Phóng viên tác nghiệp tại hiện trường là má»™t trong những giá trị cốt lõi mà AI chÆ°a thể thay thế. Ảnh minh họa:

Theo các chuyên gia tham gia há»™i thảo giá»›i thiệu Báo cáo Nghiên cứu Tòa soạn TÆ°Æ¡ng lai 2026 do FT Strategies, WAN-IFRA và Arc XP thá»±c hiện, câu trả lời không nằm ở công nghệ mà ở chính những giá trị cốt lõi của nghề báo. Khi ná»™i dung đại trà ngày càng dá»… tạo ra, lợi thế cạnh tranh của báo chí sẽ thuá»™c về những Ä‘iều chỉ con người má»›i làm được.

1. Báo chí gốc và Ä‘iều tra Ä‘á»™c lập

Điều đầu tiên AI chÆ°a thể thay thế là năng lá»±c tạo ra những thông tin gốc.

AI có thể tổng hợp dữ liệu, tóm tắt tài liệu hoặc viết lại ná»™i dung Ä‘ã tồn tại trên Internet. NhÆ°ng AI không thể đến hiện trường, gặp nhân chứng, xây dá»±ng mạng lÆ°á»›i nguồn tin, xác minh thông tin từ nhiều phía hay theo Ä‘uổi má»™t cuá»™c Ä‘iều tra kéo dài nhiều tháng.

Theo Gard Steiro, Tổng biên tập kiêm CEO của VG (Na Uy), thay vì cố gắng cạnh tranh vá»›i AI ở những ná»™i dung phổ thông, các tòa soạn nên tập trung vào những sản phẩm báo chí mang giá trị riêng mà chỉ con người má»›i có thể tạo ra. Đó là các bài Ä‘iều tra, phóng sá»±, phân tích chuyên sâu và những câu chuyện phục vụ lợi ích công chúng.

Trong bối cảnh AI khiến ná»™i dung trở nên dồi dào, chính những thông tin Ä‘á»™c quyền, Ä‘ã được kiểm chứng má»›i là yếu tố tạo nên sá»± khác biệt của má»™t cÆ¡ quan báo chí.

2. Xây dá»±ng cá»™ng đồng thay vì chỉ thu hút Ä‘á»™c giả

Các chuyên gia cho rằng tòa soạn không nên chỉ xem người đọc là "Ä‘á»™c giả" hay "khán giả", mà cần coi họ là má»™t cá»™ng đồng.

Theo Gina Chua, Giám đốc Trung tâm Tow-Knight CUNY và biên tập viên cấp cao của Semafor, nhiệm vụ của báo chí không dừng ở việc Ä‘Æ°a tin, mà còn phải hiểu nhu cầu của cá»™ng đồng mình phục vụ. Điều Ä‘ó bao gồm lắng nghe các vấn đề người dân quan tâm, giải thích những chính sách phức tạp bằng ngôn ngữ dá»… hiểu và tạo ra không gian để nhiều tiếng nói được lắng nghe.

Phoebe Connelly, cá»±u Giám đốc chiến lược AI của The Washington Post, cÅ©ng lÆ°u ý rằng cá»™ng đồng không chỉ là những người thường xuyên bình luận hay chia sẻ bài viết. Phần lá»›n người đọc chỉ âm thầm theo dõi ná»™i dung, nhÆ°ng họ vẫn là đối tượng mà tòa soạn cần phục vụ.

AI có thể tạo ra ná»™i dung nhanh hÆ¡n nhÆ°ng không thể xây dá»±ng mối quan hệ bền vững giữa má»™t tòa soạn vá»›i cá»™ng đồng Ä‘á»™c giả của mình.

3. Lòng tin và trách nhiệm nghề nghiệp

Trong thời đại AI, ná»™i dung không còn là tài sản khan hiếm. Điều khan hiếm hÆ¡n là thông tin Ä‘áng tin cậy.

Các chuyên gia cho rằng báo chí vẫn giữ vai trò không thể thay thế trong việc xác minh thông tin, đối chiếu nhiều nguồn, công khai quy trình tác nghiệp và sẵn sàng sá»­a sai khi có sai sót.

Bên cạnh Ä‘ó, các tòa soạn còn phải minh bạch trong việc phân biệt giữa tin tức, bài bình luận và ná»™i dung quảng cáo để duy trì niềm tin của công chúng.

