Nhìn lại lịch sá»­ 80 năm Quốc há»™i Việt Nam có thể thấy hoạt Ä‘á»™ng giám sát Ä‘ã được Chủ tịch Hồ Chí Minh quan tâm, chỉ đạo từ năm 1946 khi Quốc há»™i khóa I vừa ra đời. Chức năng giám sát của Quốc há»™i Ä‘ã được quy định trong bản Hiến pháp đầu tiên của nÆ°á»›c ta năm 1946. Đến nay, chức năng giám sát của Quốc há»™i Ä‘ã được phát triển và xác định má»™t cách toàn diện, đầy đủ. Theo Ä‘ó, giám sát là việc các chủ thể gồm Quốc há»™i, Ủy ban Thường vụ Quốc há»™i, Há»™i đồng Dân tá»™c, các Ủy ban của Quốc há»™i, Đoàn đại biểu Quốc há»™i, đại biểu Quốc há»™i và HĐND... theo dõi, xem xét, Ä‘ánh giá hoạt Ä‘á»™ng của cÆ¡ quan, tổ chức, cá nhân chịu sá»± giám sát trong việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật về việc thá»±c hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình, xá»­ lý theo thẩm quyền hoặc yêu cầu, kiến nghị cÆ¡ quan có thẩm quyền xá»­ lý.

Các đại biểu dá»± Kỳ họp thứ nhất, Quốc há»™i khóa I, tại Nhà hát Lá»›n Hà Ná»™i, ngày 2-3-1946.

Quốc há»™i không ngừng đổi má»›i về ná»™i dung, phÆ°Æ¡ng thức trong thá»±c hiện chức năng giám sát, ngày càng bám sát thá»±c tiá»…n. Quốc há»™i không chỉ chú trọng giám sát tại các kỳ họp mà còn kết hợp vá»›i hoạt Ä‘á»™ng giám sát trong thời gian giữa 2 kỳ họp, nắm bắt thông tin, thá»±c tế tại cÆ¡ sở, lắng nghe, ghi nhận ý kiến của cÆ° tri và Nhân dân, làm việc trá»±c tiếp vá»›i các bá»™, ngành, địa phÆ°Æ¡ng để nâng cao chất lượng, hiệu lá»±c, hiệu quả giám sát. Cùng vá»›i Ä‘ó, Quốc há»™i cÅ©ng giám sát tối cao thông qua việc lấy phiếu tín nhiệm đối vá»›i người giữ chức vụ do Quốc há»™i bầu hoặc phê chuẩn.

Diá»…n Ä‘àn về hoạt Ä‘á»™ng giám sát của Quốc há»™i lần đầu tiên được Ủy ban Thường vụ Quốc há»™i tổ chức.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc há»™i DÆ°Æ¡ng Thanh Bình, kết quả giám sát của Quốc há»™i thá»±c sá»± Ä‘ã trở thành tiền đề quan trọng; là công cụ không thể thiếu trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật trên các lÄ©nh vá»±c, bảo đảm tính dân chủ, pháp quyền và hiệu quả quản lý nhà nÆ°á»›c, Ä‘óng góp thiết thá»±c vào công cuá»™c xây dá»±ng, phát triển đất nÆ°á»›c trong ká»· nguyên má»›i.

Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc há»™i DÆ°Æ¡ng Thanh Bình: Thông qua các hoạt Ä‘á»™ng giám sát, Quốc há»™i Ä‘ã phát hiện nhiều bất cập, chồng chéo, mâu thuẫn hoặc những ná»™i dung, quy định không còn phù hợp trên các lÄ©nh vá»±c, từ Ä‘ó Quốc há»™i Ä‘ã quyết định sá»­a đổi, bổ sung hoặc ban hành má»›i nhiều luật, nghị quyết quan trọng.

