Quang cảnh Đại há»™i đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Ảnh: baochinhphu.vn

Từ nhu cầu so sánh đến nguy cÆ¡ lệch chuẩn nhận thức

So sánh là má»™t phÆ°Æ¡ng pháp phổ biến trong khoa học xã há»™i và quản lý phát triển. Äáº£ng ta chÆ°a bao giờ phủ nhận việc học hỏi kinh nghiệm quốc tế. Ngược lại, nhiều văn kiện quan trọng khẳng định rõ yêu cầu chủ Ä‘á»™ng, tích cá»±c há»™i nhập quốc tế, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa nhân loại, phù hợp vá»›i Ä‘iều kiện cụ thể của Việt Nam. Tuy nhiên, vấn đề nảy sinh khi việc so sánh bị tách rời khỏi bối cảnh lịch sá»­, chính trị, văn hóa, trình Ä‘á»™ phát triển, thậm chí bị giản lược thành những đối chiếu cảm tính: NÆ°á»›c này “giàu hÆ¡n”, xã há»™i kia “tá»± do hÆ¡n”, mô hình nọ “văn minh hÆ¡n”. Nguy hiểm hÆ¡n, má»™t số luận Ä‘iệu cố tình tuyệt đối hóa Æ°u Ä‘iểm, che giấu mâu thuẫn ná»™i tại, khiếm khuyết xã há»™i của các quốc gia Ä‘ó, từ Ä‘ó gieo rắc tâm lý tá»± ti, hoài nghi, dao Ä‘á»™ng trong má»™t bá»™ phận cán bá»™, đảng viên và nhân dân.

PGS, TS Nguyá»…n Thế Ká»·, nguyên Ủy viên Trung Æ°Æ¡ng Đảng, nguyên Tổng giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, Chủ tịch Há»™i đồng Lý luận, phê bình văn học nghệ thuật Trung Æ°Æ¡ng, từng nhấn mạnh: “So sánh phát triển nếu không đặt trong chỉnh thể lịch sá»­-văn hóa-thể chế sẽ rất dá»… trở thành công cụ dẫn dắt nhận thức lệch lạc, nhất là trong môi trường truyền thông Ä‘a chiều hiện nay”.

Thá»±c tế cho thấy, những biểu hiện “tá»± diá»…n biến” về tÆ° tưởng không xuất hiện Ä‘á»™t ngá»™t, mà thường bắt đầu từ các vết nứt nhỏ trong nhận thức: Nghi ngờ mô hình phát triển, giảm sút niềm tin vào năng lá»±c lãnh đạo, từ Ä‘ó dần xa rời mục tiêu, lý tưởng của Đảng.

Đại há»™i lần thứ XIV của Đảng xác định rõ: Kiên định và vận dụng, phát triển sáng tạo Chủ nghÄ©a Mác-Lênin, tÆ° tưởng Hồ Chí Minh, kiên định mục tiêu Ä‘á»™c lập dân tá»™c và chủ nghÄ©a xã há»™i, kiên định đường lối đổi má»›i của Đảng; đồng thời chỉ ra nguy cÆ¡ suy thoái về tÆ° tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tá»± diá»…n biến”, “tá»± chuyển hóa” trong ná»™i bá»™ vẫn còn diá»…n biến phức tạp. Đặc biệt, Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bá»™ Chính trị (khóa XII) nhấn mạnh yêu cầu chủ Ä‘á»™ng đấu tranh phản bác các quan Ä‘iểm sai trái, thù địch, trong Ä‘ó cảnh báo rõ thủ Ä‘oạn lợi dụng so sánh mô hình phát triển, thể chế chính trị để gieo rắc tâm lý hoài nghi, dao Ä‘á»™ng niềm tin. Kết luận số 21-KL/TW của Ban Chấp hành Trung Æ°Æ¡ng (khóa XIII) tiếp tục chỉ rõ: Biểu hiện suy thoái về tÆ° tưởng chính trị ngày càng tinh vi, thường núp bóng dÆ°á»›i các luận Ä‘iệu “khách quan”, “so sánh”, “tham khảo mô hình nÆ°á»›c ngoài”... Đây là căn cứ lý luận-chính trị quan trọng để nhận diện Ä‘úng bản chất của những quan Ä‘iểm thần tượng hóa cái gọi là "thiên đường phát triển".

