áº¢nh minh họa: vov.vn

Thời gian qua, lợi dụng các vụ án liên quan đến đối tượng có hành vi lợi dụng các quyền tá»± do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nÆ°á»›c, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân theo Điều 331 Bá»™ luật Hình sá»± năm 2015 (sá»­a đổi, bổ sung năm 2017, 2025), những phần tá»­ cÆ¡ há»™i chính trị, phản Ä‘á»™ng và má»™t số tổ chức thiếu thiện chí trong và ngoài nÆ°á»›c Ä‘ã quy chụp, xuyên tạc vấn đề quyền con người ở Việt Nam. Họ cho rằng quy định Ä‘ó là công cụ để “Ä‘àn áp tiếng nói phản biện”, “bóp nghẹt tá»± do ngôn luận”.

Các luận Ä‘iệu này được ngụy trang dÆ°á»›i chiêu bài “bảo vệ quyền con người”, “bảo vệ tá»± do ngôn luận” nhằm phủ nhận tính chính danh, tính hợp hiến, hợp pháp và sá»± cần thiết của quy định pháp luật quan trọng nhằm bảo vệ an ninh quốc gia và thể chế chính trị. Những thủ Ä‘oạn, chiêu trò “Ä‘ánh lận con Ä‘en” này vẫn thường được các đối tượng sá»­ dụng nhằm chống phá Đảng, Nhà nÆ°á»›c, gây bất lợi cho Việt Nam trong đối ngoại.

Bản chất pháp lý Æ°u việt của Việt Nam phù hợp vá»›i luật pháp quốc tế

Hiến pháp năm 2013 (sá»­a đổi, bổ sung năm 2025) Ä‘ã hiến định: “Các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sá»±, kinh tế, văn hóa, xã há»™i được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật” (khoản 1, Điều 14). 

Khoản 2, Điều 14 Hiến pháp năm 2013 cÅ©ng hiến định, quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tá»±, an toàn xã há»™i, đạo đức xã há»™i, sức khỏe của cá»™ng đồng. Quy định này má»™t mặt nhằm tránh các cÆ¡ quan nhà nÆ°á»›c xâm phạm quyền con người, quyền công dân; mặt khác cÅ©ng hạn chế khả năng lợi dụng vấn đề quyền con người, quyền công dân để thá»±c hiện các hành vi ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tá»±, an toàn xã há»™i, đạo đức xã há»™i, sức khỏe của cá»™ng đồng.

Hiến pháp năm 2013 Ä‘ã làm rõ hÆ¡n nguyên tắc quyền công dân không tách rời nghÄ©a vụ công dân, trong Ä‘ó mọi người có nghÄ©a vụ tôn trọng quyền của người khác; công dân có trách nhiệm thá»±c hiện nghÄ©a vụ đối vá»›i Nhà nÆ°á»›c và xã há»™i; việc thá»±c hiện quyền con người, quyền công dân không được xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tá»™c, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác (Điều 15). Quy định này hoàn toàn phù hợp vá»›i pháp luật nhân quyền quốc tế, nhÆ° Công Æ°á»›c quốc tế về các quyền dân sá»± và chính trị năm 1966 (Việt Nam là thành viên từ năm 1982) quy định việc thá»±c hiện quyền tá»± do ngôn luận phải “kèm theo những nghÄ©a vụ và trách nhiệm đặc biệt” và “có thể bị giá»›i hạn bởi pháp luật” vì các lý do nhÆ° tôn trọng quyền hoặc uy tín của người khác, bảo vệ an ninh quốc gia, trật tá»± công cá»™ng, sức khỏe hoặc đạo đức xã há»™i.

Chính vì thế, Điều 331 Bá»™ luật Hình sá»± năm 2015 (sá»­a đổi, bổ sung năm 2017, 2025) quy định về “Tá»™i lợi dụng các quyền tá»± do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nÆ°á»›c, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân” là hoàn toàn phù hợp vá»›i pháp luật nhân quyền quốc tế và hợp hiến, hợp pháp ở Việt Nam.