Thông qua các hoạt Ä‘á»™ng giám sát, Quốc há»™i Ä‘ã phát hiện nhiều bất cập, chồng chéo, mâu thuẫn hoặc những ná»™i dung, quy định không còn phù hợp trên các lÄ©nh vá»±c, từ Ä‘ó Quốc há»™i Ä‘ã quyết định sá»­a đổi, bổ sung hoặc ban hành má»›i nhiều luật, nghị quyết quan trọng. Trong Ä‘ó, có thể kể đến nhÆ° Luật Đất Ä‘ai; Luật Đầu tÆ°; Luật Đầu tÆ° công; Luật Doanh nghiệp; Luật Đấu thầu; các nghị quyết về cÆ¡ chế, chính sách đặc thù thá»±c hiện các chÆ°Æ¡ng trình mục tiêu quốc gia; cÆ¡ chế đặc biệt xá»­ lý khó khăn, vÆ°á»›ng mắc do quy định của pháp luật; sắp xếp Ä‘Æ¡n vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã… Trong thời gian tá»›i, trên cÆ¡ sở thông tin có được từ hoạt Ä‘á»™ng giám sát, Quốc há»™i sẽ tiếp tục khẩn trÆ°Æ¡ng sá»­a đổi nhiều đạo luật để tạo cÆ¡ sở pháp lý hoàn thiện hÆ¡n, từ Ä‘ó tạo sá»± thay đổi mang tính Ä‘á»™t phá trong công tác thá»±c thi pháp luật, Ä‘áp ứng yêu cầu phát triển đất nÆ°á»›c trong ká»· nguyên má»›i.

Chủ tịch Quốc há»™i Trần Thanh Mẫn và các đại biểu tham dá»± Diá»…n Ä‘àn về hoạt Ä‘á»™ng giám sát của Quốc há»™i.

 

Chất vấn và trả lời chất vấn là hình thức giám sát nổi bật của Quốc há»™i tại các kỳ họp. Hoạt Ä‘á»™ng này cÅ©ng gắn liền vá»›i lịch sá»­ hình thành và phát triển của Quốc há»™i Việt Nam. Ngay từ Kỳ họp thứ hai, Quốc há»™i khóa I Ä‘ã diá»…n ra phiên chất vấn và trả lời chất vấn. Lần đầu tiên trong lịch sá»­ Việt Nam, dÆ°á»›i sá»± chứng kiến của người dân, các đại biểu Quốc há»™i chất vấn Bá»™ trưởng tại má»™t kỳ họp Quốc há»™i. Đặc biệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh trá»±c tiếp trả lời chất vấn các đại biểu trong không khí dân chủ, cởi mở.

Chủ tịch Quốc há»™i Trần Thanh Mẫn chủ trì và Ä‘iều hành phiên chất vấn và trả lời chất vấn tại Kỳ họp thứ chín, Quốc há»™i khóa XV.

Má»™t trong những Ä‘iểm sáng nổi bật tại các kỳ họp Quốc há»™i là tính dân chủ và thá»±c chất trong các phiên chất vấn. Các vấn đề nóng nhÆ° giá xăng, dầu, giáo dục, môi trường, đầu tÆ° công, quản lý đất Ä‘ai, y tế, an sinh… được các đại biểu chất vấn thẳng, sâu và Ä‘i đến cùng sá»± việc. Các phiên chất vấn và trả lời chất vấn được truyền hình, phát thanh trá»±c tiếp đến cá»­ tri, Nhân dân cả nÆ°á»›c càng khẳng định tính công khai, minh bạch và giám sát xã há»™i trong hoạt Ä‘á»™ng nghị trường. Quốc há»™i yêu cầu xác định rõ trách nhiệm, yêu cầu các thành viên Chính phủ trả lời trá»±c diện và cam kết giải pháp rõ ràng.

Thủ tÆ°á»›ng Chính phủ Phạm Minh Chính trả lời chất vấn đại biểu Quốc há»™i tại Kỳ họp thứ tám, Quốc há»™i khóa XV.

Sau phiên chất vấn và trả lời chất vấn tại kỳ họp, Quốc há»™i ra nghị quyết về chất vấn, trong Ä‘ó, nêu rõ giải pháp, nhiệm vụ cụ thể đối vá»›i các thành viên Chính phủ và các cÆ¡ quan liên quan để khắc phục tồn tại, hạn chế, nâng cao hiệu quả công tác quản lý Nhà nÆ°á»›c, tạo chuyển biến mạnh mẽ trên các lÄ©nh vá»±c.