“Thiên đường phát triển” - má»™t khái niệm được tô vẽ có chủ ý

Không phải ngẫu nhiên mà các thế lá»±c thù địch, phản Ä‘á»™ng và cÆ¡ há»™i chính trị thường xuyên khai thác hình ảnh “thiên đường phát triển” ở má»™t số quốc gia phÆ°Æ¡ng Tây hay khu vá»±c khác. Đây là thủ pháp quen thuá»™c: Lấy má»™t vài chỉ số kinh tế, phúc lợi xã há»™i hoặc quyền tá»± do cá nhân được phóng đại, tách khỏi những mặt trái nhÆ° phân hóa giàu-nghèo, khủng hoảng nhập cÆ°, bạo lá»±c xã há»™i, bất ổn chính trị... để tạo ra má»™t bức tranh lý tưởng hóa. Trong khi Ä‘ó, những thành tá»±u phát triển to lá»›n, có ý nghÄ©a lịch sá»­ của Việt Nam sau 40 năm đổi má»›i lại bị cố tình làm mờ, thậm chí xuyên tạc. Từ má»™t nÆ°á»›c nghèo, bị bao vây, cấm vận, Việt Nam Ä‘ã bÆ°á»›c vào nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình cao, kinh tế tăng trưởng thuá»™c nhóm cao của khu vá»±c, đời sống nhân dân không ngừng được cải thiện, vị thế và uy tín quốc tế ngày càng được nâng cao.

PGS, TS Bùi Hoài SÆ¡n, Ủy ban Văn hóa và Xã há»™i của Quốc há»™i phân tích: “Cái gọi là “thiên đường phát triển” thá»±c chất chỉ tồn tại trong những lát cắt truyền thông có chọn lọc. Không có mô hình nào hoàn hảo, càng không có con đường phát triển chung cho mọi quốc gia. Nguy hiểm là ở chá»— người ta cố tình biến sá»± khác biệt thành cái cá»› để phủ nhận con đường mà má»™t dân tá»™c Ä‘ã lá»±a chọn bằng lịch sá»­ và hy sinh”.

Những luận Ä‘iệu thần tượng hóa này, nếu không được nhận diện và phản bác kịp thời, sẽ từng bÆ°á»›c bào mòn niềm tin, tạo ra tâm lý “so bì”, “đứng núi này trông núi nọ”, từ Ä‘ó dẫn tá»›i "tá»± diá»…n biến" trong tÆ° duy chính trị.

Thá»±c tiá»…n những năm gần Ä‘ây cho thấy, không ít biểu hiện dao Ä‘á»™ng về nhận thức chính trị bắt nguồn từ việc tiếp nhận thông tin so sánh quốc tế má»™t chiều, thiếu kiểm chứng, đặc biệt trên không gian mạng. Nhiều ná»™i dung truyền thông cố tình lá»±a chọn các chỉ số bề nổi về thu nhập, phúc lợi, tá»± do cá nhân, trong khi né tránh hoặc làm mờ các vấn đề ná»™i tại nhÆ° phân hóa xã há»™i, bất ổn chính trị, suy giảm niềm tin công chúng tại chính những quốc gia được ca ngợi. Trong công tác xây dá»±ng Đảng Ä‘ã xuất hiện hiện tượng má»™t bá»™ phận cán bá»™, đảng viên, nhất là cán bá»™ trẻ bá»™c lá»™ tâm lý so bì, ngá»™ nhận, từ Ä‘ó giảm sút ý chí phấn đấu, ngại va chạm, né tránh đấu tranh bảo vệ quan Ä‘iểm Ä‘úng đắn của Đảng. Đây không phải biểu hiện chống đối trá»±c diện, nhÆ°ng là những “vết nứt âm thầm” trong niềm tin, nếu không được nhận diện và uốn nắn kịp thời sẽ tiềm ẩn nguy cÆ¡ "tá»± diá»…n biến" về tÆ° tưởng. á»ž chiều ngược lại, chính thá»±c tiá»…n Việt Nam trong những giai Ä‘oạn khó khăn, thách thức lá»›n Ä‘ã cho thấy tính Ä‘úng đắn của con đường phát triển mà Đảng ta lá»±a chọn, củng cố niềm tin xã há»™i và khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng trong mọi tình huống.