Tá»™i danh này quy định người phạm tá»™i cố ý thá»±c hiện các hành vi thể hiện dÆ°á»›i các phÆ°Æ¡ng thức, thủ Ä‘oạn lợi dụng các quyền tá»± do dân chủ nhÆ° quyền tá»± do ngôn luận, tá»± do báo chí, tá»± do tín ngưỡng, tôn giáo, tá»± do há»™i họp, lập há»™i và các quyền khác vá»›i mục Ä‘ích xâm phạm lợi ích của Nhà nÆ°á»›c, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức, nhÆ°: Viết, biên tập, đăng tải các bài đả kích, lăng mạ, bôi nhọ, nói xấu, xúc phạm danh dá»±, nhân phẩm cá nhân các đồng chí lãnh đạo Äáº£ng, Nhà nÆ°á»›c trên internet và các phÆ°Æ¡ng tiện truyền thông khác làm ảnh hưởng, thiệt hại đến uy tín của các cá nhân, cÆ¡ quan, tổ chức, thanh danh của Đảng, Nhà nÆ°á»›c, gây mất trật tá»± công cá»™ng, tạo tâm lý hoang mang, lo lắng, bất an trong xã há»™i.

Các chế tài đối vá»›i người phạm tá»™i này (bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 7 năm) là các biện pháp cần thiết để phòng ngừa, ngăn chặn và xá»­ lý kịp thời các hành vi nguy hiểm này đối vá»›i xã há»™i, bảo đảm, bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho các chủ thể và lợi ích quốc gia-dân tá»™c.

Thá»±c tế pháp luật hầu hết các quốc gia dân chủ đều có quy định hình sá»± tÆ°Æ¡ng tá»± để xá»­ lý các hành vi lạm dụng tá»± do ngôn luận gây hại nghiêm trọng, nhÆ°: Tá»™i phỉ báng, vu khống (Anh, Mỹ, Australia...); tá»™i kích Ä‘á»™ng thù hận (nhiều nÆ°á»›c châu Âu); tá»™i tán phát thông tin sai lệch gây hoang mang dân chúng (Pháp, Đức...); tá»™i xúc phạm quốc kỳ, quốc huy (Mỹ, Ấn Độ...). Do vậy, Nhà nÆ°á»›c quy định “tá»™i lợi dụng các quyền tá»± do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nÆ°á»›c, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân” trong pháp luật hình sá»± hiện hành là phù hợp thông lệ pháp luật thế giá»›i và thá»±c tiá»…n đất nÆ°á»›c.

Việc quy định “Tá»™i lợi dụng các quyền tá»± do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nÆ°á»›c, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân” trong pháp luật hình sá»± hiện hành ở Việt Nam nhằm: 1) Bảo vệ lợi ích của Nhà nÆ°á»›c, bao gồm an ninh quốc gia, trật tá»±, an toàn xã há»™i, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, lợi ích kinh tế, văn hóa, xã há»™i... Những lợi ích này là nền tảng cho sá»± tồn vong và phát triển của quốc gia, dân tá»™c; 2) Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, gồm uy tín, danh dá»±, nhân phẩm, bí mật kinh doanh, tài sản... của các cÆ¡ quan, Ä‘Æ¡n vị, doanh nghiệp; 3) Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, gồm danh dá»±, nhân phẩm, uy tín, đời tÆ°, bí mật cá nhân, gia Ä‘ình, tài sản... của má»—i công dân; 4) Bảo vệ môi trường thông tin lành mạnh, gồm chống lại sá»± lan truyền thông tin giả mạo, Ä‘á»™c hại, gây hoang mang, chia rẽ xã há»™i, phá hoại niềm tin.

