Má»—i nhà báo cần xây dá»±ng kỹ năng ứng xá»­ trên mạng xã há»™i để giữ gìn đạo đức nghề nghiệp, lan tỏa những giá trị nhân văn đến cá»™ng đồng và xã há»™i.

“Không gian mạng hôm nay là má»™t phần rất quan trọng của đời sống xã há»™i. Sá»± tá»­ tế cÅ©ng phải hiện diện trên không gian mạng: Trong cách phát ngôn, chia sẻ thông tin, tranh luận và đối xá»­ vá»›i người khác. Má»—i người dân, nhất là thế hệ trẻ, cần trở thành má»™t công dân số có trách nhiệm: biết lan tỏa Ä‘iều tốt, không phát tán tin giả, không xúc phạm, không hùa theo cái xấu, không biến sá»± vô cảm thành thói quen”. Đây là thông Ä‘iệp vô cùng sâu sắc và mang tính thời sá»± được Tổng Bí thÆ°, Chủ tịch nÆ°á»›c Tô Lâm nhấn mạnh tại buổi gặp mặt các tấm gÆ°Æ¡ng tiêu biểu của chÆ°Æ¡ng trình Việc tá»­ tế do Đài Truyền hình Việt Nam tổ chức. Điều này cho thấy vai trò của không gian mạng và trách nhiệm, sá»± tá»­ tế của những người tham gia vào môi trường ấy.

1. Những năm gần Ä‘ây, mạng xã há»™i (MXH) Ä‘ã thá»±c sá»± trở thành má»™t yếu tố rất quan trọng trong việc thu hút sá»± tÆ°Æ¡ng tác, số người sá»­ dụng, cÅ©ng nhÆ° trở thành má»™t nguồn tin quan trọng cho báo chí. Nhà báo, phóng viên dùng MXH cÅ©ng nhiều hÆ¡n, vừa cập nhật tin tức vừa có thể hiểu được suy nghÄ©, tâm tÆ° của Ä‘á»™c giả từ Ä‘ó làm tốt chức năng định hÆ°á»›ng dÆ° luận xã há»™i bằng những quan Ä‘iểm Ä‘úng đắn, tích cá»±c.

Tuy nhiên, má»™t số nhà báo Ä‘Æ°a ra quan Ä‘iểm cá nhân tiêu cá»±c, những phát ngôn thiếu chuẩn má»±c trên môi trường mạng khiến cho dÆ° luận hoang mang. Đặc biệt, có những thông tin hÆ°á»›ng dÆ° luận xã há»™i theo chiều tiêu cá»±c, nhìn cuá»™c sống thiếu niềm tin, đầy rẫy những bất công.

Câu chuyện cách Ä‘ây vài năm, bị cáo Lê Thị Thu HÆ°Æ¡ng (sinh năm 1973) bị truy tố về tá»™i “Lợi dụng các quyền tá»± do dân chủ xâm phạm lợi ích Nhà nÆ°á»›c, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân” theo quy định tại Điều 331 Bá»™ luật Hình sá»±. Từng làm việc tại Báo Bảo vệ Pháp luật nhÆ°ng bị chấm dứt hợp đồng, Lê Thị Thu HÆ°Æ¡ng liên tiếp có hành vi bôi nhọ, bịa đặt, miệt thị lãnh đạo tòa soạn cÅ© trên MXH.

TrÆ°á»›c Ä‘ó, Lê Thị Thu HÆ°Æ¡ng vì Ä‘á»™ng cÆ¡ cá nhân Ä‘ã sá»­ dụng số Ä‘iện thoại riêng để tạo lập, sá»­ dụng facebook Lê Thu HÆ°Æ¡ng (HoangLy); tài khoản zalo “HoangLy” liên tục đăng tải, phát tán trên MXH nhiều bài viết, thông tin, hình ảnh có ná»™i dung bịa đặt, xuyên tạc, xúc phạm đến uy tín của tập thể, danh dá»±, nhân phẩm của cá nhân lãnh đạo thuá»™c Báo Bảo vệ Pháp luật, xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Ngoài việc đăng tải trên MXH, Lê Thị Thu HÆ°Æ¡ng còn gá»­i nhiều Ä‘Æ¡n tố cáo sai sá»± thật đến lãnh đạo Đảng, Nhà nÆ°á»›c và má»™t số cÆ¡ quan Trung Æ°Æ¡ng khác.

