Vì sao có tâm trạng uể oải sau nghỉ Tết?

Bác sÄ© Nguyá»…n Huy Hoàng, Há»™i Y học dÆ°á»›i nÆ°á»›c và Oxy cao áp phân tích, trong suốt kỳ nghỉ Tết, não bá»™ liên tục được “tắm” trong các nguồn kích thích tích cá»±c: ăn ngon, ngủ muá»™n, gặp gỡ, du lịch, nhận quà, nhận lì xì, tạm thời thoát khỏi công việc và áp lá»±c thường ngày.

Những hoạt Ä‘á»™ng Ä‘ó kích hoạt hệ thống phần thưởng của não, khiến dopamine - chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác hÆ°ng phấn và Ä‘á»™ng lá»±c tăng cao. Cùng vá»›i Ä‘ó, adrenaline cÅ©ng tăng để Ä‘áp ứng chuá»—i sá»± kiện dồn dập, di chuyển, tÆ°Æ¡ng tác xã há»™i.

Khi Tết kết thúc, những “cú hích” từ bên ngoài giảm mạnh. Dopamine và adrenaline không còn được duy trì ở mức cao, hệ thần kinh bÆ°á»›c vào giai Ä‘oạn “hạ nhiệt”. Sá»± tụt giảm này khiến bạn cảm thấy trống rá»—ng, tụt mood, khó tìm thấy cảm hứng vá»›i những công việc vốn quen thuá»™c nhÆ° check mail, làm báo cáo, họp đầu năm.

Song song vá»›i Ä‘ó, hiệu ứng tÆ°Æ¡ng phản cÅ©ng làm mọi thứ trở nên nặng nề hÆ¡n. Nhịp sinh học cÅ©ng bị đảo lá»™n Ä‘áng kể. Sau Tết, bạn buá»™c phải dậy sá»›m, ngồi nhiều, ít vận Ä‘á»™ng, lại tiếp tục sá»­ dụng Ä‘iện thoại, máy tính đến khuya, ánh sáng xanh từ màn hình lại ức chế melatonin. Kết quả là giấc ngủ nông, sáng dậy nặng đầu, cảm giác “không sạc đủ pin”, cả ngày lờ đờ, dá»… cáu gắt, khó tập trung.

Phụ nữ, đặc biệt là người giữ vai trò chính trong việc chuẩn bị Tết, thường kiệt sức vì nấu nÆ°á»›ng, dọn dẹp, tiếp khách nhÆ°ng vẫn phải tỏ ra vui vẻ. Áp lá»±c tài chính cÅ©ng là má»™t vấn đề lá»›n: mua sắm, quà biếu, lì xì, tiệc tùng, di chuyển… làm không ít gia Ä‘ình và cá nhân bÆ°á»›c sang năm má»›i trong trạng thái thâm hụt ngân sách, lo nợ, lo chi tiêu.

Bác sÄ© Hoàng phân tích, há»™i chứng buồn chán hậu Tết có thể biểu hiện khác nhau ở từng người, nhÆ°ng thường xoay quanh vài nhóm chính. Về cảm xúc, bạn có thể cảm thấy buồn nhẹ, chán nản, tiếc nuối kỳ nghỉ, không còn nhiều hứng thú vá»›i công việc hay những việc thường ngày.

Má»™t số người thấy cô Ä‘Æ¡n rõ rệt khi từ không khí sum vầy Ä‘ông đủ quay về phòng trọ, căn há»™ nhỏ nÆ¡i Ä‘ô thị. Lo âu về công việc dồn, về những kế hoạch năm má»›i chÆ°a bắt đầu, về tài chính… có thể len vào suy nghÄ©, làm bạn bồn chồn, khó thÆ° giãn.

Về hành vi, sá»± trì hoãn và uể oải xuất hiện rõ hÆ¡n. Công việc vốn làm dá»… dàng giờ trở nên nặng nề, bạn thường xuyên muốn “để mai tính”. Việc giao tiếp, gặp gỡ đồng nghiệp, khách hàng có thể trở thành gánh nặng, bạn thấy mình muốn thu mình hÆ¡n, nói ít Ä‘i. Má»™t số người thay đổi thói quen ăn uống: hoặc ăn ít, không ngon miệng, hoặc ăn nhiều hÆ¡n, đặc biệt là tinh bá»™t và đồ ngọt nhÆ° má»™t cách tá»± “an ủi”.

CÆ¡ thể cÅ©ng phản ứng bằng những tín hiệu dá»… nhận thấy. Mệt mỏi kéo dài dù không làm việc quá sức, nặng đầu, Ä‘au mỏi vai gáy, lÆ°ng, cảm giác “không có năng lượng” là những phàn nàn rất thường gặp. Giấc ngủ bị xáo trá»™n: khó ngủ, ngủ chập chờn, hay thức giấc giữa Ä‘êm, hoặc ngủ nhiều nhÆ°ng dậy vẫn thấy mệt. Khả năng tập trung giảm, bạn dá»… quên, làm gì cÅ©ng mất nhiều thời gian hÆ¡n.

Để “cai Tết” má»™t cách êm ái hÆ¡n

Theo bác sÄ© Hoàng, nếu những biểu hiện trên chỉ xuất hiện trong khoảng 1-2 tuần sau Tết và có dấu hiệu giảm dần khi bạn ngủ tốt hÆ¡n, ăn uống ổn định và quay lại nhịp sinh hoạt cÅ©, Ä‘ó nhiều khả năng chỉ là “cú sốc hậu kỳ nghỉ” ở mức nhẹ. Bạn có thể tá»± Ä‘iều chỉnh và sẽ ổn dần.

