Quốc há»™i Việt Nam mang bản chất cách mạng, bản chất dân tá»™c và mục tiêu vì đất nÆ°á»›c, vì Nhân dân. Về hình thức, Quốc há»™i Việt Nam không giống bất cứ mô hình nghị viện nào trên thế giá»›i.

Ảnh trái: Chính phủ Liên hiệp kháng chiến làm lá»… ra mắt và tuyên thệ trÆ°á»›c Quốc há»™i tại Nhà hát Lá»›n Hà Ná»™i, ngày 2-3-1946.

Ảnh phải: Cá»­ tri Hà Ná»™i bỏ phiếu bầu người xứng Ä‘áng tham gia Quốc há»™i khóa I.

Hiện nay, có người lầm tưởng rằng, dân chủ nghị viện theo kiểu phÆ°Æ¡ng Tây má»›i là “thá»±c sá»± là dân chủ”. Ngay tại Việt Nam, thời trÆ°á»›c cách mạng, Nhân dân ta cÅ©ng Ä‘ã được “hưởng” hình thức Viện dân biểu do Pháp lập ra. Chủ tịch Hồ Chí Minh Ä‘ã phê phán các Viện dân biểu này chỉ là tổ chức mang tính mị dân, không có thá»±c quyền, “không phải do cuá»™c đầu phiếu phổ thông mà chỉ do các kỳ mục, địa chủ và thÆ°Æ¡ng nhân bầu ra… Tất cả các “vị dân biểu” này chỉ có tiếng nói tÆ° vấn thôi… má»—i năm há»™i họp má»™t lần và lúc nào họp là do khâm sứ quyết định. Thậm chí họ không có lấy má»™t phòng họp, hay má»™t phòng để làm việc… Trong số hàng trăm yêu sách… không có má»™t yêu sách nào được thá»±c hiện cả”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn vận dụng sáng tạo và thá»±c thi từng bÆ°á»›c tÆ° tưởng dân quyền ngay trong tiến trình đấu tranh giành Ä‘á»™c lập dân tá»™c. Chính bởi muốn xây dá»±ng má»™t Nhà nÆ°á»›c của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân, nên ngày 3-9-1945, tức là má»™t ngày sau khi Nhà nÆ°á»›c cách mạng ra đời, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh Ä‘ã nói: "TrÆ°á»›c chúng ta Ä‘ã bị chế Ä‘á»™ quân chủ chuyên chế cai trị, rồi đến chế Ä‘á»™ thá»±c dân không kém phần chuyên chế, nên nÆ°á»›c ta không có Hiến pháp. Nhân dân ta không được hưởng quyền tá»± do dân chủ. Chúng ta phải có má»™t Hiến pháp dân chủ. Tôi đề nghị Chính phủ tổ chức càng sá»›m càng hay cuá»™c tổng tuyển cá»­ vá»›i chế Ä‘á»™ phổ thông đầu phiếu. Tất cả công dân trai gái 18 tuổi đều có quyền ứng cá»­ và bầu cá»­, không phân biệt giàu, nghèo, tôn giáo, dòng giống...".

Toàn cảnh kỳ họp thứ nhất, Quốc há»™i khóa I, ngày 2-3-1946.

Cuá»™c Tổng tuyển cá»­ được tiến hành sâu rá»™ng trong cả nÆ°á»›c ngày 6-1-1946 Ä‘ã mở đầu cho quá trình xây dá»±ng chế Ä‘á»™ dân chủ tại nÆ°á»›c ta, Ä‘ó là sá»± khởi đầu của Quốc há»™i nÆ°á»›c ta-má»™t trụ cá»™t vững chắc cho Nhà nÆ°á»›c pháp quyền xã há»™i chủ nghÄ©a của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân. Ngay sau khi được bầu, tại kỳ họp đầu tiên (2-3-1946), Quốc há»™i khóa I Ä‘ã thành lập được má»™t Chính phủ hợp hiến, hợp pháp do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu và “trao quyền bính cho chính quyền ấy” bảo đảm cho Chính phủ đủ uy tín, hiệu lá»±c và để tổ chức Nhân dân kháng chiến, kiến quốc. Quốc há»™i Ä‘ã thông qua được bản Hiến pháp đầu tiên-Hiến pháp năm 1946, đặt cÆ¡ sở pháp lý cho chế Ä‘á»™ dân chủ cá»™ng hòa. Hiến pháp năm 1946 Ä‘ã hiến định những quy định tiến bá»™ bậc nhất so vá»›i các bản hiến văn trên thế giá»›i khi ấy. Các quy định về bảo đảm quyền con người, quyền công dân của Hiến pháp năm 1946 khẳng định tính Æ°u việt của chính quyền Nhân dân.

