Minh họa: TÔ NGỌC

Khi “thế giá»›i báo cáo” lấn át thá»±c tiá»…n

Trong công tác lãnh đạo, quản lý, báo cáo là má»™t công cụ cần thiết. Không có báo cáo, thông tin được tổng hợp, phân tích, việc Ä‘iều hành khó bảo đảm thống nhất, kịp thời. NhÆ°ng báo cáo chỉ có giá trị khi phản ánh trung thá»±c đời sống; còn nếu cán bá»™ chỉ biết đến thá»±c tiá»…n qua những trang giấy, những con số, những cuá»™c họp thì rất dá»… rÆ¡i vào má»™t “thế giá»›i báo cáo” xa rời cuá»™c sống.

Đây chính là Ä‘iều Chủ tịch Hồ Chí Minh cảnh báo từ rất sá»›m. Trong tác phẩm "Sá»­a đổi lối làm việc" (năm 1947), Người phê phán bệnh quan liêu, bàn giấy, hình thức và yêu cầu cán bá»™ phải sâu sát thá»±c tế, gần gÅ©i quần chúng, kiểm tra công việc đến nÆ¡i đến chốn. Người chỉ rõ, muốn biết công việc được thá»±c hiện thế nào thì không thể chỉ ngồi trong phòng giấy chờ báo cáo, mà phải Ä‘i đến tận nÆ¡i, xem xét tận chá»—.

Lời căn dặn ấy đến nay vẫn vẹn nguyên giá trị, bởi thá»±c tiá»…n luôn phong phú, sinh Ä‘á»™ng và biến đổi không ngừng. Má»™t chủ trÆ°Æ¡ng khi Ä‘i vào cuá»™c sống có thể phát sinh những vấn đề mà không má»™t bản báo cáo nào dá»± liệu đầy đủ. Má»™t chính sách có thể rất Ä‘úng về chủ trÆ°Æ¡ng nhÆ°ng khi triển khai lại gặp những vÆ°á»›ng mắc cụ thể. Má»™t con số có thể phản ánh kết quả, nhÆ°ng chÆ°a chắc Ä‘ã phản ánh hết chất lượng và hiệu quả của công việc.

Nếu không trá»±c tiếp nắm tình hình, cán bá»™ rất dá»… nhìn cuá»™c sống qua “lăng kính” của báo cáo; mà báo cáo nếu thiếu kiểm chứng, có thể vô tình hoặc hữu ý làm cho thá»±c tiá»…n trở nên “đẹp” hÆ¡n. Đó là lúc "bệnh bàn giấy" bắt đầu bén rá»….

Bàn giấy tá»± nó không có lá»—i; cán bá»™ thường phải làm việc vá»›i hồ sÆ¡, văn bản, số liệu, kế hoạch. Vấn đề Ä‘áng phê phán là “tÆ° duy bàn giấy”, tức lấy giấy tờ thay cho thá»±c tiá»…n, lấy thủ tục thay cho kết quả, lấy việc “Ä‘ã làm” thay cho câu hỏi “làm có hiệu quả hay không”.

Biểu hiện của "bệnh bàn giấy" có khi rất dá»… nhận thấy: Há»™i họp nhiều nhÆ°ng công việc chuyển biến ít; văn bản đầy đủ nhÆ°ng việc tổ chức thá»±c hiện còn chậm; báo cáo được chuẩn bị công phu nhÆ°ng những vấn đề nổi cá»™m ở cÆ¡ sở lại chÆ°a được giải quyết; kiểm tra có chÆ°Æ¡ng trình, có biên bản nhÆ°ng chÆ°a phát hiện được những khó khăn thá»±c chất...

Đáng lo hÆ¡n là khi "bệnh bàn giấy" kết hợp vá»›i bệnh hình thức, thành tích; khi Ä‘ó, người ta có thể quan tâm nhiều đến việc hoàn thiện hồ sÆ¡ hÆ¡n là hoàn thành nhiệm vụ; chú trọng những con số “đẹp” hÆ¡n những chuyển biến thật; quan tâm đến việc báo cáo thế nào hÆ¡n việc người dân, cán bá»™ cÆ¡ sở và Ä‘Æ¡n vị trá»±c tiếp thá»±c hiện Ä‘ánh giá ra sao.

Trên giấy rất Ä‘úng nhÆ°ng trong thá»±c tế chÆ°a chắc Ä‘ã tốt, khoảng cách ấy nếu không được nhận diện, thu hẹp kịp thời sẽ trở thành vấn đề Ä‘áng suy nghÄ©.