Không chỉ có Lê Thị Thu HÆ°Æ¡ng, nhiều nhà báo Ä‘ã bị thu hồi thẻ bởi những phát ngôn mà họ đăng tải, chia sẻ trên facebook. Dù vụ việc xảy ra Ä‘ã lâu nhÆ°ng Ä‘iển hình cho hành vi phản cảm là việc Ä‘Æ°a hình ảnh má»™t nhà báo bên nhiều cọc tiền lẻ, trên má»™t ô tô chuẩn bị Ä‘i qua trạm thu phí BOT Cai Lậy Ä‘ã tạo ra tác Ä‘á»™ng và hệ lụy tiêu cá»±c vá»›i những “like dạo” và comment (bình luận) từ người theo dõi trang cá nhân. Thậm chí, má»™t số nhà báo trong dịp ká»· niệm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam còn “khoe” trên facebook hình ảnh gặp gỡ đối tác vá»›i má»™t chiếc bánh mì kẹp đầy tiền.

Có thể khẳng định việc nhà báo vi phạm các quy tắc khi sá»­ dụng MXH thường xuất phát từ sá»± cám dá»— về lợi ích vật chất, áp lá»±c cạnh tranh thông tin nhanh nhạy và những hạn chế trong nhận thức.

Hiện nay, MXH Ä‘ang dần trở thành má»™t “thế lá»±c” mạnh chi phối má»™t phần đời sống xã há»™i. Đó cÅ©ng là má»™t phÆ°Æ¡ng tiện, kênh thông tin giúp chúng ta Ä‘o lường Ä‘á»™ nóng của sá»± kiện, phản hồi của dÆ° luận, định hÆ°á»›ng tâm lý, thậm chí cả trình Ä‘á»™ và cách ứng xá»­ của nhà báo... Để xây dá»±ng nền báo chí, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại rất cần vai trò nòng cốt của báo chí trong việc đấu tranh, phản bác các luận Ä‘iệu xuyên tạc trên không gian mạng.

Ông Lê Văn Nam, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa, cho biết: Thông qua việc cung cấp thông tin chính xác, khách quan và kịp thời, báo chí giúp người dân tiếp cận nguồn tin chính thống, từ Ä‘ó nâng cao khả năng nhận diện và sàng lọc thông tin sai lệch. Bên cạnh Ä‘ó, báo chí chủ Ä‘á»™ng phân tích, làm rõ bản chất của các tin giả, thông tin sai sá»± thật, vạch trần âm mÆ°u và thủ Ä‘oạn của các thế lá»±c thù địch lợi dụng không gian mạng để chống phá Đảng, Nhà nÆ°á»›c. Qua Ä‘ó, báo chí góp phần định hÆ°á»›ng dÆ° luận xã há»™i, bảo vệ nền tảng tÆ° tưởng của Đảng, giữ vững ổn định chính trị, trật tá»± an toàn xã há»™i và củng cố niềm tin của Nhân dân đối vá»›i sá»± nghiệp xây dá»±ng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN.

2. Từ năm 2016, Há»™i Nhà báo Việt Nam Ä‘ã ban hành 10 quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam. Và sau Ä‘ó 2 năm, Há»™i Nhà báo Việt Nam ban hành “Quy tắc sá»­ dụng MXH của người làm báo Việt Nam” theo Quyết định số 1131/QĐ-HNBVN năm 2018, có hiệu lá»±c từ 1/1/2019. Điều này cho thấy sá»± chủ Ä‘á»™ng, kịp thời và trách nhiệm cao của Há»™i Nhà báo Việt Nam trong việc quản lý, định hÆ°á»›ng đạo đức nghề nghiệp trÆ°á»›c sá»± bùng nổ của công nghệ thông tin và MXH.

Nhà báo Nguyên Linh, phóng viên thường trú Báo Văn hóa tại Thanh Hóa, cho biết: Là người làm báo, tôi xem MXH vừa là má»™t kênh tiếp nhận thông tin hữu ích, vừa là không gian để kết nối, chia sẻ những câu chuyện tích cá»±c của cuá»™c sống và nghề nghiệp. Tuy nhiên, tôi luôn tá»± nhắc mình rằng má»—i dòng trạng thái, má»—i bình luận hay lượt chia sẻ đều có thể tác Ä‘á»™ng đến người khác, nên cần thận trọng và có trách nhiệm. Thá»±c tế, không ít lần tôi chọn cách im lặng hoặc không tham gia vào những cuá»™c tranh luận căng thẳng trên MXH. Vá»›i tôi, im lặng không phải là né tránh trách nhiệm mà là cách giữ sá»± tỉnh táo, tránh bị cuốn vào những cảm xúc tiêu cá»±c hoặc những cuá»™c đối đầu không cần thiết.