NhÆ° vậy, việc quy định tá»™i danh này không nhằm hạn chế tá»± do phát biểu chính kiến hay phản biện xã há»™i, mà nhằm ngăn chặn sá»± lạm dụng, sá»­ dụng các quyền tá»± do Ä‘ó nhÆ° má»™t công cụ để gây hại má»™t cách có chủ Ä‘ích và nghiêm trọng đến các giá trị được pháp luật bảo vệ.

Thá»±c tế, không phải mọi phát biểu trái chiều của cá nhân đều bị coi là phạm tá»™i. Những hành vi này chỉ cấu thành tá»™i phạm khi nó thá»±c sá»± xâm phạm đến má»™t trong các đối tượng được pháp luật hình sá»± bảo vệ (lợi ích Nhà nÆ°á»›c, quyền lợi tổ chức, cá nhân) do người có đủ năng lá»±c pháp luật hình sá»± thá»±c hiện.

Vạch trần các luận Ä‘iệu xuyên tạc Điều 331 của Bá»™ luật Hình sá»± hiện hành

Thứ nhất, luận Ä‘iệu cho rằng “Điều 331 dùng để Ä‘àn áp tiếng nói phản biện, chỉ trích chính quyền” là sá»± suy diá»…n ác ý và sai lầm của thế lá»±c thù địch.

Phản biện xã há»™i Ä‘úng quy định pháp luật, vì lợi ích chung, lành mạnh, xây dá»±ng, dá»±a trên sá»± thật và Ä‘á»™ng cÆ¡ trong sáng luôn được khuyến khích và bảo vệ tại Việt Nam. Hàng nghìn ý kiến phản biện trên báo chí, diá»…n Ä‘àn Quốc há»™i, há»™i thảo khoa học, qua các kênh tiếp công dân... là minh chứng rõ ràng cho Ä‘iều này. Vừa qua, kết quả góp ý sá»­a đổi Hiến pháp năm 2013 cho thấy sá»± tham gia tích cá»±c của người dân vá»›i hÆ¡n 280 triệu lượt ý kiến góp ý từ các cÆ¡ quan, tổ chức và cá nhân trên cả nÆ°á»›c, trong Ä‘ó có gần 36,6 triệu ý kiến từ cá nhân, và tá»· lệ tán thành đạt 99,75% cho thấy sá»± đồng thuận cao của xã há»™i đối vá»›i dá»± thảo Hiến pháp sá»­a đổi.

Thá»±c tiá»…n Ä‘ó cho thấy, Việt Nam không hạn chế quyền tá»± do ngôn luận, báo chí, quyền tiếp cận thông tin, quyền trÆ°ng cầu ý dân, phản biện xã há»™i. Ngược lại, việc thá»±c hiện các quyền này Ä‘úng quy định pháp luật, vì lợi ích chung luôn được tôn trọng, bảo đảm và khuyến khích thá»±c hiện đầy đủ trong thá»±c tế. Điều 331 của Bá»™ luật Hình sá»± hiện hành chỉ áp dụng đối vá»›i hành vi lợi dụng các quyền tá»± do dân chủ để xuyên tạc, phỉ báng, tuyên truyền chống phá Đảng, chống phá Nhà nÆ°á»›c và chế Ä‘á»™ xã há»™i chủ nghÄ©a.

Thứ hai, luận Ä‘iệu cho rằng “Điều 331 được sá»­ dụng để bịt miệng blogger, nhà báo Ä‘á»™c lập” là sá»± Ä‘ánh tráo khái niệm và ngụy biện của thế lá»±c thù địch.

Nhà báo, blogger hoạt Ä‘á»™ng hợp pháp, tuân thủ pháp luật, đạo đức nghề nghiệp, cung cấp thông tin chính xác, chính thống, có trách nhiệm luôn được tôn trọng. Hệ thống báo chí chính thống và nhiều blogger tuân thủ pháp luật vẫn hoạt Ä‘á»™ng bình thường ở Việt Nam.