Tuy nhiên, nếu sau 2 tuần, cảm giác buồn bã, trống rá»—ng, mất hứng thú vá»›i mọi hoạt Ä‘á»™ng vẫn bám chặt; nếu bạn không còn thấy vui vá»›i bất cứ Ä‘iều gì, kể cả những thứ trÆ°á»›c Ä‘ây từng rất yêu thích; nếu bạn khó làm tròn công việc được giao, học tập, các mối quan hệ vì tâm trí và cÆ¡ thể nhÆ° tắt dần; hoặc nếu xuất hiện những ý nghÄ© tiêu cá»±c về bản thân, về cuá»™c sống, thậm chí ý nghÄ© muốn biến mất, Ä‘ó là những dấu hiệu cảnh báo cần được chú ý nghiêm túc.

Khi Ä‘ó, việc tìm đến bác sÄ© chuyên khoa tâm thần hoặc nhà trị liệu tâm lý là má»™t lá»±a chọn sáng suốt, không phải dấu hiệu thất bại. Trầm cảm, rối loạn lo âu và các rối loạn liên quan là những bệnh lý có thật, có cÆ¡ chế sinh học, không phải “yếu tinh thần”, và càng được can thiệp sá»›m, khả năng phục hồi càng cao.

Đặc biệt, vá»›i những người Ä‘ã từng có tiền sá»­ trầm cảm, rối loạn lo âu, mất ngủ mạn tính, hoặc Ä‘ang trải qua các khủng hoảng lá»›n về công việc, hôn nhân, tài chính, giai Ä‘oạn hậu Tết có thể là “giọt nÆ°á»›c tràn ly”. Ngay khi nhận thấy trạng thái tâm lý Ä‘i xuống rõ rệt, đừng chờ “qua Tết sẽ đỡ”; bạn hoàn toàn có quyền chủ Ä‘á»™ng đặt lịch tÆ° vấn sá»›m để được Ä‘ánh giá và há»— trợ kịp thời.

Để Ä‘i qua Ä‘oạn đường hậu Tết này, bác sÄ© Hoàng khuyến cáo mọi người hãy thiết kế cho mình má»™t lá»™ trình phục hồi Ä‘Æ¡n giản nhÆ°ng rõ ràng.

Đầu tiên là lÆ°u ý chọn má»™t khung giờ Ä‘i ngủ và thức dậy cố định, phù hợp vá»›i lịch làm việc, và cố gắng giữ đều trong ít nhất 10–14 ngày. Ngay sau khi thức dậy, hãy mở rèm, cho mắt tiếp xúc vá»›i ánh sáng tá»± nhiên khoảng 10–15 phút để đồng hồ sinh học nhận tín hiệu “ban ngày”.

Bên cạnh Ä‘ó, Æ°u tiên những bữa ăn Ä‘Æ¡n giản, nhiều rau xanh, trái cây ít ngọt, cá, đậu, ngÅ© cốc nguyên hạt; giảm các món chiên rán, thịt mỡ, đồ ngọt, nÆ°á»›c ngọt có gas và rượu bia. Bữa tối nên nhẹ và cách giờ ngủ ít nhất hai tiếng, có má»™t món canh hoặc súp ấm để hệ tiêu hóa không phải làm việc quá sức ban Ä‘êm.

"Có thể chuẩn bị sẵn thá»±c Ä‘Æ¡n “7 ngày phục hồi sau Tết” vá»›i các món dá»… nấu, dá»… tiêu, để không phải suy nghÄ© quá nhiều má»—i bữa. Khi ăn uống Ä‘iều Ä‘á»™, đường huyết ổn định hÆ¡n, cảm giác nặng nề, uể oải sau ăn sẽ giảm, năng lượng trong ngày cÅ©ng đều hÆ¡n", bác sÄ© Hoàng nói.

Bạn nên duy trì 20-30 phút hoạt Ä‘á»™ng nhẹ đến vừa phải má»—i ngày nhÆ° Ä‘i bá»™ nhanh, chạy chậm, đạp xe, tập yoga hoặc bÆ¡i lá»™i Ä‘ã đủ tạo ra sá»± khác biệt. Chỉ vài ngày duy trì, bạn sẽ thấy đầu óc bá»›t căng, giấc ngủ dá»… đến hÆ¡n.

Bên cạnh việc chăm sóc cÆ¡ thể, hãy dành thời gian sắp xếp lại công việc. Trong 3-5 ngày đầu, má»—i ngày đặt ra má»™t số lượng nhiệm vụ chính vừa phải nhÆ°ng cụ thể, và cố gắng hoàn thành trọn vẹn. Cảm giác “hoàn tất” vài việc cụ thể má»—i ngày sẽ tạo lại nhịp, giúp dopamine được tiết ra theo cách lành mạnh, chứ không còn phụ thuá»™c vào những kích thích mạnh nhÆ° ngày Tết.

Cuối cùng, đừng quên chuyện tài chính. Bạn có thể lập má»™t kế hoạch 1-3 tháng để cân bằng lại: Æ°u tiên chi tiêu thiết yếu, tạm hoãn má»™t phần các khoản chi “cho vui”, tăng tá»· lệ dành cho trả nợ và tiết kiệm.

Và trên hết, nếu sau tất cả những Ä‘iều chỉnh trên trong khoảng 1-2 tuần mà bạn vẫn thấy mình chìm sâu trong buồn chán, lo âu, mất ngủ, không thể vận hành được cuá»™c sống thường ngày, hãy coi Ä‘ó là tín hiệu để tìm đến chuyên gia sức khỏe tâm thần.

theo THIÊN LAM/báo nhân dân

https://nhandan.vn/lam-the-nao-de-khong-roi-vao-hoi-chung-buon-chan-sau-tet-post944188.html