Chuá»—i tọa Ä‘àm tập trung trao đổi những Ä‘iểm má»›i của pháp luật báo chí, các chế tài pháp lý và những vấn đề đặt ra trong thá»±c tiá»…n tác nghiệp, qua Ä‘ó nâng cao khả năng nhận diện, phòng ngừa rủi ro và giữ vững đạo đức nghề nghiệp.

Khi sai sót lan nhanh hÆ¡n khả năng khắc phục

Vừa qua, chuá»—i tọa Ä‘àm Ä‘ã diá»…n ra tại Hải Phòng và TP.HCM, vá»›i sá»± tham dá»± của các nhà quản lý, chuyên gia pháp lý, lãnh đạo cÆ¡ quan báo chí, phóng viên và biên tập viên.

Theo bà Nguyá»…n Thị Hải Vân, Giám đốc Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, việc lá»±a chọn chủ đề tọa Ä‘àm xuất phát trá»±c tiếp từ những biến chuyển của môi trường truyền thông hiện nay.

“Báo chí Ä‘ang hoạt Ä‘á»™ng trong má»™t môi trường có tốc Ä‘á»™ thay đổi rất nhanh. Công nghệ số, mạng xã há»™i, trí tuệ nhân tạo và sá»± bùng nổ của các nền tảng truyền thông má»›i Ä‘ang làm thay đổi sâu sắc cách thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin”, bà Vân nói.

Trong môi trường ấy, yêu cầu đối vá»›i người làm báo không còn chỉ là nhanh, Ä‘úng và hấp dẫn, mà phải đồng thời bảo đảm tính pháp lý, trách nhiệm xã há»™i và chuẩn má»±c đạo đức nghề nghiệp.

Đặc biệt, tốc Ä‘á»™ lan truyền của thông tin cÅ©ng làm gia tăng tốc Ä‘á»™ lan truyền của sai sót. Má»™t thông tin sai lệch có thể nhanh chóng được chia sẻ trên nhiều nền tảng; má»™t ná»™i dung vi phạm có thể bị sao chép, phát tán trÆ°á»›c khi tòa soạn kịp xá»­ lý.

“Khi Ä‘ó, hậu quả không chỉ dừng lại ở má»™t quyết định xá»­ phạt tài chính hay nguy cÆ¡ Ä‘ình bản, mà nghiêm trọng hÆ¡n là tổn hại trá»±c tiếp đến uy tín của tòa soạn và niềm tin của công chúng”, bà Vân nhấn mạnh.

Trong khi Ä‘ó, theo bà Vân, Luật Báo chí (sá»­a đổi, bổ sung), các văn bản hÆ°á»›ng dẫn thi hành cùng những quy định má»›i về chế tài xá»­ phạt vi phạm hành chính trong lÄ©nh vá»±c báo chí, xuất bản Ä‘ang tạo ra yêu cầu ngày càng rõ hÆ¡n về trách nhiệm của cÆ¡ quan báo chí và người làm báo.

Bởi vậy, chuá»—i tọa Ä‘àm không chỉ cung cấp thông tin về pháp luật, mà còn tạo diá»…n Ä‘àn để các cÆ¡ quan báo chí, nhà quản lý, chuyên gia và người làm báo trao đổi những tình huống thá»±c tế, khó khăn phát sinh trong quá trình tác nghiệp, qua Ä‘ó “chủ Ä‘á»™ng hÆ¡n trong nhận diện, phòng ngừa và xá»­ lý các rủi ro pháp lý”.

Kiểm soát rủi ro trÆ°á»›c khi xuất bản

Má»™t trong những vấn đề Ä‘áng chú ý được đặt ra từ các tọa Ä‘àm là yêu cầu Ä‘Æ°a việc nhận diện rủi ro vào chính quy trình làm báo, thay vì chỉ xá»­ lý khi sai sót Ä‘ã xảy ra.

Theo bà Nguyá»…n Thị Hải Vân, trÆ°á»›c hết người làm báo phải hiểu những Ä‘iểm má»›i của pháp luật báo chí, các quy định về chế tài và những vấn đề Ä‘ang đặt ra trong thá»±c tiá»…n tác nghiệp. Trên nền tảng Ä‘ó, cần “xây dá»±ng bá»™ lọc rủi ro trÆ°á»›c khi xuất bản”, gắn vá»›i yêu cầu kiểm chứng thông tin.

“Bá»™ lọc” cần được hình thành ngay từ quá trình thu thập và xá»­ lý thông tin: kiểm tra nguồn tin, xác minh dữ liệu, Ä‘ánh giá những ná»™i dung có nguy cÆ¡ phát sinh vấn đề pháp lý và cân nhắc cách thể hiện trÆ°á»›c khi sản phẩm đến vá»›i công chúng.

