TS Phan Văn Kiền cho rằng, việc xây dá»±ng và triển khai các chính sách trong văn kiện cần được gắn chặt vá»›i thá»±c tiá»…n phát triển báo chí số, để vừa khai thác tối Ä‘a cÆ¡ há»™i, vừa đảm bảo kiểm soát thông tin hiệu quả, bảo vệ lợi ích quốc gia và định hình văn hóa số trong xã há»™i.

Theo TS Phan Văn Kiền, Viện trưởng Viện Báo chí – Truyền thông, Đại học KHXHNV, Đại học Quốc gia Hà Ná»™i: “Sá»± phát triển mạnh mẽ của các loại hình truyền thông trên nền tảng số Ä‘ang tạo ra má»™t không gian hoàn toàn má»›i, trong Ä‘ó cÆ¡ há»™i dành cho truyền thông Việt Nam là rất lá»›n và Ä‘a chiều”.

CÆ¡ há»™i bùng nổ và tầm ảnh hưởng không giá»›i hạn

Điểm đầu tiên TS Kiền nhấn mạnh là khả năng lan tỏa vượt trá»™i của thông tin số. Truyền thông truyền thống từng bị giá»›i hạn bởi tần suất phát sóng hay số lượng phát hành. Ngày nay, thông tin có thể tiếp cận hàng triệu người chỉ trong vài giây, bất chấp mọi ranh giá»›i địa lý.

“Điều này đặc biệt quan trọng đối vá»›i nhiệm vụ truyền thông quốc gia và quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giá»›i”, TS Kiền phân tích. Thá»±c tế, trong các sá»± kiện quốc tế, khả năng phát tin nhanh, đồng bá»™ và Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện của báo chí số Ä‘ã giúp Việt Nam không chỉ truyền tải thông tin mà còn chủ Ä‘á»™ng định vị hình ảnh quốc gia, từ các há»™i nghị kinh tế cho đến các chiến dịch văn hóa – du lịch.

Ngoài ra, truyền thông số mở ra cÆ¡ há»™i tÆ°Æ¡ng tác và thấu hiểu công chúng má»™t cách sâu sắc. Nhờ phân tích dữ liệu lá»›n (big data), báo chí có thể tối Æ°u hóa ná»™i dung theo nhu cầu, hành vi và sở thích của từng nhóm Ä‘á»™c giả.

TS Kiền nhận định: “Đây là cÆ¡ sở để các cÆ¡ quan báo chí chuyển dịch sang mô hình sản xuất ná»™i dung hiện đại, cá nhân hóa, nâng cao trải nghiệm và gia tăng mức Ä‘á»™ tÆ°Æ¡ng tác”. Khả năng này không chỉ cải thiện chất lượng tin tức mà còn giúp báo chí xây dá»±ng mối quan hệ bền vững vá»›i công chúng, tạo ra má»™t nền tảng cá»™ng đồng số năng Ä‘á»™ng và trung thành.

Bên cạnh Ä‘ó, truyền thông số khuyến khích đổi má»›i sáng tạo trong hình thức thể hiện. Không còn là giá»›i hạn của văn bản hay hình ảnh tÄ©nh, báo chí hiện nay có thể triển khai long-form Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện, livestream, podcast hay infographic dữ liệu.

“Những hình thức này giúp thông tin trở nên sinh Ä‘á»™ng, hấp dẫn và dá»… tiếp nhận hÆ¡n, đặc biệt vá»›i thế hệ công chúng trẻ”, TS Kiền giải thích. Đây cÅ©ng là xu hÆ°á»›ng toàn cầu, nÆ¡i báo chí truyền thống buá»™c phải thích ứng để duy trì sức hút và cạnh tranh vá»›i các nền tảng mạng xã há»™i, nÆ¡i mọi thông tin đều được cập nhật tức thời.

Yêu cầu quản lý linh hoạt và hiện đại

Tuy nhiên, cùng vá»›i cÆ¡ há»™i là những thách thức phức tạp, đặt ra yêu cầu quản lý linh hoạt và hiện đại. Thách thức đầu tiên là tốc Ä‘á»™ lan truyền thông tin vượt quá khả năng kiểm chứng. Tin giả, thông tin xuyên tạc hay kích Ä‘á»™ng dÆ° luận có thể lan rá»™ng trong vài phút, gây tác Ä‘á»™ng tiêu cá»±c tá»›i xã há»™i. TS Kiền cảnh báo: “Đó là vấn đề mà bất kỳ quốc gia nào cÅ©ng đối diện, nhÆ°ng mức Ä‘á»™ nhạy cảm càng cao đối vá»›i các chủ đề liên quan đến chính trị, kinh tế và an ninh xã há»™i”.

