Hệ lụy từ “mê cung” văn bản lắm - họp hành nhiều

Phóng viên (PV): Kết luận số 226-KL/TW của Ban Bí thÆ° Ä‘ã chỉ ra tình trạng há»™i họp nhiều là má»™t vấn nạn cần chấn chỉnh quyết liệt. Từ thá»±c tiá»…n nhiều năm công tác tại ngành ná»™i vụ, đồng chí nhìn nhận nhÆ° thế nào thá»±c trạng của vấn nạn này?

TS Thang Văn Phúc: Tôi nhá»› lại, khi làm Thứ trưởng Bá»™ Ná»™i vụ và Tổng thÆ° ký Ban chỉ đạo cải cách hành chính của Chính phủ, thời Ä‘iểm Ä‘ó, Đảng, Chính phủ xác định họp hành nhiều là má»™t thá»±c trạng nhức nhối. Tôi má»›i thu lại và gom tất cả giấy mời theo vị trí của mình thì má»™t năm có khoảng 420 giấy mời. Tính ra, má»—i ngày phải họp 1,5 cuá»™c. Đó là chÆ°a kể họp Ä‘á»™t xuất thì tính ra má»—i năm tôi phải dá»± khoảng 500 cuá»™c họp.

Phải nói rằng, hệ thống chính trị của chúng ta đặt ra là phải có các cuá»™c họp. Tôi nói về chính quyền, ví dụ người đứng đầu cÆ¡ quan hành chính cấp tỉnh, cùng má»™t vấn đề có ít nhất 4 cuá»™c họp. Cuá»™c họp thứ nhất là của ban thường vụ; lần họp thứ hai là triển khai trong ban chấp hành đảng bá»™ tỉnh; lần họp thứ ba là chuẩn bị cuá»™c họp của lãnh đạo UBND tỉnh; lần họp thứ tÆ° là triển khai những chủ trÆ°Æ¡ng Ä‘ó ra toàn tỉnh. Đó là chÆ°a kể có những chÆ°Æ¡ng trình, dá»± án phải họp vá»›i các chuyên gia, nhà khoa học và người dân để tham vấn ý kiến của họ. NhÆ° vậy có tá»›i 5 cuá»™c họp để giải quyết cùng má»™t vấn đề.

PV: Có ý kiến cho rằng nhiều cuá»™c họp diá»…n ra theo kiểu “họp để trình bày lại văn bản” hay “họp má»›i dám làm”, dẫn đến "bá»™i thá»±c" họp. Theo đồng chí, Ä‘âu là nguyên nhân của căn bệnh há»™i họp tràn lan?

TS Thang Văn Phúc: Do hệ thống thể chế của ta thật sá»± chÆ°a hoàn chỉnh, Ä‘ang trong quá trình chuyển đổi theo hÆ°á»›ng quản trị hiệu quả, có khâu còn chắp vá, chÆ°a đồng bá»™. Trong khi Ä‘ó, nhiều văn bản còn vênh nhau, có những văn bản vừa ban hành xong, chÆ°a ráo má»±c Ä‘ã vá»™i Ä‘iều chỉnh, sá»­a đổi cho phù hợp vá»›i tình hình thá»±c tiá»…n của cuá»™c sống. Vì có quá nhiều văn bản phải thay đổi nhiều lần nên nhiều nÆ¡i lại phải tổ chức họp để triển khai thá»±c hiện văn bản Ä‘ó. Thế là lại sinh ra cái vòng luẩn quẩn “văn bản nhiều-họp hành lắm” mà bá»™ máy vận hành có lúc, có nÆ¡i vẫn trục trặc.

Trong hệ thống chính trị ở ta có nhiều hình thức họp: Họp ngang, họp dọc, họp trên, họp dÆ°á»›i, họp vá»›i các Ä‘oàn thể. Nếu cÆ¡ quan nào mà không họp vá»›i tổ chức mặt trận, công Ä‘oàn, thanh niên, phụ nữ... thì dá»… bị Ä‘ánh giá là cÆ¡ quan Ä‘ó chÆ°a có tính quần chúng, chÆ°a coi trọng ý kiến của nhân dân.

Mặt khác là do thiếu trách nhiệm, thiếu chủ Ä‘á»™ng, thiếu sáng tạo của má»™t bá»™ phận cán bá»™, công chức nên bá»™ máy vận hành chÆ°a trôi chảy, thậm chí có nÆ¡i tắc nghẽn. Họp nhiều, họp rập khuôn thì còn gì để sáng tạo, vì thế có hiện tượng tổ chức, cÆ¡ quan và cán bá»™ “rỉ tai” nhau là cứ cấp trên nói nhÆ° thế nào thì cấp dÆ°á»›i cÆ¡ bản nói lại nhÆ° thế. Những vấn đề Ä‘ó cứ lặp Ä‘i lặp lại nên nhiều cuá»™c họp trở nên ít tác dụng.

