Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng văn hóa và việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa Việt Nam. Hệ thống các quan Ä‘iểm, lý luận về văn hóa trong TÆ° tưởng Hồ Chí Minh là kết tinh của những giá trị văn hóa phÆ°Æ¡ng Đông và phÆ°Æ¡ng Tây, của truyền thống và hiện đại, của dân tá»™c và quốc tế.

Từ sá»± kết tinh những giá trị văn hóa của dân tá»™c và nhân loại Ä‘ó, Chủ tịch Hồ Chí Minh Ä‘ã mở đường, xây dá»±ng nền văn hóa má»›i - văn hóa thời đại Hồ Chí Minh, qua Ä‘ó Ä‘óng góp vào sá»± phát triển văn hóa của thế giá»›i.

GS, Nhà giáo Nhân dân (NGND) Hà Minh Đức Ä‘ã chỉ ra rằng: Hồ Chí Minh luôn coi văn hóa là má»™t “vÅ© khí”, má»™t “công cụ”. Người là Ä‘iển hình trong việc sá»­ dụng ngoại ngữ nhÆ° má»™t phÆ°Æ¡ng tiện cần thiết và hiệu quả. Trong những năm đầu xa Tổ quốc, lênh Ä‘ênh nÆ¡i xứ người, ngày Ä‘i làm kiếm sống, Ä‘êm Người tá»± học tiếng Anh. Sang Pháp, Người không ngừng nâng cao trình Ä‘á»™ tiếng Pháp, và Ä‘ã viết “Bản yêu sách của Nhân dân An Nam” gá»­i lên Há»™i nghị Versailles; tại Đại há»™i Tour, tranh luận và phê phán các thành viên của Đảng xã há»™i Pháp có nhận thức sai lầm về phong trào đấu tranh ở các nÆ°á»›c thuá»™c địa.

Đầu những năm 1920 đến trÆ°á»›c khi sang Liên Xô, đảm nhận chủ bút, chủ nhiệm báo “Người cùng khổ”, Người Ä‘ã học tiếng Nga. Từ Nga sang Trung Quốc, Người Ä‘ã có những năm tháng hoạt Ä‘á»™ng sôi nổi: thành lập các tổ chức yêu nÆ°á»›c, xuất bản báo, tạp chí, mở các lá»›p huấn luyện cán bá»™ cho cách mạng, tham gia Ä‘á»™i diá»…n thuyết, tuyên truyền trong phong trào cách mạng Trung Quốc... vá»›i ngôn ngữ tiếng Trung. Thậm chí, Người còn trở thành chiến sÄ© Bát lá»™ quân và nhận nhiệm vụ phụ trách Ä‘iện Ä‘ài cho má»™t Ä‘Æ¡n vị quân Ä‘á»™i vá»›i biệt danh là Hồ Quang.

Đặt vấn đề văn hóa học đường lên hàng đầu, nhÆ° yêu cầu căn cốt nhất của xã há»™i, đồng thời cÅ©ng là sá»± quan tâm đặc biệt của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cụ thể là việc diệt “giặc” dốt, việc học hành của thế hệ trẻ. Trong bài “Trả lời các nhà báo nÆ°á»›c ngoài”, Người nói: “Tôi chỉ có má»™t ham muốn, ham muốn tá»™t bậc, là làm sao cho nÆ°á»›c ta được hoàn toàn Ä‘á»™c lập, dân ta được hoàn toàn tá»± do, đồng bào ai cÅ©ng có cÆ¡m ăn áo mặc, ai cÅ©ng được học hành”. Và ngay trong thÆ° gá»­i các em học sinh (tháng 9/1945) cÅ©ng nhÆ° bài nói tại Đại há»™i sinh viên Việt Nam lần thứ II (7/5/1954), Người Ä‘ã Ä‘á»™ng viên các em vui vẻ đến trường học tập trong ngày khai giảng đầu tiên trên toàn quốc, nhắc nhở các em học sinh phổ thông “ngoài giờ học ở trường, tham gia vào các Há»™i cứu quốc để tập luyện thêm cho quen vá»›i đời sống chiến sÄ© và để giúp đỡ má»™t vài việc nhẹ nhàng trong cuá»™c phòng thủ đất nÆ°á»›c”.

Về văn hóa vá»›i đời sống con người, dù cách mạng Ä‘ã hiện thá»±c hóa mong Æ°á»›c tá»™t bậc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Ä‘ó là đất nÆ°á»›c Ä‘á»™c lập, tá»± do, ai cÅ©ng có cÆ¡m ăn, áo mặc, và được học hành. Tuy nhiên, Người chÆ°a yên lòng khi vẫn còn có những ná»—i buồn, ná»—i Ä‘au khổ của người phụ nữ, người già chÆ°a được chăm sóc chu Ä‘áo. Thông qua các câu chuyện, dẫn chứng, GS Hà Minh Đức cho biết, vấn đề đời sống mà Hồ Chủ tịch quan tâm còn là nạn tảo hôn, mà nạn nhân là những em gái vị thành niên, thậm chí còn ở tuổi thiếu niên, nhi đồng. “NhÆ° vậy những chuyện buồn, Ä‘au khổ của người phụ nữ trong xã há»™i Ä‘ã chạm đến sá»± thÆ°Æ¡ng cảm của Người và Người yêu cầu các cấp chính quyền, Ä‘oàn thể, và bản thân người phụ nữ cần có biện pháp để bảo vệ quyền lợi của mình”.

