áº¢nh minh họa: cand.com.vn 

Nhận thức Ä‘úng để định hÆ°á»›ng sáng tác Ä‘úng

Trong tÆ° tưởng Hồ Chí Minh, văn hóa, văn nghệ luôn được đặt ngang hàng vá»›i những lá»±c lượng trá»±c tiếp tham gia đấu tranh cách mạng. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: Văn hóa, nghệ thuật cÅ©ng là má»™t mặt trận, anh chị em văn nghệ sÄ© là chiến sÄ© trên mặt trận ấy. NhÆ° vậy, kiên định, bảo vệ, giữ vững tính Ä‘ảng chính là nhằm bảo Ä‘ảm môi trường văn học không đứng ngoài sá»± nghiệp cách mạng của dân tá»™c, môi trường sáng tạo của nhà văn không bị chệch hÆ°á»›ng, Ä‘i ngược lại chuẩn má»±c chân, thiện, mỹ...

Vấn đề này không má»›i, nhÆ°ng chúng ta phải thường xuyên nhấn mạnh và nhất quán trong mọi hoàn cảnh, nhất là khi dÆ° luận “chín người mười ý”. Đáng chú ý là, không ít người không hiểu hoặc cố tình không hiểu bản chất và ná»™i hàm của tính Ä‘ảng trong văn học nên Ä‘ã quy chụp, võ Ä‘oán, cá»±c Ä‘oan cho rằng tính Ä‘ảng là sá»± "khuôn sáo", "tuyên truyền má»™t chiều", "cản trở sáng tạo". Thá»±c chất, tính Ä‘ảng chÆ°a và không bao giờ Ä‘òi hỏi nhà văn và tác phẩm văn học phải khuôn mẫu, minh họa, tô hồng. 

Ngược lại, Ä‘ó là sá»± “định vị” để nhà văn biết mình là ai, mình Ä‘ang Ä‘ứng ở Ä‘âu, mình sáng tác cho ai, vì mục tiêu gì... trong dòng chảy đầy biến Ä‘á»™ng của thời cuá»™c và thời đại. Và từ sá»± “định vị” ấy, nhà văn tá»± tìm ra câu trả lời, Ä‘ó là lao Ä‘á»™ng sáng tạo, dù ở Ä‘âu, lúc nào cÅ©ng phải luôn đứng về phía nhân dân, đứng về phía chính nghÄ©a, đứng ở cái tâm của giá trị nhân văn và lợi ích quốc gia, dân tá»™c. Văn học phản ánh đời sống và nhà văn là người thÆ° ký trung thành của thời đại, nhÆ°ng Ä‘ó không phải là sá»± ghi chép Ä‘Æ¡n thuần. Văn học hÆ°á»›ng con người đến cái đẹp, cái thiện, cái chân giá trị, hun Ä‘úc niềm tin, sức mạnh, khát vọng và lòng nhân ái. Ở bất cứ chế Ä‘á»™ xã há»™i nào cÅ©ng không thể có văn học vô lập trường, vô khuynh hÆ°á»›ng.

Nhấn mạnh vấn đề này để thấy, tính Ä‘ảng không phải là sá»± “kiểm soát tÆ° tưởng” trong sáng tạo nhÆ° không ít người cố tình suy diá»…n. Đảng ta nhất quán tôn trọng tá»± do sáng tác, khuyến khích sáng tạo và tạo mọi Ä‘iều kiện để nhà văn tạo ra tác phẩm phản ánh sâu sắc hiện thá»±c đất nÆ°á»›c và chân dung thời đại. NhÆ°ng tá»± do không phải sá»± thả nổi vô nguyên tắc. Không có xã há»™i nào chấp nhận thứ tá»± do Ä‘ứng trên pháp luật, đạo lý; kích Ä‘á»™ng thù hận, ly khai, phủ nhận lịch sá»­.

