Tiến sÄ© Nguyá»…n SÄ© DÅ©ng. 

“Việc ban hành nhiều văn bản có ná»™i dung mâu thuẫn không chỉ làm ảnh hưởng đến thá»±c hiện mục tiêu xây dá»±ng và hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bá»™, thống nhất, khả thi, công khai, minh bạch mà còn gây thiệt hại cho người dân và doanh nghiệp, thậm chí làm hao mòn niềm tin, nguồn lá»±c xã há»™i và làm chậm cÆ¡ há»™i phát triển của đất nÆ°á»›c”. Äó là nhận định của Tiến sÄ© (TS) Nguyá»…n SÄ© DÅ©ng, nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc há»™i.

Nhiều hệ lụy khi ban hành những văn bản có ná»™i dung chồng chéo, mâu thuẫn

Phóng viên (PV): Thời gian qua, công tác ban hành văn bản Ä‘ã có nhiều chuyển biến tích cá»±c, nhÆ°ng vẫn chÆ°a Ä‘áp ứng yêu cầu nhiệm vụ cải cách hành chính (CCHC) nhà nÆ°á»›c. Qua thá»±c tiá»…n quan sát và nghiên cứu, đồng chí nhận thấy các loại văn bản trong bá»™ máy công quyền ở nÆ°á»›c ta hiện nay có những vấn đề gì còn nổi cá»™m, băn khoăn?

TS Nguyá»…n SÄ© DÅ©ng: Thời gian qua, hệ thống pháp luật và văn bản quản lý ngày càng được hoàn thiện, góp phần thể chế hóa chủ trÆ°Æ¡ng của Đảng và tổ chức thá»±c hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã há»™i, bảo đảm quốc phòng, an ninh. Tuy nhiên, qua thá»±c tiá»…n cho thấy, hệ thống văn bản trong bá»™ máy công quyền hiện nay vẫn còn nhiều bất cập. TrÆ°á»›c hết là tình trạng ná»™i dung chồng chéo, trùng lặp và thiếu thống nhất giữa các văn bản. Không ít trường hợp nhiều cÆ¡ quan cùng ban hành các văn bản Ä‘iều chỉnh cùng má»™t vấn đề nhÆ°ng cách tiếp cận và quy định lại khác nhau.

Còn tình trạng văn bản nhiều tầng nấc, quá nhiều hÆ°á»›ng dẫn trung gian. Má»™t chủ trÆ°Æ¡ng có thể được cụ thể hóa qua nhiều cấp văn bản khác nhau: Từ nghị định, nghị quyết, kết luận, thông tÆ°, chỉ thị đến kế hoạch, chÆ°Æ¡ng trình, công văn hÆ°á»›ng dẫn... Trong quá trình Ä‘ó, có những ná»™i dung lặp lại hoặc diá»…n giải lại nhiều lần, làm cho hệ thống văn bản cồng kềnh, khó theo dõi, thá»±c thi.

Đáng quan ngại là hiện tượng mâu thuẫn hoặc thiếu đồng bá»™ giữa các quy định khiến người thá»±c thi công vụ, nhất là ở cÆ¡ sở thường rÆ¡i vào tâm lý thận trọng, thậm chí né tránh trách nhiệm.

Những biểu hiện trên cho thấy việc chấn chỉnh lề lối làm việc, nâng cao chất lượng ban hành văn bản, nhÆ° tinh thần Kết luận số 226-KL/TW của Ban Bí thÆ° là hết sức cần thiết.

PV: Theo đồng chí, vì sao tồn tại tình trạng ban hành nhiều văn bản có ná»™i dung chồng chéo, mâu thuẫn khiến má»™t số chủ trÆ°Æ¡ng, chính sách của Đảng, Nhà nÆ°á»›c chậm và khó Ä‘i vào cuá»™c sống?