Đại biểu Mai Thị PhÆ°Æ¡ng Hoa, Đoàn đại biểu Quốc há»™i tỉnh Nam Định (nay là tỉnh Ninh Bình) đặt câu hỏi chất vấn tại Kỳ họp thứ tám, Quốc há»™i khóa XV.

Đặc biệt, Quốc há»™i cÅ©ng tiến hành chất vấn về việc thá»±c hiện các nghị quyết của Quốc há»™i liên quan đến giám sát chuyên đề và chất vấn từ đầu nhiệm kỳ đến hết kỳ họp gần nhất. Phiên chất vấn và trả lời chất vấn về ná»™i dung này không ấn định trÆ°á»›c số người trả lời cÅ©ng nhÆ° không xác định nhóm vấn đề chất vấn bởi bất cứ bá»™ trưởng, trưởng ngành nào cÅ©ng trả lời chất vấn khi được đại biểu Quốc há»™i đặt câu hỏi. Có thể nói, Ä‘ây là hình thức chất vấn quét, giám sát lại, thể hiện tinh thần giám sát đến cùng việc thá»±c hiện các yêu cầu của Quốc há»™i, góp phần rất quan trọng giúp nâng cao hÆ¡n nữa trách nhiệm của các trưởng ngành, thành viên Chính phủ đối vá»›i nhiệm vụ được giao, củng cố mạnh mẽ niềm tin của cá»­ tri, Nhân dân.

 

Cùng vá»›i chất vấn và trả lời chất vấn, Quốc há»™i thá»±c hiện giám sát chuyên đề để theo dõi, xem xét, Ä‘ánh giá vấn đề hoặc hoạt Ä‘á»™ng của cÆ¡ quan, tổ chức, cá nhân chịu sá»± giám sát trong việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật. Các chuyên đề được Quốc há»™i lá»±a chọn để giám sát tối cao tập trung vào những vấn đề bức xúc của cuá»™c sống, góp phần hoàn thiện chính sách, pháp luật, bảo đảm ká»· luật, ká»· cÆ°Æ¡ng, thúc đẩy các cÆ¡ quan Nhà nÆ°á»›c thá»±c hiện tốt hÆ¡n nhiệm vụ. Trong Ä‘ó có những vấn đề tồn đọng kéo dài nhÆ° chậm giải ngân đầu tÆ° công, xá»­ lý sai phạm trong cán bá»™ công vụ, bảo vệ môi trường, quản lý đất Ä‘ai…

Các chuyên đề giám sát của Quốc há»™i xuất phát từ thá»±c tiá»…n và kết quả giám sát Ä‘ã góp phần rất quan trọng giải quyết những vấn đề thá»±c tế cuá»™c sống Ä‘ang đặt ra, khắc phục những bất cập, hạn chế của các chính sách, pháp luật, bảo vệ lợi ích của Nhân dân và đất nÆ°á»›c. Có thể kể đến nhÆ° chuyên đề giám sát về “Việc thá»±c hiện chính sách, pháp luật về quản lý thị trường bất Ä‘á»™ng sản và phát triển nhà ở xã há»™i từ năm 2015 đến hết năm 2023". Triển khai chuyên đề giám sát giúp Ä‘ánh giá tổng thể, toàn diện kết quả đạt được, hạn chế, khó khăn, vÆ°á»›ng mắc trong việc ban hành và thá»±c hiện chính sách, pháp luật về quản lý thị trường bất Ä‘á»™ng sản và phát triển nhà ở xã há»™i. Thông qua kết quả giám sát giúp giải mã được thá»±c chất những vấn đề thá»±c tiá»…n nóng, xác định nguyên nhân, chỉ rõ trách nhiệm của các cÆ¡ quan, tổ chức, cá nhân, rút ra bài học kinh nghiệm trong việc thá»±c hiện chính sách, pháp luật về quản lý thị trường bất Ä‘á»™ng sản và phát triển nhà ở xã há»™i. Cùng vá»›i Ä‘ó là đề xuất, kiến nghị nhiệm vụ, giải pháp tháo gỡ “Ä‘úng”, “trúng”, góp phần nâng cao hiệu quả thá»±c hiện và tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật có liên quan.

