trong bối cảnh phát triển má»›i hiện nay, khái niệm “ná»n báo chí, xuất bản, truyá»n thông” được nêu trong văn kiện mang hàm nghÄ©a rất rá»™ng. Nó bao gồm không chỉ báo chí nói riêng, mà cả hoạt Ä‘á»™ng xuất bản và truyá»n thông đại chúng trên các ná»n tảng số – nÆ¡i thông tin được lan tá»a vá»›i tốc Ä‘á»™ và phạm vi chÆ°a từng có. Báo chí, vá»›i các chức năng cÆ¡ bản nhÆ° thông tin, phản biện, giám sát, giữ gìn và phát triển văn hóa…tiếp tục Ä‘óng vai trò trung tâm trong việc định hÆ°á»›ng tÆ° tưởng, định hÆ°á»›ng dÆ° luáºn xã há»™i hÆ°á»›ng tá»›i việc xây dá»±ng niá»m tin và khÆ¡i dáºy khát vá»ng phát triển trong nhân dân.
Ông nhắc lại, ná»n báo chí cách mạng Việt Nam có xuất phát Ä‘iểm từ phong trào yêu nÆ°á»›c, gắn liá»n vá»›i quá trình đấu tranh giành Ä‘á»™c láºp, tá»± do. Ngay từ buổi đầu, các nhà cách mạng Ä‘ã coi báo chí là công cụ tuyên truyá»n, là vÅ© khí đấu tranh giai cấp, góp phần lan tá»a tinh thần yêu nÆ°á»›c và lý tưởng cách mạng. “ Báo chí Việt Nam ra Ä‘á»i từ sứ mệnh cách mạng, vì váºy nó luôn được xem là lá»±c lượng xung kích trên mặt tráºn tÆ° tưởng – văn hóa” , PGS Ngá»c Oanh nhấn mạnh.
Trong thá»i kỳ má»›i, khi công cuá»™c đổi má»›i, há»™i nháºp và chuyển đổi số Ä‘ang diá»…n ra mạnh mẽ, chúng ta cần có cách nhìn hiện đại hÆ¡n vá» báo chí – Ä‘úng nhÆ° tinh thần của Dá»± thảo Văn kiện. PGS Ngá»c Oanh cho rằng, vai trò và vị trí của báo chí cách mạng trong hệ thống chính trị Ä‘ã được khẳng định xuyên suốt lịch sá».
“Chỉ ở những quốc gia coi báo chí là má»™t phần của thể chế chính trị thì báo chí má»›i thá»±c sá»± được coi trá»ng và được giao trá»ng trách lá»›n lao nhÆ° ở Việt Nam” , ông nói. Chính vì váºy, hệ thống báo chí nÆ°á»›c ta luôn thuá»™c sở hữu công, gắn liá»n vá»›i Nhà nÆ°á»›c – không có báo chí tÆ° nhân, không có báo chí đứng ngoài chính trị.
Theo ông, Ä‘iá»u này không chỉ thể hiện đặc trÆ°ng của ná»n báo chí cách mạng mà còn phản ánh sá»± coi trá»ng đặc biệt của Äảng và Nhà nÆ°á»›c đối vá»›i lÄ©nh vá»±c thông tin, truyá»n thông và văn hóa. Việc nhiá»u nhà báo, lãnh đạo cÆ¡ quan báo chí đảm nhiệm các vị trí quan trá»ng trong bá»™ máy lãnh đạo của Äảng và Nhà nÆ°á»›c là minh chứng rõ rệt cho sá»± gắn bó hữu cÆ¡ ấy. Báo chí, ở góc nhìn rá»™ng hÆ¡n, không chỉ là công cụ quản lý xã há»™i mà còn là vÅ© khí tÆ° tưởng – văn hóa, có nhiệm vụ bảo vệ ná»n tảng tÆ° tưởng của Äảng, phản bác những luáºn Ä‘iệu sai trái, xuyên tạc của các thế lá»±c thù địch.
Báo chí cách mạng Việt Nam là lá»±c lượng nòng cốt trên mặt tráºn tÆ° tưởng – văn hóa, góp phần củng cố niá»m tin của nhân dân vá»›i Äảng và Nhà nÆ°á»›c.
“Vai trò Ä‘ó của báo chí Ä‘ã, Ä‘ang và sẽ tiếp tục được khẳng định trong sá»± nghiệp xây dá»±ng và bảo vệ Tổ quốc” , ông Oanh khẳng định. Ông tin rằng sau Äại há»™i XIV, Äảng và Nhà nÆ°á»›c sẽ tiếp tục thể chế hóa mạnh mẽ hÆ¡n nữa các chủ trÆ°Æ¡ng, chính sách nhằm phát huy vai trò của báo chí trong phát triển con ngÆ°á»i và văn hóa Việt Nam.