Việc má»™t số cá nhân tá»± nhận là “nhà báo”, “blogger” nhÆ°ng lợi dụng danh nghÄ©a này để thá»±c hiện các hành vi vi phạm pháp luật (nhÆ° cố ý đăng tin sai sá»± thật, xuyên tạc, bôi nhọ cá nhân, tổ chức, tán phát thông tin chống phá Nhà nÆ°á»›c) thì có thể bị xá»­ lý theo Điều 331 hoặc các Ä‘iều luật khác (nhÆ° "Tá»™i Ä‘Æ°a hoặc sá»­ dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viá»…n thông"-Điều 288 của Bá»™ luật Hình sá»±).

Việc xá»­ lý họ là vì hành vi phạm tá»™i, không phải vì danh nghÄ©a hay nghề nghiệp của họ. Luật Báo chí năm 2016 phân biệt rõ nhà báo hoạt Ä‘á»™ng trong cÆ¡ quan báo chí được cấp phép vá»›i người hoạt Ä‘á»™ng thông tin trên mạng (không phải là nhà báo theo luật định). Mọi người đều có quyền tá»± do ngôn luận, tá»± do thông tin, nhÆ°ng đều phải tuân thủ pháp luật.

Thứ ba, luận Ä‘iệu cho rằng “Việt Nam vi phạm cam kết quốc tế về tá»± do ngôn luận khi có Điều 331” là sá»± vu khống của thế lá»±c thù địch.

Điều 331 của Bá»™ luật Hình sá»± hiện hành phù hợp vá»›i giá»›i hạn quyền được quy định tại Điều 19 của Công Æ°á»›c quốc tế về các quyền dân sá»± và chính trị năm 1966. Quy định này cho phép các quốc gia áp dụng các biện pháp giá»›i hạn quyền nhằm bảo vệ an ninh quốc gia, trật tá»± công cá»™ng, sức khỏe, đạo đức xã há»™i, quyền hoặc uy tín của người khác. Việc thá»±c thi Điều 331 chính là để bảo vệ các giá trị Ä‘ó. Các báo cáo quốc gia định kỳ của Việt Nam về thá»±c hiện Công Æ°á»›c quốc tế về các quyền dân sá»± và chính trị năm 1966 đều giải trình rõ quan Ä‘iểm và thá»±c tiá»…n này.

Tá»±u trung lại, Điều 331 Bá»™ luật Hình sá»± năm 2015 (sá»­a đổi, bổ sung năm 2017, 2025) không phải là “cái gậy” để Ä‘àn áp tá»± do ngôn luận nhÆ° những gì thế lá»±c thù địch bịa đặt, mà là “tấm khiên” cần thiết để bảo vệ quyền tá»± do dân chủ được thá»±c thi má»™t cách thá»±c chất, có trật tá»± và an toàn. Quy định Ä‘ó nhằm bảo vệ xã há»™i khỏi những hành vi lạm dụng quyền tá»± do dân chủ để xâm phạm lợi ích chung, quyền lợi chính Ä‘áng của người khác. Quyền tá»± do dân chủ Ä‘ích thá»±c luôn Ä‘i Ä‘ôi vá»›i trách nhiệm, nghÄ©a vụ tôn trọng pháp luật. Mọi sá»± xuyên tạc, lợi dụng các quyền tá»± do dân chủ để thá»±c hiện các mÆ°u đồ chính trị Ä‘en tối đều không xứng Ä‘áng được hưởng các quyền tá»± do dân chủ má»™t cách hợp pháp, chính Ä‘áng.

Theo TS ĐẶNG VIẾT ĐẠT, Học viện Chính trị khu vá»±c IV, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh/Báo QĐND

https://www.qdnd.vn/phong-chong-dien-bien-hoa-binh/khong-mo-ho-giua-tu-do-dan-chu-hop-phap-voi-loi-dung-tu-do-dan-chu-de-chong-pha-dang-nha-nuoc-va-che-do-1019098