Còn hiện tượng có họp má»›i dám làm, căn nguyên sâu xa vì trong văn bản quy định chÆ°a xác định rõ trách nhiệm thuá»™c về ai, chÆ°a xác định rõ quyền và trách nhiệm trong phân cấp, phân quyền cho từng cấp.

Vừa rồi, Kết luận 226 của Ban Bí thÆ° Ä‘ã nêu rõ vấn đề này. Tức là, vấn đề gì Ä‘ã thành nghị quyết, thành văn bản cụ thể, rõ ràng, minh bạch rồi thì không nhất thiết phải họp. Nếu cần họp thì phải có ná»™i dung thiết thá»±c, ngắn gọn, Ä‘i vào những vấn đề cụ thể để triển khai thá»±c hiện má»™t cách thá»±c chất, thá»±c việc, hiệu quả.

PV: Khi nhiều cấp, nhiều ngành, nhiều cán bá»™ lãnh đạo dành phần lá»›n thời gian trong phòng họp mà không chú trọng bám sát cuá»™c sống, bám sát cÆ¡ sở sẽ ảnh hưởng nhÆ° thế nào đối vá»›i sá»± phát triển kinh tế-xã há»™i của đất nÆ°á»›c?

TS Thang Văn Phúc: Nhiều năm phụ trách, theo dõi công tác cải cách hành chính nhà nÆ°á»›c, tôi có nghiên cứu tham khảo nhiều nÆ°á»›c. Ở Nhật Bản từ năm 1947 Ä‘ã có Luật Phân quyền, nhÆ° vậy họ làm rất sá»›m từ trung Æ°Æ¡ng đến địa phÆ°Æ¡ng. Chính Ä‘iều này Ä‘ã tạo ra sá»± năng Ä‘á»™ng, chủ Ä‘á»™ng của tất cả cấp chính quyền ở Nhật Bản và đề cao trách nhiệm của từng cấp chính quyền, người đứng đầu trong việc xá»­ lý, giải quyết công việc của trung Æ°Æ¡ng và địa phÆ°Æ¡ng. Từng cấp được quyền để làm chứ không phải xin ý kiến quá nhiều.

Còn ở nÆ°á»›c ta, có khi má»™t việc nhỏ thì cấp xã phải xin ý kiến cấp trên (huyện trÆ°á»›c Ä‘ây), rồi huyện lại xin ý kiến tỉnh, rồi tỉnh xin ý kiến của bá»™, ngành; bá»™, ngành có khi phải xin ý kiến Thủ tÆ°á»›ng... khiến nhiều việc triển khai chậm chạp mà trong thời buổi kinh tế thị trường thì thời gian là tiền bạc!

Việc họp nhiều và họp tràn lan gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đối vá»›i hệ thống chính trị và xã há»™i, Ä‘ó là: Lãng phí nguồn lá»±c và thời gian. Đây là hệ lụy trá»±c tiếp nhất. Họp hành quá mức gây lãng phí thời gian làm việc của cán bá»™, dẫn đến lãng phí tiền bạc; mặt khác, tạo lá»±c cản đối vá»›i hiệu quả công việc. Khi họp hành trở thành thói quen hành chính, cán bá»™ còn ít thời gian để tập trung thá»±c hiện nhiệm vụ chuyên môn, làm giảm hiệu lá»±c lãnh đạo và thá»±c thi công vụ. Điều này tạo ra căn bệnh "nói nhiều làm ít", báo cáo nhiều hÆ¡n hành Ä‘á»™ng. Không những vậy, việc họp tràn lan dá»… triệt tiêu trách nhiệm cá nhân, biến thành "không gian của trách nhiệm tập thể". Nhiều nÆ¡i dùng việc họp để né tránh trách nhiệm cá nhân, khiến trách nhiệm bị dàn đều trong tập thể.

Hệ lụy Ä‘áng nói nhất là việc họp hành tràn lan, không hiệu quả khiến chính sách khó Ä‘i vào cuá»™c sống, gây chậm trá»… trong giải quyết thủ tục cho người dân và doanh nghiệp. Những quy định về tiết giảm há»™i họp trong Kết luận 226 nếu không được thá»±c hiện nghiêm sẽ dẫn đến tâm lý xem nhẹ ká»· cÆ°Æ¡ng, làm xói mòn niềm tin của nhân dân vào bá»™ máy công quyền.

Đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo và thay đổi tÆ° duy quản trị công

PV: Kết luận 226 nhấn mạnh việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số để xá»­ lý 95% thủ tục trên môi trường mạng nhằm giảm há»™i họp và báo cáo. Liệu công nghệ có phải là “chìa khóa” để chấm dứt thá»±c trạng “bá»™i thá»±c họp”, hay chúng ta cần phải có má»™t cuá»™c cách mạng quyết liệt, mạnh mẽ hÆ¡n về tÆ° duy quản trị?

TS Thang Văn Phúc: Chính công nghệ số, công nghệ thông tin và chuyển đổi số sẽ là giải pháp hiệu quả để khắc phục tình trạng há»™i họp tràn lan. Vì nó làm cho hệ thống thể chế trở nên minh bạch, bảo đảm thời gian hợp lý, đề cao tính giải trình và sá»± công bằng.

Bây giờ, chính quyền địa phÆ°Æ¡ng hai cấp thì cấp cÆ¡ sở phải giải quyết rất nhiều việc hÆ¡n trÆ°á»›c. Mấu chốt là mọi việc cần được minh định rõ ràng, cụ thể ở từng cấp. Má»™t là phải phân quyền và đổi má»›i tÆ° duy quản trị trên cÆ¡ sở chính sách, pháp luật hay nói là bằng pháp luật trong nhà nÆ°á»›c pháp quyền mà ta Ä‘ang xây dá»±ng. Đây là công cụ để kiểm soát người dân, kiểm soát doanh nghiệp, kiểm soát cán bá»™. Nếu cÆ¡ quan, tổ chức, chính quyền Ä‘iều hành việc công mà không rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm thì không Ä‘o lường hiệu quả được. Cần phải phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, làm việc nào rõ việc đấy. Quyền của anh được đến Ä‘âu, quyết được cái gì là phải rất rõ ràng, nhất quán.

Cùng vá»›i Ä‘ó, phải quy định rõ về trách nhiệm của cán bá»™, công chức về tất cả quyết định của mình. Cái gì được quyền quyết định, cái gì không được quyền, vượt quyền của anh là phải báo cáo. Để trở thành má»™t hệ thống quản trị chặt chẽ thì phải quan tâm xây dá»±ng Nhà nÆ°á»›c pháp quyền má»™t cách chuyên nghiệp má»›i có thể khắc phục được vấn nạn họp hành tràn lan.

PV: Nói đến văn hóa họp thì không thể không nói đến vai trò của người chủ trì, Ä‘iều hành các cuá»™c họp. Vậy người lãnh đạo có trách nhiệm gì để góp phần nâng cao chất lượng các cuá»™c họp?

TS Thang Văn Phúc: Äá»ƒ văn hóa họp thá»±c sá»± trở thành má»™t trong những giá trị của văn hóa Đảng, văn hóa công vụ, văn hóa công sở, cùng vá»›i việc kiên quyết cắt bỏ, tinh giản các cuá»™c họp không cần thiết thì Ä‘á»™i ngÅ© cán bá»™ các cấp, nhất là người đứng đầu, người chủ trì phải tá»± giác gÆ°Æ¡ng mẫu, chuẩn má»±c trong các há»™i nghị, cuá»™c họp. Khi phát biểu rất cần chuẩn bị ná»™i dung chu Ä‘áo, chặt chẽ, nói ngắn gọn, súc tích, Ä‘úng trọng tâm, trọng Ä‘iểm, kiên quyết không nói dài dòng, sáo rá»—ng, “dây cà ra dây muống”.

Vì thá»±c tế cho thấy trong nhiều cuá»™c họp, nhiều cán bá»™ chủ trì khi phát biểu thì hay nói những Ä‘iều to tát, vÄ© mô nhằm chứng tỏ là người hiểu cao biết rá»™ng, nhÆ°ng thá»±c ra toàn nói theo văn vẻ nghị quyết, hô hào chung chung. Trong khi đề cập những vấn đề cụ thể thì lại ít sát thá»±c tế, bởi căn bệnh nói dài cÅ©ng là hệ quả tất yếu của những tÆ° duy “máy lạnh”, tác phong quan liêu, chÆ°a bám sát hÆ¡i thở cuá»™c sống.

Tóm lại, cần chấm dứt phát biểu dài dòng, chung chung, nói văn vẻ, sáo rá»—ng cÅ©ng là việc cần đổi má»›i trong lãnh đạo, Ä‘iều hành công việc, đổi má»›i há»™i họp của cán bá»™, đảng viên theo Ä‘úng tinh thần chỉ đạo của người lãnh đạo cao nhất Đảng và Nhà nÆ°á»›c, Ä‘ó là: Chuyển từ nói sang làm, nói ít làm nhiều, làm thá»±c chất, làm đến cùng!

PV: Trân trọng cảm Æ¡n đồng chí!

(còn nữa)