Má»™t thách thức khác là sá»± cạnh tranh ngày càng khốc liệt giữa báo chí chính thống và các nền tảng xuyên biên giá»›i hay nhà sáng tạo Ä‘á»™c lập. Trong khi báo chí phải tuân thủ pháp luật, chuẩn má»±c nghề nghiệp, các nguồn tin trên mạng xã há»™i không chịu ràng buá»™c tÆ°Æ¡ng tá»±. Điều này tạo áp lá»±c lá»›n, buá»™c các cÆ¡ quan báo chí phải vừa chính xác vừa hấp dẫn để không mất công chúng, đồng thời phải xá»­ lý thông tin vá»›i tốc Ä‘á»™ gần nhÆ° tức thời. Theo TS Kiền, Ä‘ây là bài toán cân bằng giữa uy tín và tốc Ä‘á»™ – má»™t thá»­ thách mà nhiều cÆ¡ quan báo chí toàn cầu vẫn Ä‘ang tìm lời giải.

Thách thức thứ ba liên quan đến năng lá»±c công nghệ và quản trị dữ liệu. Ứng dụng AI, thuật toán đề xuất, phân tích dữ liệu lá»›n Ä‘òi hỏi đầu tÆ° Ä‘áng kể về hạ tầng, nhân lá»±c và chuyển đổi mô hình. Không phải cÆ¡ quan báo chí nào cÅ©ng đủ nguồn lá»±c để theo kịp sá»± thay đổi nhanh chóng này, trong khi các nền tảng toàn cầu sở hữu lợi thế vượt trá»™i. TS Kiền nhận xét: “Khoảng cách cần phải được rút ngắn nếu Việt Nam muốn không chỉ bắt kịp mà còn chủ Ä‘á»™ng trong môi trường truyền thông quốc tế”.

“Môi trường pháp lý cÅ©ng là má»™t thách thức không nhỏ”, ông Kiền nhận định. Các quy định về quản lý ná»™i dung xuyên biên giá»›i, trách nhiệm nền tảng, bảo vệ dữ liệu cá nhân hay chuẩn má»±c đạo đức khi ứng dụng AI vẫn cần tiếp tục hoàn thiện. Thêm vào Ä‘ó, nguồn nhân lá»±c báo chí cÅ©ng Ä‘ang chịu áp lá»±c lá»›n: nhà báo không chỉ cần kỹ năng viết, dá»±ng mà còn phải thông thạo công nghệ số, phân tích dữ liệu, quản lý Ä‘a nền tảng và tÆ°Æ¡ng tác hiệu quả vá»›i công chúng.

TS Kiền nhấn mạnh: “Nếu không đổi má»›i Ä‘ào tạo, bồi dưỡng, năng lá»±c của Ä‘á»™i ngÅ© sẽ khó Ä‘áp ứng những yêu cầu hoàn toàn má»›i”.

Cần chiến lược bảo đảm an ninh thông tin và phát triển truyền thông số bền vững

TrÆ°á»›c những thách thức này, chính sách quản lý hiện hành Ä‘ã có những bÆ°á»›c tiến quan trọng nhÆ°ng chÆ°a hoàn toàn theo kịp thá»±c tiá»…n. Hệ thống pháp luật, bao gồm Luật Báo chí 2016, Luật An ninh mạng, các nghị định về quản lý ná»™i dung và bảo vệ dữ liệu, Ä‘ã tạo khung cÆ¡ bản để kiểm soát thông tin.

Tuy nhiên, TS Kiền cho rằng, xét trên bình diện tổng thể, khung chính sách hiện hành vẫn chÆ°a theo kịp sá»± phát triển nhanh và phức tạp của truyền thông số. Má»™t số mô hình má»›i nhÆ° tin tức do AI tạo sinh, ná»™i dung do người dùng sáng tạo, dịch vụ livestream thÆ°Æ¡ng mại hay hệ sinh thái KOL/KOC đặt ra nhiều vấn đề mà pháp luật chÆ°a bao quát đầy đủ.