Báo cáo cÅ©ng chỉ ra thá»±c tế Ä‘áng chú ý rằng chỉ khoảng 11% thời gian làm việc của nhiều tòa soạn hiện được dành cho các hoạt Ä‘á»™ng sau xuất bản nhÆ° phản hồi Ä‘á»™c giả, giải thích quy trình tác nghiệp hay xây dá»±ng lòng tin. Trong khi Ä‘ó, Ä‘ây lại là yếu tố ngày càng quan trọng khi người dùng có quá nhiều nguồn thông tin để lá»±a chọn.

4. Biến thông tin thành giá trị

AI ngày càng giỏi trong việc tổng hợp dữ liệu và trả lời câu hỏi. NhÆ°ng Ä‘iều AI chÆ°a thể làm tốt là giúp công chúng hiểu vì sao má»™t thông tin lại quan trọng.

Theo các chuyên gia, giá trị của nhà báo không nằm ở việc cung cấp thật nhiều thông tin, mà ở khả năng lá»±a chọn Ä‘iều gì Ä‘áng Ä‘Æ°a tin, đặt sá»± kiện vào bối cảnh và giải thích tác Ä‘á»™ng của nó đối vá»›i cuá»™c sống của người dân.

Gina Chua cho rằng trong tÆ°Æ¡ng lai sẽ xuất hiện hai nhóm ná»™i dung. Má»™t nhóm là thông tin mang tính dịch vụ, được AI há»— trợ sản xuất để Ä‘áp ứng nhu cầu tra cứu nhanh. Nhóm còn lại là những tác phẩm báo chí mang dấu ấn con người vá»›i góc nhìn, phân tích và khả năng kể chuyện riêng.

Đó sẽ là những ná»™i dung mà Ä‘á»™c giả sẵn sàng dành thời gian đọc và trả tiền để tiếp cận.

5. Học cách kể chuyện từ các nhà sáng tạo ná»™i dung

Sá»± phát triển của các nhà sáng tạo ná»™i dung trên mạng xã há»™i Ä‘ang đặt ra nhiều thách thức cho báo chí, nhÆ°ng cÅ©ng mang đến những bài học Ä‘áng giá.

Theo Gard Steiro, nhiều nhà sáng tạo không tạo ra thông tin gốc mà sá»­ dụng chính các thông tin do báo chí sản xuất. Điểm khác biệt là họ biết cách trình bày ná»™i dung ngắn gọn, dá»… hiểu và phù hợp vá»›i thói quen tiếp nhận của người dùng trên các nền tảng số.

Vì vậy, các tòa soạn không nên chỉ xem họ là đối thủ. Thay vào Ä‘ó, báo chí có thể học cách kể chuyện hấp dẫn hÆ¡n, Ä‘a dạng hóa định dạng ná»™i dung, tăng tÆ°Æ¡ng tác vá»›i Ä‘á»™c giả và xây dá»±ng thÆ°Æ¡ng hiệu cá nhân cho phóng viên.

Dù thay đổi cách truyền tải, các chuyên gia nhấn mạnh báo chí vẫn phải giữ những giá trị cốt lõi nhÆ° xác minh thông tin, tính chính xác, công bằng và trách nhiệm xã há»™i. Đây là những nền tảng giúp báo chí khác biệt vá»›i phần lá»›n ná»™i dung trên mạng xã há»™i.

AI càng mạnh, giá trị của báo chí càng phải rõ ràng

Các chuyên gia đều thống nhất rằng AI sẽ tiếp tục thay đổi quy trình sản xuất tin tức và giúp tòa soạn làm việc hiệu quả hÆ¡n. Tuy nhiên, công nghệ không thể thay thế khả năng Ä‘iều tra, tÆ° duy phản biện, phán Ä‘oán đạo đức hay xây dá»±ng lòng tin của nhà báo.

Trong má»™t hệ sinh thái thông tin ngày càng bị lấp đầy bởi ná»™i dung do AI tạo ra, chính những giá trị cốt lõi này sẽ quyết định sá»± khác biệt và sức cạnh tranh của các tòa soạn trong tÆ°Æ¡ng lai.

tHEO HoaÌ€i PhÆ°Æ¡ng (theo WAN-IFRA)/bÁO nb&cl

https://congluan.vn/5-dieu-ai-khong-the-thay-the-trong-toa-soan-post355690.html