Má»™t nghị quyết chỉ thá»±c sá»± có sức sống khi được tổ chức thá»±c hiện hiệu quả. Má»™t chủ trÆ°Æ¡ng chỉ thật sá»± Ä‘i vào cuá»™c sống khi tạo ra chuyển biến cụ thể. Má»™t cuá»™c kiểm tra chỉ có ý nghÄ©a khi sau kiểm tra, những hạn chế được chỉ ra, trách nhiệm được xác định và giải pháp được thá»±c hiện.

PGS, TS Cao Văn Trọng, Phó vụ trưởng Vụ Lý luận chính trị, Ban Tuyên giáo Trung Æ°Æ¡ng cho rằng: Không thể lấy số cuá»™c họp để Ä‘o hiệu quả lãnh đạo; không thể lấy số văn bản để Ä‘o năng lá»±c quản lý; càng không thể lấy má»™t bản báo cáo đẹp để thay thế cho má»™t kết quả thá»±c tế chÆ°a đạt yêu cầu.

“Bệnh bàn giấy” trong thời đại số

Điều Ä‘áng chú ý là trong Ä‘iều kiện hiện nay, "bệnh bàn giấy" không biểu hiện giống nhÆ° cách Ä‘ây hàng chục năm. Công nghệ số Ä‘ã làm thay đổi căn bản phÆ°Æ¡ng thức làm việc. Cán bá»™ có thể xá»­ lý công việc trên máy tính, Ä‘iện thoại; tiếp nhận thông tin qua các nền tảng số; họp trá»±c tuyến; khai thác cÆ¡ sở dữ liệu và Ä‘iều hành công việc từ xa. Đó là những thành tá»±u cần được phát huy, nhÆ°ng cÅ©ng chính trong môi trường ấy, "bệnh bàn giấy" có thể chuyển sang má»™t dạng tinh vi hÆ¡n: “Bệnh màn hình”.

Người cán bá»™ có thể tiếp cận rất nhiều thông tin nhÆ°ng lại ít tiếp xúc trá»±c tiếp vá»›i thá»±c tế; có thể nắm hàng nghìn dữ liệu nhÆ°ng chÆ°a chắc hiểu được tâm tÆ° của người dân; có thể theo dõi má»™t địa phÆ°Æ¡ng qua các báo cáo Ä‘iện tá»­ nhÆ°ng chÆ°a chắc biết cán bá»™ cÆ¡ sở Ä‘ang vÆ°á»›ng ở Ä‘âu, người dân Ä‘ang cần gì.

Không thể vì có dữ liệu lá»›n mà coi nhẹ Ä‘iều tra thá»±c tế; không thể vì có hệ thống quản lý hiện đại mà giảm yêu cầu sâu sát cÆ¡ sở. Công nghệ giúp cán bá»™ nhìn nhanh hÆ¡n, rá»™ng hÆ¡n, nhÆ°ng không thể thay thế hoàn toàn việc nhìn thật, nghe thật và kiểm chứng thật.

PGS, TS Bùi Hoài SÆ¡n, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã há»™i của Quốc há»™i cho rằng: Má»™t phản ánh trên mạng có thể là tín hiệu quan trọng, nhÆ°ng cần được xác minh. Má»™t con số trong hệ thống có thể rất hữu ích, nhÆ°ng cần được đặt trong bối cảnh thá»±c tế. Má»™t báo cáo Ä‘iện tá»­ có thể giúp lãnh đạo nắm tình hình nhanh chóng, nhÆ°ng những vấn đề phức tạp, nhạy cảm, nhiều chiều Ä‘ôi khi vẫn Ä‘òi hỏi cán bá»™ phải trá»±c tiếp xuống cÆ¡ sở, gặp gỡ con người và lắng nghe những Ä‘iều không dá»… xuất hiện trong báo cáo. Vì vậy, chuyển đổi số phải Ä‘i cùng đổi má»›i phÆ°Æ¡ng pháp công tác, chứ không thể trở thành cái cá»› để cán bá»™ xa thá»±c tiá»…n hÆ¡n.

Má»™t trong những nguy cÆ¡ Ä‘áng lÆ°u ý nhất của "bệnh bàn giấy" là tạo ra khoảng cách giữa thá»±c tế và nhận thức về thá»±c tế. Cấp dÆ°á»›i báo cáo chÆ°a sát, cấp trên tiếp nhận thiếu kiểm chứng; cấp dÆ°á»›i ngại nói khó khăn, cấp trên ít Ä‘i cÆ¡ sở; lâu dần, thông tin bị “lọc” qua nhiều tầng nấc. Những vấn đề cần được giải quyết sá»›m có thể bị chậm phát hiện. Những khuyết Ä‘iểm Ä‘áng lẽ phải sá»­a từ nhỏ có thể trở nên nghiêm trọng.