Phó chủ tịch Quốc há»™i Nguyá»…n Đức Hải chủ trì buổi làm việc của Đoàn Giám sát của Quốc há»™i về "Việc thá»±c hiện chính sách, pháp luật về quản lý thị trường bất Ä‘á»™ng sản và phát triển nhà ở xã há»™i từ năm 2015 đến hết năm 2023" vá»›i má»™t số bá»™, ngành.

Tại Kỳ họp thứ ba, Quốc há»™i khóa XIV, Quốc há»™i Ä‘ã lá»±a chọn ná»™i dung giám sát việc thá»±c hiện chính sách pháp luật về an toàn thá»±c phẩm giai Ä‘oạn 2011-2016 để tiến hành giám sát tối cao. Đây là vấn đề ảnh hưởng trá»±c tiếp đến sức khỏe của người tiêu dùng. Kết quả giám sát Ä‘ã chỉ ra những hạn chế, yếu kém trong công tác an toàn thá»±c phẩm nhÆ° việc ban hành văn bản hÆ°á»›ng dẫn thi hành pháp luật còn chậm, chÆ°a được hệ thống hóa gây ảnh hưởng tá»›i việc thá»±c thi luật; má»™t số quy định chÆ°a phù hợp vá»›i quản lý an toàn thá»±c phẩm, tính khả thi chÆ°a cao… Từ Ä‘ó, thúc đẩy ban hành chế tài xá»­ lý nghiêm trường hợp vi phạm, đồng thời, tăng cường công tác tuyên truyền cho người sản xuất và người tiêu dùng, nâng cao ý thức, loại bỏ thá»±c phẩm bẩn, bảo đảm an toàn từ đồng ruá»™ng đến bàn ăn.

Các đại biểu tại buổi làm việc của Đoàn Giám sát của Quốc há»™i về "Việc thá»±c hiện chính sách, pháp luật về quản lý thị trường bất Ä‘á»™ng sản và phát triển nhà ở xã há»™i từ năm 2015 đến hết năm 2023".

Vấn đề bảo vệ môi trường vốn nổi cá»™m trong nhiều năm qua Ä‘ang được Quốc há»™i giám sát tại Kỳ họp thứ mười (Quốc há»™i khóa XV) vá»›i chuyên đề việc thá»±c hiện chính sách, pháp luật bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lá»±c. Bảo vệ môi trường là yếu tố hàng đầu quyết định đến an toàn, sức khỏe và chất lượng cuá»™c sống người dân. Hiện nay, Hà Ná»™i, TP Hồ Chí Minh Ä‘ang triển khai những giải pháp quyết liệt để xá»­ lý cÆ¡ bản tình trạng ô nhiá»…m môi trường không khí. Công tác giám sát cÅ©ng mổ xẻ tình trạng ô nhiá»…m môi trường, ùn tắc giao thông, ngập úng tại các Ä‘ô thị lá»›n, sạt lở tại các tỉnh miền núi, thiên tai, bão lÅ©, thời tiết ngày càng cá»±c Ä‘oan hÆ¡n…

 

Đáng chú ý, sau khi kết thúc giám sát, Quốc há»™i ban hành nghị quyết giám sát chuyên đề vá»›i các yêu cầu cụ thể, thời hạn rõ ràng, và cam kết sẽ tiếp tục giám sát việc thá»±c hiện sau Ä‘ó. Điều này góp phần chuyển hoạt Ä‘á»™ng giám sát từ hình thức sang thá»±c chất. Nhiều vụ việc kéo dài, tưởng chừng “trôi vào quên lãng”, Ä‘ã được khÆ¡i lại, mổ xẻ công khai tại nghị trường, buá»™c các bá»™ ngành phải có trách nhiệm giải trình, từ Ä‘ó thúc đẩy hành Ä‘á»™ng cụ thể. Giám sát không chỉ là quyền hạn hiến định của Quốc há»™i, mà còn là biểu hiện của má»™t nền dân chủ pháp quyền thá»±c chất.

(Còn nữa)