TS Nguyá»…n SÄ© DÅ©ng: Xét ở tầng cấu trúc thể chế, hệ thống quản lý ở nÆ°á»›c ta gồm nhiều cấp, nhiều ngành vá»›i phạm vi chức năng khá rá»™ng, trong khi ranh giá»›i quản lý giữa má»™t số lÄ©nh vá»±c vẫn còn những Ä‘iểm giao thoa. Khi nhiều cÆ¡ quan cùng tham gia Ä‘iều chỉnh má»™t vấn đề nhÆ°ng cÆ¡ chế Ä‘iều phối chÆ°a thật rõ ràng, má»—i cÆ¡ quan có thể ban hành văn bản theo góc tiếp cận của mình, thậm chí có Ä‘iểm khác biệt hoặc chÆ°a thống nhất.

Nhìn ở tầng quy trình lập pháp và xây dá»±ng văn bản, có thể thấy quy trình hiện nay mang tính phân tán khá rõ. Phần lá»›n dá»± án luật và văn bản dÆ°á»›i luật do các bá»™, ngành chủ trì soạn thảo theo lÄ©nh vá»±c quản lý của mình. Cách tiếp cận này có Æ°u Ä‘iểm là tận dụng được chuyên môn của từng cÆ¡ quan, nhÆ°ng lại thiếu má»™t cÆ¡ chế Ä‘iều phối đủ mạnh để bảo đảm tính thống nhất của toàn bá»™ hệ thống pháp luật.

Thá»±c tế cho thấy, nếu việc ban hành văn bản không được kiểm soát chặt chẽ thì hệ thống văn bản sẽ tăng thêm nhiều tầng nấc, làm tăng chi phí tuân thủ và gây khó khăn cho việc thá»±c hiện.

Những vấn đề bất cập Ä‘ó nếu không được giải quyết dứt Ä‘iểm thì nhiều chủ trÆ°Æ¡ng, chính sách Ä‘úng đắn của Đảng, Nhà nÆ°á»›c chậm và khó Ä‘i vào cuá»™c sống.

PV: Việc ban hành nhiều ná»™i dung văn bản ná»™i dung mâu thuẫn gây ra những hệ lụy tiêu cá»±c gì, thÆ°a đồng chí?

TS Nguyá»…n SÄ© DÅ©ng: Việc ban hành nhiều văn bản có ná»™i dung mâu thuẫn không chỉ làm ảnh hưởng đến thá»±c hiện mục tiêu xây dá»±ng và hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bá»™, thống nhất, khả thi mà còn gây thiệt hại cho người dân và doanh nghiệp. Khi nhiều văn bản cùng Ä‘iều chỉnh má»™t vấn đề nhÆ°ng ná»™i dung không hoàn toàn đồng bá»™, người thá»±c thi ở cÆ¡ sở thường rÆ¡i vào tình trạng lúng túng trong lá»±a chọn căn cứ áp dụng, từ Ä‘ó, việc triển khai chính sách có thể trở nên chậm chạp.

Đối vá»›i người dân và doanh nghiệp, hệ thống văn bản thiếu thống nhất sẽ làm gia tăng chi phí tuân thủ. Ở tầm vÄ© mô, những bất cập nhÆ° vậy còn có thể làm suy giảm hiệu quả huy Ä‘á»™ng và phân bổ nguồn lá»±c xã há»™i, từ Ä‘ó có thể làm chậm quá trình tận dụng các cÆ¡ há»™i phát triển, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh kinh tế ngày càng gay gắt.

Cần xem xét trách nhiệm công chức, cán bá»™ khi tham mÆ°u, ban hành văn bản tràn lan

PV: Theo đồng chí, làm thế nào để công tác ban hành văn bản góp phần Ä‘áp ứng yêu cầu, phÆ°Æ¡ng châm triển khai thá»±c hiện Nghị quyết Đại há»™i XIV của Đảng là “nói ít làm nhiều, làm đến cùng”, ngăn chặn tiêu cá»±c, tăng cường ká»· luật trách nhiệm, tính minh bạch và trách nhiệm giải trình?

TS Nguyá»…n SÄ© DÅ©ng: Äiều căn cốt là cần chuyển mạnh từ tÆ° duy ban hành nhiều văn bản sang tÆ° duy thiết kế những quy định thật sá»± rõ ràng, khả thi và có thể thá»±c thi ngay trong thá»±c tiá»…n.