Về văn hóa ứng xá»­, GS Hà Minh Đức gọi tên Văn hóa ứng xá»­ Hồ Chí Minh nhÆ° má»™t cách định vị vai trò và hình mẫu của má»™t lãnh tụ. Trong 30 năm hoạt Ä‘á»™ng ở nÆ°á»›c ngoài, cÅ©ng nhÆ° những năm tháng trên cÆ°Æ¡ng vị lãnh đạo đất nÆ°á»›c, tiếp xúc gặp gỡ vá»›i biết bao người, Người đặc biệt kính trọng các bậc cao niên, những trí thức yêu nÆ°á»›c có công vá»›i cách mạng. Khi cụ Nguyá»…n Văn Tố qua đời, Bác viết má»™t bài văn tế. Má»™t lần trong những năm kháng chiến chống Pháp, cụ Võ Liêm SÆ¡n đến thăm, Bác ân cần tiếp Ä‘ón và khi chia tay còn tặng cụ bài thÆ¡.

Hay mối quan hệ giữa Bác và GS Nguyá»…n Khánh Toàn thân tình đến mức khi GS nhắc đến việc xây dá»±ng gia Ä‘ình riêng của Bác, chân tình và thẳng thắn, Bác nói bằng tiếng Nga: “Đây là má»™t việc khó khăn. Bác già rồi, thôi từ nay không được nhắc đến chuyện Ä‘ó nữa”. Và cả vá»›i những vị khách quý người nÆ°á»›c ngoài, nhÆ° cuá»™c gặp vá»›i nữ nhà báo Pháp Medeleine Riffaud, nhà thÆ¡ Nga Pavel Antokolsky, hay nhà văn Trung Quốc Quách Mạt Nhược... Bác đều thể hiện sá»± gần gÅ©i, tôn trọng. Đồng thời, vá»›i người được gặp Bác Hồ, họ coi Ä‘ó là may mắn, là má»™t ká»· niệm – má»™t hạnh phúc trong đời.

Hồ Chí Minh là nhà báo lá»›n của dân tá»™c. Ngay từ năm 1919, vá»›i bút danh Nguyá»…n Ái Quốc, Người Ä‘ã viết nhiều bài phê phán, vạch trần chủ nghÄ©a thá»±c dân Pháp. Người cÅ©ng không ngần ngại bày tỏ ý kiến gá»­i đến những quan chức cao cấp của nÆ°á»›c Pháp qua các bài viết. Trong những năm hoạt Ä‘á»™ng ở Liên Xô, Trung Quốc, Người đều có những bài báo gắn vá»›i trách nhiệm được giao phó, trá»±c tiếp nói lên tiếng nói Ä‘anh thép phê phán tá»™i ác của thá»±c dân, đế quốc.

Câu chuyện má»™t nhà báo xin được hỏi kinh nghiệm làm báo của Bác. Bác Ä‘ã chia sẻ: “Kinh nghiệm 40 năm là không sợ khó, có quyết tâm. Không biết thì phải cố gắng học, mà cố gắng học thì nhất định học được”. Ngoài trách nhiệm lá»›n là nhà lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Người cÅ©ng không quên sá»± nghiệp báo chí cách mạng. Vá»›i các bút danh C.B; Đ.X; Trần Lá»±c; T.L; Chiến sÄ©... Người luôn đặt vấn đề văn hóa báo chí ở vị trí quan trọng.

Về vấn đề văn hóa của văn nghệ, nhân dịp triển lãm há»™i họa năm 1951 của các họa sÄ©, Người viết: “Văn hóa nghệ thuật cÅ©ng là má»™t mặt trận. Anh chị em là chiến sÄ© trên mặt trận ấy. NhÆ° các chiến sÄ© khác, chiến sÄ© nghệ thuật có nhiệm vụ nhất định, tức là phụng sá»± kháng chiến, phụng sá»± Tổ quốc, phụng sá»± Nhân dân, trÆ°á»›c hết là công, nông, binh”. Vừa khẳng định vai trò của “chiến sÄ© nghệ thuật”, Người vừa yêu cầu: “Quần chúng Ä‘ang chờ đợi những tác phẩm văn nghệ xứng Ä‘áng vá»›i thời đại chúng ta”.