Nguy hiểm hÆ¡n, nếu bệnh hình thức Ä‘i cùng tâm lý nể nang, ngại va chạm, sợ trách nhiệm thì báo cáo rất dá»… trở thành nÆ¡i “làm đẹp” thành tích, né tránh hạn chế. Khi ấy, phê bình và tá»± phê bình không còn phát huy Ä‘úng vai trò; kiểm tra, giám sát có nguy cÆ¡ trở thành hình thức; trách nhiệm cá nhân bị hòa tan trong những câu chữ chung chung. Đây không còn là chuyện phÆ°Æ¡ng pháp làm việc Ä‘Æ¡n thuần.

Theo Đại tá, TS Hà SÆ¡n Thái, Phó trưởng phòng Khoa học quân sá»±, Tổng cục Chính trị, nếu cán bá»™, đảng viên xa rời thá»±c tế, thiếu trung thá»±c trong phản ánh tình hình, ngại nhìn thẳng vào khuyết Ä‘iểm thì sẽ làm suy giảm sức chiến đấu của tổ chức đảng, làm giảm hiệu quả lãnh đạo, quản lý. Nếu để kéo dài, những biểu hiện ấy có thể tạo môi trường cho chủ nghÄ©a cá nhân, bệnh thành tích, quan liêu, né tránh trách nhiệm phát triển; từ Ä‘ó tác Ä‘á»™ng tiêu cá»±c đến tÆ° tưởng, đạo đức, lối sống và niềm tin của cán bá»™, đảng viên và nhân dân.

Bởi vậy, chống "bệnh bàn giấy", bệnh hình thức cÅ©ng là má»™t ná»™i dung thiết thá»±c góp phần phòng ngừa từ sá»›m, từ xa những biểu hiện suy thoái, “tá»± diá»…n biến”, “tá»± chuyển hóa”.

PhÆ°Æ¡ng thuốc không má»›i, nhÆ°ng phải làm 

Điều Ä‘áng quý trong tÆ° tưởng Hồ Chí Minh là Người không chỉ chỉ ra căn bệnh mà còn chỉ rõ cách chữa. Muốn chống "bệnh bàn giấy", trÆ°á»›c hết phải Ä‘Æ°a cán bá»™ về vá»›i thá»±c tiá»…n.

Đi cÆ¡ sở không phải để hoàn thành má»™t lịch công tác; xuống địa bàn không phải chỉ dá»± há»™i nghị, nghe báo cáo rồi trở về. Đi cÆ¡ sở để nghe những Ä‘iều chÆ°a được nói trong báo cáo; nhìn những vấn đề chÆ°a được phản ánh đầy đủ; gặp những người trá»±c tiếp chịu tác Ä‘á»™ng của chủ trÆ°Æ¡ng, chính sách; phát hiện những Ä‘iểm nghẽn và cùng cÆ¡ sở tháo gỡ.

Cùng vá»›i Ä‘ó, phải đổi má»›i mạnh mẽ cách Ä‘ánh giá cán bá»™ và Ä‘ánh giá công việc. Không nên chỉ hỏi: “Đã triển khai chÆ°a?”, mà phải hỏi: “Triển khai đến Ä‘âu? Hiệu quả thế nào? Người dân, cÆ¡ sở được hưởng lợi gì? VÆ°á»›ng mắc ở Ä‘âu? Ai chịu trách nhiệm?”. Đánh giá bằng kết quả thá»±c chất sẽ tạo sức ép tá»± nhiên để "bệnh bàn giấy", bệnh hình thức không có đất tồn tại.

PhÆ°Æ¡ng thuốc hữu hiệu nhất chống căn bệnh này được Chủ tịch Hồ Chí Minh “kê Ä‘Æ¡n” để trị: “Muốn chống bệnh quan liêu, bệnh bàn giấy; muốn biết các nghị quyết có được thi hành không, thi hành có Ä‘úng không; muốn biết ai ra sức làm, ai làm qua chuyện, chỉ có má»™t cách, là khéo kiểm soát. Kiểm soát khéo, bao nhiêu khuyết Ä‘iểm lòi ra hết, hÆ¡n nữa kiểm tra khéo về sau khuyết Ä‘iểm nhất định bá»›t Ä‘i”. Người cÅ©ng chỉ rõ: “Kiểm soát cách thế nào? Cố nhiên, không phải cứ ngồi trong phòng giấy mà chờ người ta báo cáo, mà phải Ä‘i tận nÆ¡i, xem tận chá»—”. Theo Ä‘ó, công tác kiểm tra, giám sát cÅ©ng phải thá»±c chất hÆ¡n, kiểm soát khéo hÆ¡n. Kiểm tra không phải để “bắt lá»—i” hay hoàn thiện má»™t thủ tục hành chính, mà để biết Ä‘úng tình hình, phát hiện Ä‘úng vấn đề và giúp tổ chức, cá nhân sá»­a Ä‘úng khuyết Ä‘iểm.