Theo ông, phát triển bền vững cần Ä‘i Ä‘ôi vá»›i minh bạch chính sách và há»— trợ cÆ¡ quan báo chí chuyển đổi số. Báo chí số không chỉ là công cụ truyền tải thông tin mà còn là yếu tố then chốt trong nền kinh tế tri thức, trong Ä‘ó chia sẻ doanh thu vá»›i nền tảng số, sá»­ dụng dữ liệu lá»›n và thuật toán là những vấn đề thiết yếu.

Ông cho biết: “Kiểm soát thông tin không chỉ là trách nhiệm của cÆ¡ quan quản lý hay báo chí, mà là quá trình kết hợp giữa giáo dục truyền thông, đạo đức số, trách nhiệm nền tảng và cÆ¡ chế giám sát xã há»™i”.

Trong bối cảnh Ä‘ó, theo TS Phan Kiền, Đại há»™i XIV của Đảng cần đặt ra những định hÆ°á»›ng chiến lược nhằm bảo đảm an ninh thông tin và phát triển truyền thông số bền vững.

TS Kiền gợi mở má»™t số Æ°u tiên: xây dá»±ng hệ thống an ninh truyền thông dá»±a trên công nghệ số, tăng cường hạ tầng giám sát dữ liệu lá»›n và AI để phát hiện bất thường, kết hợp cÆ¡ chế phối hợp liên ngành giữa các cÆ¡ quan quản lý, báo chí và doanh nghiệp. Đồng thời, chuyển đổi số báo chí phải trở thành nhiệm vụ trung tâm, vá»›i cÆ¡ chế há»— trợ đổi má»›i sáng tạo, quỹ phát triển báo chí số, chính sách dữ liệu mở và khuyến khích mô hình báo chí dữ liệu, phân tích chuyên sâu.

Nguồn nhân lá»±c cÅ©ng là yếu tố then chốt. TS Kiền nhấn mạnh cần đổi má»›i căn bản chÆ°Æ¡ng trình Ä‘ào tạo báo chí, kết hợp năng lá»±c nghiệp vụ vá»›i công nghệ, phân tích dữ liệu và quản trị ná»™i dung số, đồng thời xây dá»±ng cÆ¡ chế bồi dưỡng liên tục. Khung pháp lý linh hoạt, cập nhật kịp thời mô hình truyền thông má»›i, bao gồm AI tạo sinh, kinh tế ná»™i dung, quản lý KOL/KOC, cÅ©ng nhÆ° bảo vệ dữ liệu cá nhân, là yếu tố không thể thiếu.

Tiếp Ä‘ó, phát triển năng lá»±c truyền thông quốc gia và ngoại giao truyền thông là Æ°u tiên chiến lược. Theo TS Kiền: “Việt Nam cần má»™t chiến lược tổng thể để chủ Ä‘á»™ng định vị hình ảnh đất nÆ°á»›c trên môi trường số quốc tế, gia tăng tiếng nói trên các nền tảng toàn cầu và tận dụng báo chí nhÆ° má»™t ‘sức mạnh mềm’ quan trọng trong há»™i nhập quốc tế”. Đây là lời nhắc nhở rằng báo chí không chỉ là công cụ thông tin mà còn là trụ cá»™t chiến lược, định hình nhận thức, văn hóa và vị thế của quốc gia trong ká»· nguyên số.

Sá»± bùng nổ của truyền thông số mang đến cÆ¡ há»™i chÆ°a từng có cho báo chí Việt Nam: mở rá»™ng phạm vi tiếp cận công chúng, tối Æ°u hóa ná»™i dung và đổi má»›i hình thức thể hiện. Song song Ä‘ó, thách thức từ tin giả, cạnh tranh toàn cầu, áp lá»±c công nghệ và yêu cầu Ä‘ào tạo nhân lá»±c đặt ra má»™t bài toán lá»›n.

NhÆ° TS Phan Văn Kiền nhấn mạnh: “Thách thức lá»›n đồng nghÄ©a vá»›i cÆ¡ há»™i lá»›n. Việt Nam cần đồng bá»™ chiến lược, chính sách và nguồn lá»±c để biến truyền thông số thành Ä‘á»™ng lá»±c phát triển, vừa bảo vệ an ninh thông tin, vừa phát triển bền vững báo chí – truyền thông quốc gia”.

Theo Phan Anh/Báo NB&CL

https://congluan.vn/xay-dung-chien-luoc-bao-chi-so-huong-toi-minh-bach-da-chieu-va-sang-tao-10317835.html