Và chính vì thế, việc dá»± thảo văn kiện nhấn mạnh định hÆ°á»›ng “xây dá»±ng ná»n báo chí, xuất bản, truyá»n thông chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại” không chỉ là yêu cầu vá» chuyên môn, mà còn là định hÆ°á»›ng chiến lược cho sá»± phát triển tÆ° tưởng và văn hóa quốc gia trong thá»i kỳ má»›i.
Phân định rõ giữa báo chí cách mạng và truyá»n thông – bÆ°á»›c Ä‘i cần thiết hÆ°á»›ng đến chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại
Theo PGS.TS Nguyá»…n Ngá»c Oanh, trong Dá»± thảo Văn kiện trình Äại há»™i XIV, cụm từ “báo chí, xuất bản, truyá»n thông” được sá» dụng nhÆ° má»™t khái niệm tổng hợp, phản ánh xu thế phát triển Ä‘a dạng của lÄ©nh vá»±c thông tin hiện nay.
Theo ông Oanh, trong văn kiện Ä‘ã có sá»± nháºn thức phân biệt rất rõ khi tách khái niệm “báo chí, xuất bản, truyá»n thông”. TrÆ°á»›c Ä‘ó, ngÆ°á»i ta thÆ°á»ng viết “báo chí, truyá»n thông, xuất bản…” là có ý coi báo chí truyá»n thông là má»™t. Các khái niệm “chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại” được nêu ra mang tính khái quát, nhÆ°ng cÅ©ng là định hÆ°á»›ng phát triển cốt lõi cho ná»n báo chí Việt Nam trong ká»· nguyên số: hiện đại trong phÆ°Æ¡ng thức, nhÆ°ng nhân văn trong ná»™i dung và mục tiêu phục vụ con ngÆ°á»i.
Äiá»u này cÅ©ng được khẳng định trên thá»±c tế phát triển của báo chí và của truyá»n thông hiện nay, khi công nghệ và kỹ thuáºt truyá»n thông phát triển thì sá»± phân định Ä‘ã được hình thành khá rõ ràng. Báo chí và truyá»n thông là hai lÄ©nh vá»±c có sá»± khác biệt căn bản vá» bản chất, chức năng và mục tiêu hoạt Ä‘á»™ng.
Báo chí cách mạng có chức năng chính trị – xã há»™i rõ ràng, gắn liá»n vá»›i định hÆ°á»›ng tÆ° tưởng của Äảng, phục vụ lợi ích quốc gia, dân tá»™c và nhân dân. Báo chí ở Việt Nam Ä‘á»u thuá»™c vá» Nhà nÆ°á»›c. Trong khi Ä‘ó, truyá»n thông là má»™t phạm trù rá»™ng hÆ¡n, bao gồm nhiá»u loại hình hoạt Ä‘á»™ng theo các quy luáºt riêng – có thể mang tính kinh tế, thÆ°Æ¡ng mại hoặc văn hóa – xã há»™i. Ở nhiá»u quốc gia phát triển, truyá»n thông được xem là má»™t ngành công nghiệp, má»™t lÄ©nh vá»±c kinh tế sáng tạo, váºn hành theo cÆ¡ chế thị trÆ°á»ng.
Ở Việt Nam hiện nay, nhiá»u cÆ¡ sở giáo dục đại há»c Ä‘ã mở ngành Ä‘ào tạo vá» truyá»n thông, nhÆ° truyá»n thông marketing, truyá»n thông kinh tế, truyá»n thông đại chúng Ä‘ào tạo má»™t lá»±c lượng lao Ä‘á»™ng cho truyá»n thông kinh tế… Bá»™ giáo dục Ä‘ào tạo cÅ©ng xây dá»±ng Chuẩn chÆ°Æ¡ng trình Ä‘ào tạo ngành báo chí và thông tin trong Ä‘ó có nhiá»u chuyên ngành truyá»n thông vá»›i những tiêu chí riêng. Trong khi Ä‘ó, báo chí cách mạng Việt Nam, vá»›i truyá»n thống gần má»™t thế ká»·, không chỉ dừng lại ở hoạt Ä‘á»™ng truyá»n thông thuần túy, mà mang trong mình sứ mệnh chính trị, tÆ° tưởng và giáo dục xã há»™i. “Chính Ä‘iá»u Ä‘ó tạo nên bản sắc riêng, khác biệt và cÅ©ng là sức mạnh của ná»n báo chí cách mạng Việt Nam ”, PGS.TS Nguyá»…n Ngá»c Oanh nhấn mạnh.
