Lá»™ thông tin cá nhân từ mua bán trá»±c tuyến, chia sẻ trên mạng xã há»™i

Đại tá, Tiến sÄ© Nguyá»…n Hồng Quân, Trưởng Ban An ninh dữ liệu và Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Hiệp há»™i An ninh mạng quốc gia (NCA) thông tin: “Nguy cÆ¡ lá»™ lọt dữ liệu của người dùng Việt Nam hiện rất cao vá»›i gần 74% qua mua bán trá»±c tuyến và hÆ¡n 62% qua việc chia sẻ trên mạng xã há»™i.

Không chỉ cá nhân, các doanh nghiệp, tổ chức cÅ©ng phải đối mặt vá»›i nguy cÆ¡ tấn công mạng ransomware nhằm tống tiền, sá»­ dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) trong các vụ tấn công, hoặc bị lừa đảo qua các chatbot tá»± Ä‘á»™ng. Chia sẻ về vấn đề này, ông Ngô Minh Hiếu, Giám đốc Tổ chức Chống lừa đảo cho biết: “Các đối tượng giờ chỉ cần nhập kịch bản lừa đảo, chatbot sẽ tá»± Ä‘á»™ng trò chuyện vá»›i nạn nhân theo thời gian thá»±c, tăng tốc Ä‘á»™ lừa đảo gấp 20 lần so vá»›i con người”.

Trong quý II/2025, các vụ tấn công sá»­ dụng AI tăng tá»›i 62%, gây thiệt hại toàn cầu lên tá»›i 18 tỉ USD. Các hacker sá»­ dụng AI để giả mạo khuôn mặt, giọng nói, thậm chí tùy biến các công cụ AI trên “chợ Ä‘en” để tạo vi rút, mã Ä‘á»™c, vượt qua các phần mềm diệt virus thông thường.

TS Đào Trung SÆ¡n, Giám đốc ChÆ°Æ¡ng trình An ninh mạng, Đại học Phenikaa Ä‘ánh giá, tá»™i phạm trá»±c tuyến hiện kết hợp thế giá»›i thá»±c và ảo, sá»­ dụng các kịch bản cá nhân hóa để thao túng tâm lý nạn nhân. Việc nhận thức về các thủ Ä‘oạn thao túng tâm lý còn thiếu trầm trọng, mặc dù có tuyên truyền về phòng chống lừa đảo, nhÆ°ng vẫn còn nhiều người bị mắc bẫy hàng ngày.

Đại tá Nguyá»…n Hồng Quân cho biết, các hoạt Ä‘á»™ng rao bán dữ liệu cá nhân hiện diá»…n ra công khai, từ lịch sá»­ cuá»™c gọi đến định vị cá nhân, vá»›i chi phí khoảng 500 USD má»—i tháng. Những hành Ä‘á»™ng này xâm phạm nghiêm trọng đời sống cá nhân và minh chứng cho sá»± cấp bách trong việc hoàn thiện khung pháp lý bảo vệ dữ liệu.

Trên thế giá»›i, châu Âu được xem là hình mẫu vá»›i khung pháp lý nghiêm ngặt, trong khi Mỹ bảo vệ dữ liệu thông qua luật về sức khỏe, giáo dục và trẻ em. Ở Đông Nam Á, hầu hết các nÆ°á»›c Ä‘ã có quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân. Tại Việt Nam, Nghị định về bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lá»±c từ 17/4/2023, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân sẽ chính thức có hiệu lá»±c từ 1/1/2026.

Sá»­ dụng AI để đối phó vá»›i các cuá»™c tấn công mạng

Các chuyên gia cảnh báo AI không chỉ là công cụ tấn công, mà còn được ứng dụng để phòng thủ. Công nghệ deepfake hiện chỉ mất khoảng 30 giây để giả mạo giọng nói con người, giúp các tá»™i phạm mạng thá»±c hiện các vụ lừa đảo và chiếm Ä‘oạt thông tin cá nhân mà không cần kỹ năng hacker cao.

Ông Ngô Minh Hiếu chia sẻ: “Trên thị trường ngầm, chỉ cần 200-300 USD má»—i tháng, bất kỳ ai cÅ©ng có thể sở hữu công cụ AI tá»± Ä‘á»™ng biên dịch kịch bản lừa đảo, sàng lọc nạn nhân, thậm chí tạo ra virus chứa mã Ä‘á»™c nhÆ° ransomware”.

Má»™t mặt trận đặc biệt quan trọng là định danh số (eKYC). Việt Nam hiện có khoảng 27 triệu tài khoản mở định danh Ä‘iện tá»­, trở thành “miếng mồi” hấp dẫn đối vá»›i hacker. Ông Phan Trọng Quân, Trưởng phòng Ä‘ánh giá an toàn thông tin VNPT, giải thích: “Tá»™i phạm hiện không cần chiêu trò thô sÆ¡ nhÆ° dán số ID giả, mà sá»­ dụng deepfake để sao chép phần định danh, can thiệp dữ liệu video trong quá trình xác thá»±c”.

Để đối phó, VNPT Ä‘ã phát triển hệ thống AI phân tích sinh trắc học hành vi, Ä‘ánh giá những chi tiết nhỏ mà con người khó nhận ra, nhÆ° cách cầm Ä‘iện thoại, Ä‘á»™ rung lắc hay vùng nhiệt do ngón tay tạo ra. Hệ thống này học thói quen người dùng, phát hiện hành vi bất thường và ngăn chặn các phiên giao dịch gian lận trÆ°á»›c khi thiệt hại xảy ra.

Tuy nhiên, công nghệ mạnh mẽ nhất cÅ©ng trở nên vô dụng nếu con người không nhận thức rủi ro. Ông Hoàng Mạnh Đức, Đại học FPT khẳng định, mô hình “tường cao hào sâu” Ä‘ã lá»—i thời, thay bằng triết lý “Zero Trust” (không tin cậy), kiểm tra xác thá»±c chặt chẽ mọi kết nối và thiết bị, cả bên trong lẫn bên ngoài hệ thống.

TS Đoàn Trung SÆ¡n chỉ ra rằng vấn đề cốt lõi ở Việt Nam hiện nay là thiếu “văn hóa an ninh mạng”. Đây không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn là nhận thức con người, cần được thá»±c thi từ lãnh đạo đến toàn thể nhân viên.

Cuá»™c chiến bảo vệ không gian mạng tại Việt Nam trở thành má»™t mặt trận má»›i dá»±a trên ba trụ cá»™t: Công nghệ, pháp lý và con người. Trong Ä‘ó, yếu tố con người được xem là mắt xích quan trọng nhất, bởi mọi hệ thống phòng thủ đều có thể bị vô hiệu hóa nếu người dùng không nhận thức được nguy cÆ¡.

Theo XM/Báo Tin tức và Dân tá»™c