Má»™t đặc Ä‘iểm nguy hiểm của “tá»± diá»…n biến” hiện nay là tính âm thầm, mềm hóa, phi đối kháng trá»±c diện. Không ít người vẫn khẳng định mình “không chống Đảng, không chống chế Ä‘á»™”, nhÆ°ng lại thường xuyên đặt câu hỏi theo hÆ°á»›ng phủ định: Vì sao ta không Ä‘i theo con đường khác? Vì sao mô hình này không giống mô hình kia? Vì sao nÆ°á»›c ngoài làm được mà ta không làm nhÆ° họ?...

Những câu hỏi ấy nếu xuất phát từ tinh thần xây dá»±ng, nghiên cứu khoa học thì là Ä‘iều bình thường. NhÆ°ng khi chúng được lặp Ä‘i lặp lại trong má»™t hệ quy chiếu lệch chuẩn, thiếu nền tảng lý luận Mác-Lênin, tÆ° tưởng Hồ Chí Minh, thiếu hiểu biết về thá»±c tiá»…n Việt Nam thì rất dá»… trở thành mầm mống của "tá»± diá»…n biến". Thá»±c tiá»…n công tác xây dá»±ng Đảng cho thấy, ở má»™t số nÆ¡i, má»™t số cán bá»™, đảng viên dao Ä‘á»™ng về nhận thức, giảm sút ý chí phấn đấu, ngại bảo vệ quan Ä‘iểm Ä‘úng đắn của Đảng, thậm chí né tránh đấu tranh phản bác quan Ä‘iểm sai trái. Đây chính là hệ quả của quá trình bị tác Ä‘á»™ng lâu dài bởi những so sánh lệch chuẩn và hình ảnh “thiên đường phát triển” được tô vẽ.

Đại tá, PGS, TS Cao Văn Trọng, ThÆ° ký khoa học Há»™i đồng Lý luận Trung Æ°Æ¡ng nhận định: “Tá»± diá»…n biến" nguy hiểm nhất không phải ở lời nói công khai chống đối, mà ở sá»± thay đổi hệ giá trị bên trong con người. Khi niềm tin bị xói mòn, hành Ä‘á»™ng lệch lạc chỉ còn là vấn đề thời gian”.

Thá»±c tiá»…n thế giá»›i: Không có mô hình phát triển “vạn năng”

Nhìn ra thế giá»›i má»™t cách khách quan sẽ thấy, nhiều quốc gia từng được coi là “hình mẫu phát triển” cÅ©ng Ä‘ang đối mặt vá»›i khủng hoảng sâu sắc: Bất ổn chính trị kéo dài, xung Ä‘á»™t xã há»™i, phân hóa giàu-nghèo gia tăng, niềm tin của người dân vào thể chế suy giảm. Ngay trong lòng các nÆ°á»›c phát triển, phong trào phản đối, chia rẽ xã há»™i, cá»±c Ä‘oan hóa chính trị diá»…n ra ngày càng gay gắt. Trong khi Ä‘ó, Việt Nam kiên định con đường Ä‘á»™c lập dân tá»™c gắn liền vá»›i chủ nghÄ©a xã há»™i, lấy con người làm trung tâm, không Ä‘ánh đổi tiến bá»™, công bằng xã há»™i và môi trường lấy tăng trưởng Ä‘Æ¡n thuần. Đó không phải là con đường dá»… dàng, nhÆ°ng là con đường phù hợp vá»›i Ä‘iều kiện lịch sá»­, văn hóa và mục tiêu phát triển bền vững của đất nÆ°á»›c.

 Tổng Bí thÆ° Nguyá»…n Phú Trọng (1944-2024) nhiều lần nhấn mạnh: Phát triển kinh tế thị trường định hÆ°á»›ng xã há»™i chủ nghÄ©a là má»™t quá trình tìm tòi, vừa làm vừa tổng kết, không rập khuôn, không giáo Ä‘iều, nhÆ°ng kiên định mục tiêu Ä‘á»™c lập dân tá»™c và chủ nghÄ©a xã há»™i. Đây chính là lời giải Ä‘áp thuyết phục nhất cho những luận Ä‘iệu Ä‘òi “đổi hÆ°á»›ng”, “Ä‘i theo mô hình khác” má»™t cách giản Ä‘Æ¡n.