Thế giá»›i Ä‘ã chứng kiến không ít trường hợp văn học tiếp tay cho chủ nghÄ©a cá»±c Ä‘oan, làm bùng nổ xung Ä‘á»™t sắc tá»™c, tôn giáo. Má»™t viên đạn chỉ có thể giết má»™t mạng người ngay tức khắc, nhÆ°ng má»™t tác phẩm văn học nguy hại có thể trở thành lưỡi dao vô hình làm tổn hại đến cả má»™t thế hệ, thậm chí là nhiều thế hệ. Sá»± nguy hiểm ấy nhắc nhở chúng ta rằng, tá»± do sáng tác, tá»± do ngôn luận phải luôn gắn vá»›i trách nhiệm xã há»™i và chuẩn má»±c của đạo đức, văn hóa dân tá»™c. Tính Ä‘ảng chính là Ä‘iểm tá»±a tÆ° tưởng vững chắc Ä‘ể nhà văn Ä‘i Ä‘úng hÆ°á»›ng, đồng hành vá»›i sá»± phát triển của đất nÆ°á»›c và xu thế thời đại trong khi vẫn giữ được bản sắc, phong cách sáng tạo riêng.

Ở Ä‘ây, chúng tôi muốn thông qua những hiện tượng xã há»™i, những vấn đề dÆ° luận quan tâm, xâu chuá»—i vấn đề má»™t cách có hệ thống để góp tiếng nói chấn chỉnh những tÆ° tưởng, khuynh hÆ°á»›ng lệch lạc, cả trong sáng tác, phổ biến, thẩm định tác phẩm và trong cảm thụ, Ä‘ánh giá, phê bình tác phẩm văn học của công chúng. Khi không gian mạng là má»™t thế giá»›i thứ hai, tác Ä‘á»™ng đến mọi ngóc ngách của đời sống xã há»™i, dÆ° luận dá»… bị dẫn dắt. Không gian ảo nhÆ°ng tác hại là thật.

Khi má»™t bá»™ phận người sáng tác có tÆ° duy lệch chuẩn thì tác phẩm văn học rất dá»… bị Ä‘ánh tráo giá trị. Chúng ta cần nhìn thẳng vào những biểu hiện lệch chuẩn, mầm mống suy thoái trong đời sống văn học, soi chiếu vào quan Ä‘iểm, đường lối của Đảng để thấy rõ hÆ¡n tính cấp thiết của việc phải kiên định, bảo vệ, giữ vững tính Ä‘ảng trong văn học.

Đấu tranh ngăn ngừa suy thoái 

Tại sao những cuá»™c tranh luận về văn học thường diá»…n biến gay gắt và tốn nhiều giấy má»±c? Ấy là bởi, việc Ä‘ánh giá, thẩm định, cảm thụ văn học là công việc của cảm xúc, cảm tính. Muốn có sá»± Ä‘ánh giá Ä‘úng đắn, khách quan, bên cạnh kiến thức chuyên môn, trình Ä‘á»™ thẩm mỹ, Ä‘òi hỏi chủ thể phải có bản lÄ©nh chính trị, đứng trên lập trường, quan Ä‘iểm của Đảng. Việc nhất quán, kiên định tính Ä‘ảng cÅ©ng chính là cách giúp chúng ta nhận diện rõ những mầm mống, biểu hiện suy thoái trong đời sống văn học.

Trong tác phẩm văn học, sá»± suy thoái có thể được nhận diện ở những biểu hiện: Cổ xúy tÆ° tưởng bi quan, cá»±c Ä‘oan, phản ánh xã há»™i bằng gam màu Ä‘en tối, khiến người đọc dá»… mất niềm tin; xuyên tạc lịch sá»­, coi cuá»™c kháng chiến giải phóng dân tá»™c là “ná»™i chiến”; phản ánh méo mó hình tượng Bá»™ Ä‘á»™i Cụ Hồ, từ nhân vật chính nghÄ©a bị đẩy thành những dạng nhân vật phiến diện, tiêu cá»±c, lệch lạc về lối sống; “phi chính trị hóa” văn học, cổ vÅ© quan Ä‘iểm tách văn học ra khỏi chính trị, coi lập trường tÆ° tưởng là vật cản sáng tạo...