Thứ nhất, cần siết chặt ká»· luật trong công tác xây dá»±ng và ban hành văn bản. Má»—i văn bản trÆ°á»›c khi ban hành phải được rà soát kỹ về sá»± cần thiết, phạm vi Ä‘iều chỉnh và sá»± thống nhất vá»›i hệ thống quy định hiện hành. Chỉ ban hành văn bản khi thật sá»± cần thiết, tránh tình trạng má»™t vấn đề nhÆ°ng có quá nhiều văn bản hÆ°á»›ng dẫn trung gian.

Thứ hai, cần hoàn thiện quy trình lập pháp và xây dá»±ng văn bản theo hÆ°á»›ng tăng cường tính Ä‘iều phối và tính hệ thống. Việc xây dá»±ng các quy định phải được đặt trong tổng thể của hệ thống pháp luật, tránh cách tiếp cận cục bá»™ theo từng ngành, từng lÄ©nh vá»±c.

Thứ ba, cần nâng cao chất lượng kỹ thuật lập pháp và kỹ thuật xây dá»±ng văn bản. Văn bản phải được soạn thảo vá»›i ngôn ngữ rõ ràng, cấu trúc logic, quy định cụ thể về thẩm quyền, trách nhiệm và quy trình thá»±c hiện. Má»™t văn bản tốt không chỉ Ä‘úng về chủ trÆ°Æ¡ng mà còn phải dá»… hiểu, dá»… áp dụng và dá»… kiểm tra trong quá trình thá»±c thi.

Thứ tÆ°, gắn việc ban hành văn bản vá»›i trách nhiệm giải trình và trách nhiệm thá»±c thi. CÆ¡ quan ban hành văn bản phải theo dõi sát quá trình thá»±c hiện, kịp thời phát hiện những quy định không còn phù hợp để sá»­a đổi hoặc bãi bỏ.

Thứ năm, tăng cường minh bạch trong toàn bá»™ quá trình xây dá»±ng văn bản, từ khâu tham vấn ý kiến, Ä‘ánh giá tác Ä‘á»™ng đến khâu công bố và tổ chức thá»±c hiện. Khi các chủ thể chịu tác Ä‘á»™ng, đặc biệt là người dân và doanh nghiệp phải được tham gia góp ý đầy đủ, chất lượng văn bản thường sẽ sát thá»±c tiá»…n hÆ¡n và khả năng thá»±c thi cÅ©ng cao hÆ¡n. Khi Ä‘ó, các chủ trÆ°Æ¡ng Ä‘úng đắn của Đảng và Nhà nÆ°á»›c sẽ được triển khai nhanh chóng, hiệu quả, Ä‘úng vá»›i tinh thần “nói ít làm nhiều, làm đến cùng” mà Đại há»™i XIV Ä‘ã đặt ra.

PV: Theo đồng chí, cần có giải pháp Ä‘á»™t phá nào để thá»±c hiện mục tiêu của Ban Bí thÆ° đề ra: “Hằng năm, các tổ chức, cÆ¡ quan, địa phÆ°Æ¡ng, Ä‘Æ¡n vị thá»±c hiện tinh giản tối thiểu 15% số lượng văn bản hành chính so vá»›i năm trÆ°á»›c”?

TS Nguyá»…n SÄ© DÅ©ng: Muốn đạt mục tiêu nêu trên, tôi cho rằng phải có những giải pháp mang tính hệ thống và Ä‘á»™t phá, tức là Ä‘ánh vào cÆ¡ chế sinh ra văn bản chứ không chỉ dừng ở lời kêu gọi hạn chế ban hành.

Má»™t là, thiết lập “hạn mức văn bản” và cÆ¡ chế trần văn bản hằng năm. Má»—i cÆ¡ quan, địa phÆ°Æ¡ng cần có chỉ tiêu trần về số lượng văn bản hành chính được ban hành trong năm (kèm cÆ¡ cấu loại văn bản), coi Ä‘ây là má»™t chỉ tiêu quản trị bắt buá»™c. Muốn ban hành văn bản má»›i thì phải chứng minh tính cần thiết và đồng thời bãi bỏ/sáp nhập má»™t số văn bản cÅ© tÆ°Æ¡ng ứng theo nguyên tắc “má»™t vào-má»™t ra” (hoặc “má»™t vào-hai ra” vá»›i lÄ©nh vá»±c Ä‘ã quá tải).