Tuy nhiên, trách nhiệm phòng ngừa rủi ro không thể chỉ đặt lên vai phóng viên. Theo bà Vân, cần có quy trình tác nghiệp của tòa soạn, trong Ä‘ó cÆ¡ quan báo chí có thể tổ chức bá»™ phận tÆ° pháp, pháp chế để há»— trợ phóng viên trong những trường hợp cần thiết.

Cùng vá»›i cÆ¡ chế của tòa soạn, năng lá»±c của từng nhà báo cÅ©ng phải được củng cố thường xuyên. Phóng viên, biên tập viên cần liên tục cập nhật kiến thức, kỹ năng, đặc biệt là kỹ năng xác minh và tÆ° duy phản biện.

Bà Vân cho rằng, khi nhà báo có “kỹ năng xác minh, tÆ° duy phản biện, sá»± nhạy cảm trÆ°á»›c rủi ro và bản lÄ©nh từ chối cám dá»—”, đạo đức nghề nghiệp má»›i thá»±c sá»± trở thành năng lá»±c cốt lõi giúp người làm báo đứng vững trong môi trường truyền thông số.

Từ nhận thức đến “văn hóa pháp lý” trong tòa soạn

Từ góc Ä‘á»™ Ä‘ào tạo, Giám đốc Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí Nguyá»…n Thị Hải Vân kỳ vọng các cÆ¡ quan báo chí sau những chÆ°Æ¡ng trình nhÆ° vậy sẽ từng bÆ°á»›c xây dá»±ng “bá»™ lọc quy trình kiểm duyệt ná»™i bá»™”, đồng thời hình thành má»™t “văn hóa pháp lý trong toàn cÆ¡ quan báo chí”.

Điều Ä‘ó đồng nghÄ©a vá»›i việc trách nhiệm của từng khâu trong quá trình sản xuất sản phẩm báo chí phải được xác định rõ hÆ¡n. Phóng viên không thể tách rời trách nhiệm khỏi biên tập viên; biên tập viên cÅ©ng không thể tách khỏi cÆ¡ chế kiểm duyệt và quyết định của tòa soạn.

Cách tiếp cận này càng cần thiết khi AI Ä‘ang tham gia ngày càng sâu vào hoạt Ä‘á»™ng báo chí. AI có thể há»— trợ tìm kiếm, xá»­ lý và sản xuất ná»™i dung, nhÆ°ng đồng thời đặt ra những yêu cầu má»›i về kiểm chứng, trách nhiệm và cách thức sá»­ dụng.

Bà Vân cho biết, Há»™i Nhà báo Việt Nam Ä‘ang xây dá»±ng và hoàn thiện “Sổ tay hÆ°á»›ng dẫn xây dá»±ng và triển khai Quy chế sá»­ dụng AI trong các cÆ¡ quan báo chí”. Khi được ban hành, sổ tay sẽ là tài liệu tham khảo quan trọng, giúp các cÆ¡ quan báo chí xây dá»±ng quy chế sá»­ dụng AI phù hợp vá»›i đặc thù của từng Ä‘Æ¡n vị.

Song song vá»›i Ä‘ó, thời gian tá»›i Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí tiếp tục lồng ghép Luật Báo chí, 10 Ä‘iều Quy định đạo đức người làm báo Việt Nam và Quy tắc sá»­ dụng mạng xã há»™i của người làm báo Việt Nam vào các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ.

Từ những vấn đề được đặt ra tại tọa Ä‘àm, có thể thấy phòng ngừa rủi ro pháp lý không thể chỉ bắt đầu khi má»™t sai sót Ä‘ã xảy ra. Đó phải là má»™t phần của quy trình làm báo, được há»— trợ bởi kiến thức pháp luật, kỹ năng nghề nghiệp và cÆ¡ chế kiểm soát của tòa soạn. NhÆ°ng suy cho cùng, yếu tố quyết định vẫn là trách nhiệm và bản lÄ©nh của người làm báo. NhÆ° bà Nguyá»…n Thị Hải Vân nhấn mạnh: “Trách nhiệm nghề nghiệp, đạo đức và bản lÄ©nh của người làm báo vẫn là ‘hàng rào’ cuối cùng để bảo vệ uy tín của tờ báo và niềm tin của công chúng”.

theo Phan Anh/báo nb&cl

https://congluan.vn/bao-chi-truoc-yeu-cau-moi-nhan-dien-rui-ro-giu-vung-chuan-muc-nghe-nghiep-post360905.html