Việc sá»­ dụng lại thông cáo báo chí gần nhÆ° nguyên văn là tình trạng phổ biến Ä‘ang khiến nhiều bản tin trở nên trùng lặp, thiếu dấu ấn của việc xá»­ lý thông tin báo chí.

Theo nhà báo Nguyá»…n Tri Thức, Ủy viên Ban Biên tập, Giám đốc Trung tâm Chuyên đề và Truyền thông – Phát hành, Tạp chí Cá»™ng sản, tình trạng này không chỉ Ä‘Æ¡n thuần là vấn đề kỹ thuật trong khai thác thông tin, mà còn phản ánh những hạn chế trong ý thức nghề nghiệp và cách tiếp cận giá trị bản quyền trong hoạt Ä‘á»™ng báo chí hiện nay.

Khi bài báo chỉ còn khác nhau ở tên tác giả

Theo ông Nguyá»…n Tri Thức, tình trạng sao chép ná»™i dung trong báo chí hiện nay vẫn diá»…n ra khá phổ biến, đặc biệt trong môi trường truyền thông số khi thông tin được lan truyền vá»›i tốc Ä‘á»™ rất nhanh.

Ông cho rằng nhiều trường hợp không hẳn là “Ä‘áº¡o nhái” theo kiểu sao chép nguyên vẹn toàn bá»™ tác phẩm, mà phổ biến hÆ¡n là việc các cÆ¡ quan báo chí sá»­ dụng lại thông tin của nhau nhÆ°ng gần nhÆ° không có thêm sá»± khai thác, xá»­ lý hay góc tiếp cận riêng.

“Có những bài gần nhÆ° giống nhau hoàn toàn, chỉ thay tên phóng viên hoặc tên cÆ¡ quan báo chí”, ông nói.

Theo ông Nguyá»…n Tri Thức, ngay cả vá»›i các thông tin xuất phát từ thông cáo báo chí, má»—i tòa soạn vẫn cần có cách tiếp cận và triển khai khác nhau. Bởi giá trị của báo chí không nằm ở việc đăng lại thông tin, mà nằm ở cách phân tích, chọn lọc và xá»­ lý thông tin Ä‘ó.

“Nếu chỉ bê nguyên ná»™i dung thì Ä‘ó là Ä‘iều không nên”, ông nhận định.

Ông cho biết trong môi trường mạng xã há»™i và truyền thông số, tình trạng sá»­ dụng lại bài viết, hình ảnh hoặc thông tin mà không xin phép tác giả hay cÆ¡ quan chủ quản còn diá»…n ra phổ biến hÆ¡n.

Dù hầu hết các cÆ¡ quan báo chí đều quy định rõ bản quyền ná»™i dung thuá»™c về tòa soạn, nhÆ°ng theo ông, việc thá»±c hiện trên thá»±c tế vẫn chÆ°a thật sá»± nghiêm túc.

Đáng chú ý, nhiều hình thức sao chép hiện nay còn tinh vi hÆ¡n trÆ°á»›c. Có trường hợp ná»™i dung được đăng lại nhÆ°ng thay đổi cách dẫn nguồn, chỉnh sá»­a má»™t phần câu chữ hoặc làm mờ dấu vết xuất xứ khiến người đọc khó nhận ra Ä‘âu là nguồn gốc ban đầu.

Theo ông Nguyá»…n Tri Thức, vấn đề này không chỉ là câu chuyện vi phạm bản quyền Ä‘Æ¡n thuần mà còn liên quan trá»±c tiếp đến môi trường thông tin và kinh tế báo chí.

Đặc biệt vá»›i các bài Ä‘iều tra hoặc phản ánh tiêu cá»±c, ông Thức cho biết, việc sao chép ná»™i dung còn có thể kéo theo nhiều hệ lụy phức tạp hÆ¡n câu chuyện bản quyền Ä‘Æ¡n thuần.

Ông nêu thá»±c trạng có những trường hợp bài viết bị đăng lại ở nhiều nÆ¡i, nhÆ°ng phần ghi nguồn rất nhỏ, mờ hoặc không rõ ràng, khiến người đọc và cả đối tượng được phản ánh khó xác định Ä‘âu má»›i là cÆ¡ quan báo chí đăng tải đầu tiên.

Từ Ä‘ó, xuất hiện tình trạng cá nhân hoặc Ä‘Æ¡n vị bị phản ánh tìm đến các cÆ¡ quan đăng lại thông tin để yêu cầu “cải chính”, tác Ä‘á»™ng hoặc xá»­ lý ná»™i dung, trong khi Ä‘ó không phải là nÆ¡i sản xuất tác phẩm gốc.

Điều này không chỉ làm sai lệch dòng chảy thông tin mà còn ảnh hưởng trá»±c tiếp tá»›i tính minh bạch và tính chính danh của hoạt Ä‘á»™ng báo chí.

Phần mềm có thể quét ná»™i dung, nhÆ°ng khó Ä‘o được chất xám

Theo nhà báo Nguyá»…n Tri Thức, việc phát hiện vi phạm bản quyền trong môi trường số hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế, kể cả khi Ä‘ã có sá»± há»— trợ của các phần mềm kiểm tra ná»™i dung.