Ông cho rằng, nếu phân biệt rạch ròi, báo chí cách mạng cần được nháºn diện nhÆ° má»™t lÄ©nh vá»±c Ä‘á»™c láºp trong thể chế chính trị. Không chỉ được thể hiện trong Dá»± thảo Văn kiện Äại há»™i XIV, mà ngay trong Luáºt Báo chí năm 2016 (và dá»± kiến sá»a đổi sắp tá»›i) cÅ©ng cần xác định rõ báo chí cách mạng là những cÆ¡ quan thuá»™c hệ thống chính trị của Äảng và Nhà nÆ°á»›c.
Việc phân định rạch ròi giữa báo chí cách mạng và truyá»n thông được xem là ná»n tảng để xây dá»±ng ná»n báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại.
Bên cạnh Ä‘ó, báo chí vẫn tồn tại những hoạt Ä‘á»™ng truyá»n thông mang tính kinh tế – xã há»™i khác mà chúng ta Ä‘ang gá»i là “Kinh tế báo chí”, Ä‘iá»u này cần được quản lý và phát triển theo những cÆ¡ chế phù hợp vá»›i nguyên tắc của truyá»n thông phục vụ mục Ä‘ích kinh tế.
CÅ©ng theo PGS.TS Nguyá»…n Ngá»c Oanh, Ä‘iểm khác biệt cốt lõi nằm ở nguồn gốc tÆ° tưởng: báo chí cách mạng Việt Nam ra Ä‘á»i và phát triển trên ná»n tảng chủ nghÄ©a Mác – Lênin và tÆ° tưởng Hồ Chí Minh, lấy lợi ích của dân tá»™c và nhân dân làm trung tâm. Trong khi Ä‘ó, truyá»n thông hiện đại ở nhiá»u nÆ°á»›c tÆ° bản chủ yếu váºn hành theo nguyên tắc thị trÆ°á»ng, lấy lợi nhuáºn và sức ảnh hưởng làm mục tiêu. Äiá»u này khiến không ít các chủ thể truyá»n thông ngoài Nhà nÆ°á»›c có thể Ä‘Æ°a thông tin theo góc nhìn riêng, tháºm chí thiên lệch.
Trong bối cảnh há»™i nháºp quốc tế sâu rá»™ng, việc phân biệt rạch ròi sẽ tạo nên má»™t môi trÆ°á»ng truyá»n thông quốc tế lành mạnh hoạt Ä‘á»™ng Ä‘úng luáºt pháp và đạo đức xã há»™i ở Việt Nam và cÅ©ng thúc đẩy truyá»n thông phát triển.
Nếu váºn dụng các lý thuyết truyá»n thông quốc tế, có thể thấy má»—i chủ thể truyá»n thông Ä‘á»u có mục tiêu và đối tượng khác nhau. Doanh nghiệp truyá»n thông sản phẩm hÆ°á»›ng tá»›i khách hàng tiêu dùng; truyá»n thông ná»™i bá»™ táºp trung vào ngÆ°á»i lao Ä‘á»™ng; còn báo chí cách mạng lại có sứ mệnh cao cả là hÆ°á»›ng đến công chúng xã há»™i, vá»›i mục tiêu tạo dá»±ng niá»m tin vào Äảng và Nhà nÆ°á»›c, củng cố khối đại Ä‘oàn kết và thúc đẩy phát triển đất nÆ°á»›c. “Äó là chức năng đặc biệt, không thể thay thế của báo chí cách mạng Việt Nam” , ông Oanh khẳng định.
Theo ông, để xây dá»±ng ná»n báo chí, xuất bản, truyá»n thông chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại nhÆ° tinh thần văn kiện, cần xác định rõ ranh giá»›i giữa ba lÄ©nh vá»±c: báo chí gắn vá»›i nhiệm vụ chính trị – xã há»™i; xuất bản thuá»™c lÄ©nh vá»±c văn hóa, tÆ° tưởng và giáo dục; còn truyá»n thông thiên vá» hoạt Ä‘á»™ng kinh tế, thÆ°Æ¡ng mại, tÆ°Æ¡ng tác xã há»™i. Khi má»—i lÄ©nh vá»±c được nháºn diện Ä‘úng chức năng và phÆ°Æ¡ng thức váºn hành, chúng ta má»›i có thể hÆ°á»›ng tá»›i sá»± phát triển chuyên nghiệp, hiện đại và nhân văn thá»±c sá»±.
PGS.TS Nguyá»…n Ngá»c Oanh nhấn mạnh:
“Nếu được góp ý vá»›i văn kiện, tôi cho rằng cần xây dá»±ng ná»n báo chí cách mạng nhân văn, hiện đại và má»™t ná»n truyá»n thông Ä‘áp ứng yêu cầu thá»±c tiá»…n phát triển của đất nÆ°á»›c và há»™i nháºp quốc tế sâu rá»™ng ”.