Về văn hóa và đổi má»›i: Đổi má»›i là bí quyết, là chiến lược, là mệnh lệnh cho sá»± phát triển của quốc gia – dân tá»™c. Văn hóa và đổi má»›i theo quan Ä‘iểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa có ý nghÄ©a thời sá»± vừa là nhiệm vụ chiến lược lâu dài gắn liền vá»›i tình hình văn hóa của đất nÆ°á»›c trong những năm đầu cách mạng, được thể hiện qua các tác phẩm lý luận sâu sắc và những bài học thá»±c tiá»…n. Bác trình bày quan Ä‘iểm từ những bài báo thời sá»± đến các tác phẩm Đời sống má»›i, Sá»­a đổi lối làm việc, và Ä‘ã chỉ ra những Ä‘iều sẽ cản trở việc đổi má»›i này trong các bài viết: “Phải tẩy sạch quan liêu”; “Bỏ cách làm tiền ấy Ä‘i”...

V

ề văn hóa quân sá»±, trong lịch sá»­, Việt Nam suốt hàng nghìn năm luôn bị kẻ thù phÆ°Æ¡ng Bắc dòm ngó, xâm chiếm, song chúng đều phải chịu những thất bại Ä‘au Ä‘á»›n, nổi bật là trong các trận Bạch Đằng, Lam SÆ¡n, Đống Đa... Những chiến thắng ấy có được nhờ nghệ thuật và văn hóa quân sá»±, đặc biệt là phÆ°Æ¡ng pháp nghi binh và tiến công bất ngờ. Những chiến thắng trong lịch sá»­ Ä‘ó Ä‘ã gợi ý cho Người nhiều Ä‘iều về nghệ thuật quân sá»±. Trong hoàn cảnh ngục tù, Người viết bài “Học dịch kỳ” (Học Ä‘ánh cờ) - má»™t trò giải trí Ä‘òi hỏi người chÆ¡i phải có mÆ°u trí. Thế cờ nhÆ° thế trận, có chủ tÆ°á»›ng, có lá»±c lượng vá»›i các binh chủng xe, pháo, mã cho đến hàng tốt – bá»™ binh. Muốn tấn công thắng lợi phải chủ Ä‘á»™ng phán Ä‘oán tình hình.

Văn hóa trong công tác tuyên giáo, Ä‘ây cÅ©ng là má»™t lÄ©nh vá»±c được Bác Hồ quan tâm, chăm lo và trá»±c tiếp truyền bá Chủ nghÄ©a Mác – Lênin vào nÆ°á»›c ta, mở các lá»›p tập huấn cán bá»™, xây dá»±ng lá»±c lượng làm công tác tÆ° tưởng tuyên truyền. Người sá»­ dụng công tác tuyên truyền nhÆ° má»™t vÅ© khí sắc bén để phục vụ sá»± nghiệp cách mạng của Nhân dân lao Ä‘á»™ng. Những bài viết: Tuyên truyền; Tuyên truyền và cách tuyên truyền; Lòng tin tưởng; ThÆ° gá»­i các chiến sÄ© cảm tá»­ quân thủ Ä‘ô... Ä‘ã cho thấy vấn đề quyết định cho mọi hành Ä‘á»™ng cao cả dẫn đến thành công chính là sá»± tin tưởng, và để nuôi dưỡng, củng cố lòng tin tưởng Ä‘ó là nhiệm vụ của công tác tuyên truyền.

GS Hà Minh Đức Ä‘ã từng tâm sá»±: Văn hóa Hồ Chí Minh được tôi viết trong nhiều năm. Má»—i ý tứ đều được chọn lọc từ những tác phẩm mang yếu tố văn hóa của Chủ tịch Hồ Chí Minh, sau Ä‘ó, tiếp tục phân tích và tổng hợp. Viết về má»™t con người Ä‘ã khó, viết về lãnh tụ càng khó hÆ¡n. Dù có nhiều đầu sách về Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhÆ°ng vá»›i GS Hà Minh Đức: “Cuá»™c đời và sá»± nghiệp của Hồ Chủ tịch vẫn là đề tài chÆ°a thể nào vÆ¡i cạn. Tôi chỉ tiếc là mình Ä‘ã “chân yếu, mắt mờ, tóc bạc”.

Gấp cuốn sách lại, gÆ°Æ¡ng mặt hiền từ của vị cha già kính yêu nhÆ° vẫn hiện ra, nhìn nhẹ nhàng và mỉm cười. Má»—i câu chuyện về Bác Hồ cÅ©ng đồng thời nhắc chúng ta về má»™t giai Ä‘oạn lịch sá»­ của dân tá»™c. Và nhờ có sá»± chỉ đạo của Bác, vá»›i trái tim hÆ°á»›ng về Bác, dân tá»™c Việt Nam Ä‘ã Ä‘i qua những cuá»™c trường chinh, trở thành má»™t nÆ°á»›c Độc lập - Tá»± do - Hạnh phúc.

Những câu chuyện có thể chúng ta Ä‘ã từng được nghe, nhÆ°ng má»—i lần nghe lại càng thêm má»™t lần thấm thía, càng thêm má»™t lần yêu Bác hÆ¡n.

Theo Bài và ảnh: Bảo Anh/Báo và Phát thanh, Truyền hình Thanh Hoá

https://baothanhhoa.vn/van-hoa-ho-chi-minh-chuyen-cua-mot-nguoi-chuyen-cua-ca-dan-toc-288056.htm