Trong quá trình xác lập mô hình tổ chức bá»™ máy nhà nÆ°á»›c Việt Nam má»›i, Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trÆ°Æ¡ng thống nhất quyền lá»±c nhà nÆ°á»›c theo nguyên tắc tập quyền xã há»™i chủ nghÄ©a. Trong Ä‘ó, Quốc há»™i là cÆ¡ quan quyền lá»±c tối cao thể hiện thống nhất của quyền lá»±c nhà nÆ°á»›c, bởi chỉ có Quốc há»™i má»›i là cÆ¡ quan duy nhất do cá»­ tri cả nÆ°á»›c trá»±c tiếp bầu ra. Hiện nay, theo Hiến pháp năm 2013, Quốc há»™i là cÆ¡ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cÆ¡ quan quyền lá»±c nhà nÆ°á»›c cao nhất của nÆ°á»›c Cá»™ng hòa xã há»™i chủ nghÄ©a Việt Nam. Quốc há»™i thá»±c hiện quyền lập hiến, quyền lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nÆ°á»›c và giám sát tối cao đối vá»›i hoạt Ä‘á»™ng của Nhà nÆ°á»›c.

Ảnh trái: Quốc há»™i họp phiên toàn thể, nhất trí thông qua Hiến pháp má»›i, ngày 31-12-1959.

Ảnh phải: Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh công bố Hiến pháp má»›i, sáng 1-1-1960.

Quốc há»™i là cÆ¡ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân được thể hiện ở các mặt sau Ä‘ây: Thứ nhất, về cách thức thành lập, Quốc há»™i là cÆ¡ quan do cá»­ tri cả nÆ°á»›c bầu ra theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trá»±c tiếp và bỏ phiếu kín. Quốc há»™i đại diện cho ý chí và nguyện vọng của Nhân dân cả nÆ°á»›c, được Nhân dân tin tưởng ủy thác quyền lá»±c nhà nÆ°á»›c, thay mặt Nhân dân quyết định những vấn đề trọng đại của đất nÆ°á»›c và chịu trách nhiệm trÆ°á»›c Nhân dân cả nÆ°á»›c. Thứ hai, về cÆ¡ cấu tổ chức, đại biểu Quốc há»™i là yếu tố cÆ¡ bản và quan trọng nhất cấu thành Quốc há»™i. Đại biểu Quốc há»™i là những công dân Æ°u tú trong mọi lÄ©nh vá»±c hoạt Ä‘á»™ng của Nhà nÆ°á»›c và xã há»™i, đại diện cho các tầng lá»›p Nhân dân và các dân tá»™c anh em trên đất nÆ°á»›c Việt Nam. Quốc há»™i là hình ảnh của khối đại Ä‘oàn kết toàn dân, là biểu trÆ°ng sức mạnh trí tuệ của cả dân tá»™c Việt Nam. Thứ ba, chức năng và nhiệm vụ của Quốc há»™i được quy định toàn diện trên các lÄ©nh vá»±c: Lập hiến, lập pháp, giám sát tối cao và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nÆ°á»›c, nhằm phục vụ cho lợi ích chung của toàn thể Nhân dân.

Quốc há»™i là cÆ¡ quan quyền lá»±c nhà nÆ°á»›c cao nhất bởi vì theo quy định của Hiến pháp, ở nÆ°á»›c ta, tất cả quyền lá»±c thuá»™c về Nhân dân. Nhân dân là chủ thể của quyền lá»±c nhà nÆ°á»›c. Quốc há»™i do Nhân dân bầu ra, là cÆ¡ quan nhà nÆ°á»›c cao nhất thá»±c hiện quyền lá»±c của Nhân dân. Quốc há»™i là cÆ¡ quyền lá»±c nhà nÆ°á»›c cao nhất còn thể hiện ở chức năng của Quốc há»™i. Theo quy định của Hiến pháp, Quốc há»™i là cÆ¡ quan thá»±c hiện quyền làm Hiến pháp và sá»­a đổi Hiến pháp, làm luật và sá»­a đổi luật. Bằng việc làm Hiến pháp và sá»­a đổi Hiến pháp, Quốc há»™i quy định các vấn đề cÆ¡ bản nhất, quan trọng nhất về hình thức và bản chất của Nhà nÆ°á»›c; ghi nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm quyền và nghÄ©a vụ cÆ¡ bản của công dân; quy định các ná»™i dung cÆ¡ bản về chế Ä‘á»™ kinh tế, xã há»™i, văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ, môi trường, bảo vệ Tổ quốc và về tổ chức bá»™ máy nhà nÆ°á»›c. Bằng việc làm luật và sá»­a đổi luật, Quốc há»™i Ä‘iều chỉnh các quan hệ xã há»™i trong từng lÄ©nh vá»±c của đời sống xã há»™i.