Không chỉ riêng nhà báo Nguyên Linh, nhiều đồng nghiệp cÅ©ng từng lá»±a chọn cách im lặng trÆ°á»›c các cuá»™c tranh luận trên MXH, không phải vì sợ va chạm mà vì nhận thấy việc tiếp tục tranh luận sẽ không bao giờ “ngã ngÅ©”. “Tuy nhiên, khi vấn đề liên quan đến sá»± thật, đến uy tín nghề nghiệp hay lợi ích của cá»™ng đồng, tôi không thể chọn im lặng chỉ để giữ sá»± an toàn cho bản thân. Có những thời Ä‘iểm tôi Ä‘ã phải lên tiếng, dù biết rằng sẽ đối mặt vá»›i áp lá»±c hay những phản ứng trái chiều”, Minh Hiền, phóng viên Tạp chí Doanh nghiệp và Há»™i nhập, Văn phòng đại diện tại Thanh Hóa cho biết.

Cách ứng xá»­ văn minh của nhà báo trên MXH trÆ°á»›c hết là tôn trọng sá»± thật và tôn trọng người khác. “MXH là không gian mở, nhÆ°ng vá»›i nhà báo, ranh giá»›i giữa đời sống cá nhân và trách nhiệm nghề nghiệp Ä‘ôi khi rất mong manh. Vì vậy, tôi cho rằng sá»± chuẩn má»±c, tỉnh táo và nhân văn trong ứng xá»­ chính là Ä‘iều “vừa đủ” và cÅ©ng là thÆ°á»›c Ä‘o của văn hóa nghề báo trong thời đại số”, nhà báo Nguyên Linh chia sẻ. Có chung quan Ä‘iểm về sá»± “vừa đủ”, nhà báo Minh Hiền cho biết: “Tôi cho rằng ứng xá»­ “vừa đủ” trên không gian mạng của má»™t nhà báo chính là sá»± cân bằng giữa bản lÄ©nh và sá»± tiết chế: dám nói nhÆ°ng không cá»±c Ä‘oan, dám thể hiện chính kiến nhÆ°ng không làm tổn thÆ°Æ¡ng người khác. Và quan trọng nhất là không để cảm xúc nhất thời chi phối những phát ngôn làm ảnh hưởng đến uy tín nghề nghiệp và chuẩn má»±c đạo đức của người làm báo”.

Há»™i Nhà báo tỉnh Thanh Hóa hiện có 300 há»™i viên ở 4 chi há»™i trá»±c thuá»™c. Trong những năm gần Ä‘ây, Há»™i Nhà báo tỉnh luôn chú trọng sá»± kết nối thông tin, há»— trợ há»™i viên tiếp cận nguồn tin chính thống, đồng thời nâng cao chất lượng sinh hoạt theo hÆ°á»›ng chuyên đề, tập trung vào kỹ năng xá»­ lý thông tin trong môi trường số, á»­ng xá»­ trên MXH. Vì thế, trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa chÆ°a có trường hợp phóng viên, nhà báo hay cÆ¡ quan báo chí nào bị nhắc nhở, xá»­ phạt vi phạm quy tắc sá»­ dụng MXH.

Chúng ta Ä‘ang sống trong thời đại mà cái gì cÅ©ng có thể “phÆ¡i bày” trên MXH dù chÆ°a biết Ä‘úng hay sai, sá»± thật hay ná»­a sá»± thật. Vá»›i trách nhiệm phải đứng về phía sá»± thật, hÆ¡n tất cả, má»—i nhà báo cần không ngừng nâng cao ý thức trách nhiệm vá»›i xã há»™i, giữ vững đạo đức nghề nghiệp, đấu tranh vá»›i người có hành vi sai trái, thể hiện Ä‘úng vai trò trách nhiệm của mình trên MXH. Có nhÆ° vậy, báo chí cách mạng Việt Nam má»›i có thể há»™i nhập và phát huy hết vai trò là “chiến sÄ© trên mặt trận thông tin”.

Theo Bài và ảnh: Kiều Huyền/Báo và PT,TH Thanh Hóa

https://baothanhhoa.vn/nha-bao-va-chuyen-ung-xu-tren-mang-xa-hoi-291477.htm