GS, TS Tạ Ngọc Tấn, Phó chủ tịch Thường trá»±c Há»™i đồng Lý luận Trung Æ°Æ¡ng cho rằng: “Không có mô hình phát triển nào mang tính khuôn mẫu cho mọi quốc gia. Việc so sánh nếu thiếu nền tảng lý luận và hệ quy chiếu khoa học rất dá»… dẫn tá»›i ngá»™ nhận, từ Ä‘ó làm suy giảm niềm tin chính trị và nảy sinh biểu hiện "tá»± diá»…n biến" về tÆ° tưởng”.

TS Nguyá»…n SÄ© DÅ©ng, nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc há»™i cÅ©ng nhấn mạnh: “Há»™i nhập quốc tế không đồng nghÄ©a vá»›i sao chép mô hình. Má»—i con đường phát triển phải xuất phát từ Ä‘iều kiện lịch sá»­, văn hóa và thể chế cụ thể của từng quốc gia”.

Nhận diện và hóa giải “ảo ảnh thiên đường phát triển”

Để ngăn chặn nguy cÆ¡ "tá»± diá»…n biến" từ những ngá»™ nhận về mô hình phát triển, trÆ°á»›c hết cần nâng cao năng lá»±c nhận diện trong cán bá»™, đảng viên và nhân dân. So sánh phải dá»±a trên cÆ¡ sở khoa học, toàn diện, đặt trong bối cảnh cụ thể, tuyệt đối tránh tâm lý sùng bái hay phủ định sạch trÆ¡n. Bên cạnh Ä‘ó, công tác giáo dục lý luận chính trị cần tiếp tục được đổi má»›i theo hÆ°á»›ng gắn lý luận vá»›i thá»±c tiá»…n sinh Ä‘á»™ng của đất nÆ°á»›c, giúp người học thấy rõ vì sao con đường Đảng và nhân dân ta lá»±a chọn là Ä‘úng đắn, phù hợp và có tính tất yếu lịch sá»­. Quan trọng hÆ¡n, má»—i cán bá»™, đảng viên phải tá»± xây dá»±ng cho mình “sức đề kháng tÆ° tưởng”, không dao Ä‘á»™ng trÆ°á»›c những luận Ä‘iệu hào nhoáng, không để những so sánh phiến diện dẫn dắt nhận thức và hành Ä‘á»™ng.

Niềm tin chính trị không phải là khái niệm trừu tượng, mà được xây dá»±ng từ thá»±c tiá»…n phát triển đất nÆ°á»›c, từ sá»± gÆ°Æ¡ng mẫu của Ä‘á»™i ngÅ© cán bá»™, từ hiệu quả quản trị quốc gia. Đấu tranh vá»›i quan Ä‘iểm thần tượng hóa “thiên đường phát triển” cÅ©ng chính là bảo vệ nền tảng tÆ° tưởng của Đảng, bảo vệ con đường phát triển mà dân tá»™c Việt Nam Ä‘ã lá»±a chọn bằng mồ hôi, xÆ°Æ¡ng máu và trí tuệ.

Trong bối cảnh má»›i, khi thông tin Ä‘a chiều vừa là cÆ¡ há»™i vừa là thách thức, việc giữ vững niềm tin càng Ä‘òi hỏi bản lÄ©nh chính trị, sá»± tỉnh táo và trách nhiệm xã há»™i của má»—i người. Nhận diện Ä‘úng “ảo ảnh”, bóc tách những so sánh lệch chuẩn chính là cách để vá lại những “vết nứt âm thầm”, củng cố nền tảng tinh thần vững chắc cho sá»± nghiệp xây dá»±ng và bảo vệ Tổ quốc.

Không có “thiên đường phát triển” nào được sao chép nguyên xi, chỉ có con đường phù hợp nhất vá»›i má»—i dân tá»™c. Vá»›i Việt Nam, Ä‘ó là con đường mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân ta Ä‘ã, Ä‘ang và sẽ kiên định lá»±a chọn.

Theo THẢO NGUYÊN/Báo QĐND

https://www.qdnd.vn/phong-chong-tu-dien-bien-tu-chuyen-hoa/tu-ngo-nhan-ve-thien-duong-phat-trien-den-vet-nut-niem-tin-1023617