Ông cho biết có những trường hợp hệ thống cảnh báo trùng lặp nhÆ°ng thá»±c tế chÆ°a hẳn Ä‘ã chính xác hoàn toàn.

“Có khi mình gá»­i má»™t bài viết do chính mình thá»±c hiện, nhÆ°ng hệ thống lại báo trùng vá»›i ná»™i dung khác. Các công cụ hiện nay chủ yếu vẫn chỉ mang tính tham khảo”, ông chia sẻ.

Theo ông, ngay cả các phần mềm trả phí cÅ©ng khó đạt Ä‘á»™ chính xác tuyệt đối, bởi nhiều hệ thống chỉ tổng hợp dữ liệu từ nhiều nguồn mà không chỉ ra được cụ thể mức Ä‘á»™ sao chép hay nguồn gốc ná»™i dung gốc.

Dù vậy, ông cho rằng công nghệ vẫn sẽ là công cụ há»— trợ cần thiết trong việc phát hiện và hạn chế vi phạm bản quyền nếu được hoàn thiện hÆ¡n trong tÆ°Æ¡ng lai.

“Nếu việc quét ná»™i dung đạt Ä‘á»™ chính xác cao hÆ¡n, chỉ ra rõ mức Ä‘á»™ trùng lặp và nguồn gốc thông tin thì sẽ há»— trợ rất hiệu quả cho việc bảo vệ bản quyền”, ông nhận định.

Đề cập tá»›i câu chuyện “Ä‘ánh cắp ý tưởng” – má»™t dạng xâm phạm ngày càng phổ biến nhÆ°ng rất khó định lượng, ông Nguyá»…n Tri Thức cho rằng Ä‘ây là vấn đề phức tạp bởi ý tưởng vốn là thứ khó xác lập quyền sở hữu tuyệt đối.

Theo ông, nếu má»™t ý tưởng chỉ tồn tại trong suy nghÄ© thì gần nhÆ° không thể chứng minh hay bảo vệ. Chỉ khi ý tưởng được thể hiện thành tác phẩm cụ thể, thành bài viết hoặc sản phẩm báo chí hoàn chỉnh thì má»›i có cÆ¡ sở để xác lập quyền tác giả.

“Ý tưởng nếu chÆ°a được thể hiện ra thì rất khó nói là của ai. Khi Ä‘ã trở thành bài viết hay tác phẩm cụ thể thì lúc Ä‘ó má»›i có thể xem xét đến câu chuyện bản quyền”, ông chia sẻ.

Ông cÅ©ng cho rằng trong hoạt Ä‘á»™ng sáng tạo, việc học hỏi, tiếp thu hay tham khảo tÆ° duy từ người khác là Ä‘iều bình thường, không chỉ trong báo chí mà ở mọi lÄ©nh vá»±c.

Tuy nhiên, ông nhận định, vấn đề nằm ở chá»— người làm nghề có tôn trọng nguồn gốc sáng tạo hay không, có trích dẫn, ghi nhận và phát triển thành góc nhìn riêng của mình hay chỉ Ä‘Æ¡n thuần khai thác lại công sức của người khác.

Liên quan đến giải pháp hạn chế tình trạng vi phạm bản quyền trong báo chí, nhà báo Nguyá»…n Tri Thức cho rằng cần thá»±c hiện đồng thời nhiều giải pháp mang tính căn cÆ¡.

TrÆ°á»›c hết là tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến bản quyền báo chí theo hÆ°á»›ng rõ ràng, khả thi và có thể áp dụng hiệu quả trong thá»±c tế.

“Quan trọng là quy định phải đủ cụ thể để triển khai được ngay trong môi trường báo chí số”, ông nói.

Bên cạnh Ä‘ó, ông nhấn mạnh vai trò của đạo đức nghề nghiệp và ý thức tôn trọng chất xám trong hoạt Ä‘á»™ng báo chí. Ngoài chế tài pháp luật, cần tăng cường tuyên truyền để người làm báo nhận thức rõ hÆ¡n về quyền sở hữu trí tuệ, về sá»± liêm chính nghề nghiệp và trách nhiệm đối vá»›i sản phẩm sáng tạo của người khác.

Ông cÅ©ng đề xuất Ä‘Æ°a ná»™i dung về bản quyền và đạo đức nghề báo vào chÆ°Æ¡ng trình Ä‘ào tạo sinh viên báo chí ngay từ đầu, thay vì chỉ xem Ä‘ó là kỹ năng bổ trợ.

Đồng thời, má»—i cÆ¡ quan báo chí cÅ©ng cần xây dá»±ng những quy định ná»™i bá»™, cÆ¡ chế quản lý và “chế tài mềm” riêng nhằm hạn chế tình trạng sao chép, vi phạm bản quyền trong hoạt Ä‘á»™ng nghề nghiệp.

Theo ông Nguyá»…n Tri Thức, Ä‘iều này không chỉ để bảo vệ tác giả hay cÆ¡ quan báo chí, mà còn để giữ gìn môi trường nghề nghiệp lành mạnh và sá»± tôn trọng giữa đồng nghiệp vá»›i nhau.

Theo Phan Anh/báo nb&cl

https://congluan.vn/viec-sao-chep-noi-dung-bao-chi-keo-theo-nhieu-he-luy-phuc-tap-hon-viec-vi-pham-ban-quyen-don-thuan-post345337.html