Bên cạnh Ä‘ó, Quốc há»™i là cÆ¡ quan có quyền quyết định các vấn đề quan trọng của đất nÆ°á»›c, Ä‘ó là những chủ trÆ°Æ¡ng lá»›n, những vấn đề quốc kế dân sinh, những chính sách cÆ¡ bản về đối ná»™i và đối ngoại, nhiệm vụ kinh tế - xã há»™i, quốc phòng, an ninh của đất nÆ°á»›c. Quốc há»™i thá»±c hiện quyền giám sát tối cao đối vá»›i toàn bá»™ hoạt Ä‘á»™ng của Nhà nÆ°á»›c. Không má»™t cÆ¡ quan nào đứng trên Quốc há»™i trong xem xét, Ä‘ánh giá việc thi hành Hiến pháp, luật - những văn bản mà chỉ Quốc há»™i má»›i có quyền ban hành. Các cÆ¡ quan do Quốc há»™i thành lập và người giữ các chức vụ do Quốc há»™i bầu, phê chuẩn (bao gồm cả Chủ tịch nÆ°á»›c, Thủ tÆ°á»›ng Chính phủ, Chủ tịch Quốc há»™i) phải chịu trách nhiệm, báo cáo công tác trÆ°á»›c Quốc há»™i và chịu sá»± giám sát của Quốc há»™i.

Từ trên xuống dÆ°á»›i, từ trái qua phải: Nghị quyết về Chủ trÆ°Æ¡ng đầu tÆ° dá»± án Nhà máy Thủy Ä‘iện SÆ¡n La được Quốc há»™i khóa X thông qua tại kỳ họp thứ 9, tháng 6-2001; Quốc há»™i Biểu quyết thông qua Luật sá»­a đổi, bổ sung má»™t số Ä‘iều của 11 luật về quân sá»±, quốc phòng sáng 27-6-2025; Quốc há»™i thông qua Nghị quyết sá»­a đổi, bổ sung má»™t số Ä‘iều của Hiến pháp năm 2013 vá»›i 100% đại biểu có mặt tán thành.

Để có được những quyết sách Ä‘úng đắn và hợp lòng dân, Quốc há»™i Việt Nam đặc biệt coi trọng việc lấy ý kiến Nhân dân, chuyên gia và các tổ chức xã há»™i trong quá trình xây dá»±ng luật, nghị quyết. CÆ¡ chế này được thá»±c hiện thông qua việc công khai dá»± thảo luật trên Cổng Thông tin Ä‘iện tá»­ để người dân góp ý, tổ chức các há»™i thảo, tọa Ä‘àm chuyên gia, lấy ý kiến hiệp há»™i, tổ chức xã há»™i và tiếp xúc cá»­ tri. Việc tham vấn rá»™ng rãi giúp các chính sách được ban hành vừa có tính khả thi, vừa phản ánh thá»±c tiá»…n đời sống.

Ảnh trái: Há»™i nghị lấy ý kiến cá»­ tri nÆ¡i cÆ° trú về những người ứng cá»­ đại biểu Quốc há»™i khóa XI;

Ảnh phải: Đại biểu Quốc há»™i tỉnh Quảng Ngãi trên đường tiếp xúc cá»­ tri, năm 2000.

Đơn cá»­, năm 2024, để sá»­a đổi Luật Đất Ä‘ai, Quốc há»™i, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Ä‘ã tổ chức nhiều há»™i nghị, diá»…n Ä‘àn, lấy hàng triệu lượt ý kiến từ người dân, doanh nghiệp và giá»›i chuyên gia. Nhờ Ä‘ó, nhiều quy định quan trọng về quyền sá»­ dụng đất, bồi thường, há»— trợ tái định cÆ° Ä‘ã được chỉnh sá»­a, hoàn thiện hÆ¡n, phù hợp hÆ¡n vá»›i mong muốn và lợi ích chính Ä‘áng của Nhân dân. Điều này thể hiện rõ tinh thần dân chủ và trách nhiệm của các đại biểu Quốc há»™i trong việc lắng nghe, phản ánh tiếng nói của cá»­ tri trÆ°á»›c khi “bấm nút” thông qua các chính sách lá»›n của đất nÆ°á»›c.

Ảnh bên trái: Tổng Bí thÆ° Tô Lâm và các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nÆ°á»›c cùng các đại biểu tại buổi gặp mặt các thế hệ đại biểu Quốc há»™i qua các thời kỳ ngày 27-8-2025. Ảnh bên phải: Tổng Bí thÆ° Tô Lâm phát biểu tại buổi gặp mặt các thế hệ đại biểu Quốc há»™i qua các thời kỳ ngày 27-8-2025.