Đặc biệt, phải xây dá»±ng môi trường trong Ä‘ó nói thật, báo cáo thật, dám chỉ ra khuyết Ä‘iểm được khuyến khích, còn che giấu hạn chế, báo cáo sai sá»± thật, chạy theo thành tích phải được xem xét nghiêm túc.

Bài học lá»›n nhất mà "Sá»­a đổi lối làm việc" để lại không chỉ dành cho cán bá»™ cấp cÆ¡ sở. Trái lại, cán bá»™ càng giữ vị trí lãnh đạo, quản lý, trách nhiệm càng lá»›n thì càng phải chống xa rời thá»±c tiá»…n.

Người đứng đầu nếu sâu sát cÆ¡ sở, trá»±c tiếp kiểm tra, lắng nghe và chịu trách nhiệm thì cấp dÆ°á»›i sẽ khó có thể làm việc qua loa, hình thức. Ngược lại, nếu người đứng đầu chỉ quan tâm đến báo cáo, chỉ nhìn vào thành tích được trình bày, cấp dÆ°á»›i rất dá»… hình thành tâm lý làm việc để “đẹp hồ sÆ¡”. Vì vậy, chữa "bệnh bàn giấy" trÆ°á»›c hết phải bắt đầu từ đổi má»›i phong cách lãnh đạo, phÆ°Æ¡ng pháp công tác và trách nhiệm nêu gÆ°Æ¡ng của người đứng đầu.

Gần 80 năm Ä‘ã trôi qua kể từ khi Chủ tịch Hồ Chí Minh viết "Sá»­a đổi lối làm việc". Thời đại Ä‘ã thay đổi, phÆ°Æ¡ng tiện làm việc Ä‘ã thay đổi, nhÆ°ng má»™t nguyên lý căn bản không thay đổi: Muốn lãnh đạo Ä‘úng phải hiểu Ä‘úng thá»±c tiá»…n; muốn hiểu Ä‘úng thá»±c tiá»…n phải gần dân, sát cÆ¡ sở; muốn công việc có hiệu quả phải chống "bệnh bàn giấy", bệnh hình thức.

Căn bệnh Bác Hồ chỉ ra năm xÆ°a không Ä‘áng sợ chỉ vì nó vẫn còn những biểu hiện trong đời sống hôm nay. Điều Ä‘áng lo hÆ¡n là biết bệnh mà chậm chữa, thấy khuyết Ä‘iểm mà ngại sá»­a, nhận ra khoảng cách giữa báo cáo và thá»±c tế nhÆ°ng vẫn để khoảng cách ấy tồn tại. Bởi vậy, má»—i cán bá»™, đảng viên cần thường xuyên tá»± soi, tá»± sá»­a: Mình Ä‘ã thá»±c sá»± nắm chắc thá»±c tiá»…n chÆ°a, Ä‘ã nghe được những Ä‘iều cÆ¡ sở muốn nói chÆ°a, Ä‘ã kiểm chứng những gì mình được báo cáo chÆ°a, và những việc mình làm Ä‘ã tạo ra chuyển biến thá»±c chất gì?

Đừng để những trang giấy, những con số hay những màn hình trở thành “tấm màn” ngăn cán bá»™ vá»›i cuá»™c sống. Thá»±c tiá»…n là nÆ¡i kiểm nghiệm chủ trÆ°Æ¡ng, là thÆ°á»›c Ä‘o năng lá»±c cán bá»™ và cÅ©ng là nÆ¡i má»—i cán bá»™, đảng viên phải tìm thấy trách nhiệm của mình.

Theo THẢO NGUYÊN/Báo QĐND

https://www.qdnd.vn/cuoc-thi-bao-chi-bao-ve-nen-tang-tu-tuong-cua-dang-trong-tinh-hinh-moi/dung-de-benh-ban-giay-lam-mo-thuc-tien-1057247