Những biểu hiện suy thoái này rất dá»… dẫn đến “tá»± diá»…n biến”, “tá»± chuyển hóa” trong lÄ©nh vá»±c tÆ° tưởng, văn hóa. Văn học, nghệ thuật là linh hồn của văn hóa. Văn hóa soi đường cho quốc dân Ä‘i. Văn hóa còn thì dân tá»™c còn. Mất văn hóa là mất tất cả. Những Ä‘úc kết mang tính triết học ấy cần được giá»›i nhà văn, nghệ sÄ© coi nhÆ° “bảng cá»­u chÆ°Æ¡ng” của hành trình sáng tạo. Há»™i nghị văn hóa toàn quốc năm 2021 Ä‘ã cảnh báo rõ tình trạng má»™t bá»™ phận sáng tác bắt chÆ°á»›c nÆ°á»›c ngoài má»™t cách nhố nhăng, phản cảm, không có chọn lọc (nói nặng ra là "vô văn hóa", "phản văn hóa"). Khi tác phẩm gieo rắc sá»± hoài nghi, dao Ä‘á»™ng, mÆ¡ hồ, ảo tưởng và khi giá trị dân tá»™c bị đảo lá»™n, lịch sá»­ bị bôi xóa, xuyên tạc... thì không thể nói Ä‘ó là “tá»± do sáng tạo”. Thá»±c chất, Ä‘ó là sá»± suy thoái cần được nhận diện, cảnh tỉnh và đấu tranh mạnh mẽ.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, trí tuệ nhân tạo, mạng xã há»™i Ä‘ang làm dịch chuyển, thay đổi căn bản hệ sinh thái văn hóa đọc, Ä‘ời sống văn học trong nÆ°á»›c phải đối mặt vá»›i nhiều thách thức lá»›n. Má»™t trong những vấn đề trọng tâm là làm sao giữ vững hệ giá trị cốt lõi, không Ä‘ánh mất bản sắc, không lÆ¡i lỏng lập trường tÆ° tưởng trÆ°á»›c làn sóng thông tin từ không gian mạng.

Thá»±c tiá»…n ngày càng đặt ra yêu cầu phải kiên định, bảo vệ, nâng cao tính Ä‘ảng trong văn học. Để có má»™t hệ sinh thái văn học tiến bá»™, giữ vững tính Ä‘ảng, bảo tồn tâm hồn dân tá»™c, phải Ä‘i từ công tác lý luận, phê bình, củng cố vững chắc nền tảng tÆ° tưởng của Đảng trong văn học. Những cuá»™c tranh luận kiểu “ném Ä‘á” hay “tâng bốc”  không những không thể thay thế hoạt Ä‘á»™ng phê bình học thuật, mà nhiều khi nó còn là tác nhân làm “biến dạng” thị hiếu văn học và giá trị thẩm mỹ.

Đặc biệt, vai trò định hÆ°á»›ng, chỉ đạo của các cấp, các ngành chức năng và tiếng nói của những nhà văn, nghệ sÄ© chân chính, có bản lÄ©nh chính trị vững vàng là hết sức quan trọng. Nhiệm vụ trÆ°á»›c mắt cÅ©ng nhÆ° lâu dài là cần tiến hành thường xuyên, liên tục công tác bồi dưỡng lý luận chính trị cho Ä‘á»™i ngÅ© sáng tác; tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, trá»±c tiếp là vai trò định hÆ°á»›ng của Ban Tuyên giáo và Dân vận từ Trung Æ°Æ¡ng đến các địa phÆ°Æ¡ng; nâng cao hoạt Ä‘á»™ng sinh hoạt chính trị, chuyên môn nghiệp vụ của tổ chức há»™i, Ä‘oàn các cấp.

Tác phẩm văn học chỉ thá»±c sá»± có giá trị khi nhà văn, người cầm bút Ä‘ứng vững trên nền tảng tÆ° tưởng, văn hóa, lịch sá»­ dân tá»™c, hÆ°á»›ng về lợi ích quốc gia, phụng sá»± Tổ quốc, nhân dân. Giữ vững tính Ä‘ảng cÅ©ng chính là giữ gìn phẩm giá, bản lÄ©nh của người cầm bút. Trong thời đại số, yêu cầu này càng trở nên cấp bách. Trượt khỏi nguyên tắc Ä‘ó là tá»± chối bỏ chính mình, làm vẩn đục đời sống văn học.

Theo NGUYỄN PHAN THANH HÀ/Báo QĐND

https://www.qdnd.vn/phong-chong-tu-dien-bien-tu-chuyen-hoa/phai-nhat-quan-kien-dinh-tinh-dang-trong-van-hoc-bai-2-dau-tranh-ngan-chan-suy-thoai-trong-van-hoc-tiep-theo-va-het-1016433