Hai là, chuyển từ quản lý bằng “công văn” sang quản lý bằng “quy trình chuẩn”. Rất nhiều văn bản hành chính thá»±c chất chỉ để hÆ°á»›ng dẫn cách làm. Nếu chuẩn hóa thành quy trình nghiệp vụ, mẫu biểu thống nhất, sổ tay hÆ°á»›ng dẫn và cập nhật tập trung thì nhu cầu ra thêm văn bản sẽ giảm mạnh.

Ba là, lập “má»™t cá»­a pháp chế” và bắt buá»™c rà soát chồng chéo trÆ°á»›c khi ban hành. Mọi dá»± thảo văn bản hành chính phải qua má»™t khâu thẩm định tập trung (ở cÆ¡ quan pháp chế hoặc bá»™ phận kiểm soát thủ tục hành chính) vá»›i các tiêu chí bắt buá»™c: Có trùng vá»›i văn bản Ä‘ang còn hiệu lá»±c không; có mâu thuẫn/khác cách hiểu không; có thể thay bằng sá»­a văn bản cÅ© hoặc hợp nhất không; có phát sinh thủ tục, giấy tờ, chi phí tuân thủ không. Không đạt tiêu chí thì nhất quyết không ban hành.

Bốn là, “dọn kho” bằng hệ thống hóa và hợp nhất văn bản theo cụm chủ đề. Cần các chiến dịch định kỳ rà soát, bãi bỏ văn bản hết hiệu lá»±c, văn bản không còn phù hợp; hợp nhất các văn bản rải rác thành má»™t văn bản gọn hoặc má»™t bá»™ quy định thống nhất theo từng lÄ©nh vá»±c (đất Ä‘ai, đầu tÆ°, xây dá»±ng, an sinh, ná»™i vụ...). Đây là biện pháp vừa giảm số lượng vừa nâng chất lượng văn bản.

Năm là, số hóa quản trị văn bản và minh bạch hóa trách nhiệm. Cần má»™t hệ thống quản lý văn bản thống nhất, trong Ä‘ó, má»—i văn bản có “hồ sÆ¡” Ä‘iện tá»­: Ai đề xuất, ai thẩm định, ai ký, căn cứ nào, thay thế văn bản nào, thời hạn rà soát lại. Khi dữ liệu minh bạch, việc “đẻ thêm” văn bản sẽ tá»± nhiên bị kiểm soát bởi trách nhiệm giải trình.

Sau cùng, gắn mục tiêu giảm văn bản vá»›i Ä‘ánh giá cán bá»™ và ká»· luật công vụ. Phải Ä‘Æ°a chỉ tiêu này vào Ä‘ánh giá kết quả công tác của người đứng đầu và Ä‘Æ¡n vị tham mÆ°u: Ban hành ít nhÆ°ng Ä‘úng, rõ, khả thi; ban hành nhiều, trùng lặp, gây rối thì phải chấn chỉnh, thậm chí xem xét xá»­ lý trách nhiệm.

Tá»±u trung, muốn tinh giản tối thiểu 15% văn bản hành chính má»—i năm, giải pháp Ä‘á»™t phá là quản trị bằng trần và trách nhiệm, chuẩn hóa quy trình thay cho công văn và hệ thống hóa-hợp nhất-bãi bỏ theo chu kỳ. Làm được nhÆ° vậy thì giảm không chỉ là giảm số lượng mà là nâng chất lượng Ä‘iều hành Ä‘úng vá»›i tinh thần “nói ít làm nhiều, làm đến cùng”.

PV: Trân trọng cảm Æ¡n đồng chí!

(còn nữa) 

Theo Nhóm PHÓNG VIÊN VÄ‚N HÓA (thá»±c hiện)/Báo QĐND

https://www.qdnd.vn/phong-chong-tu-dien-bien-tu-chuyen-hoa/chan-chinh-tinh-trang-boi-thuc-van-ban-hoi-hop-va-benh-hinh-thuc-trong-he-thong-chinh-tri-bai-1-benh-giay-to-chong-cheo-gay-hao-mon-nguon-luc-xa-hoi-va-lam-cham-co-hoi-phat-trien-dat-nuoc-1035272