Cách mạng 4.0 Ä‘ã diá»…n ra ở mọi lÄ©nh vá»±c trong Ä‘ó báo chí cÅ©ng không phải ngoại lệ

Cách mạng khoa học và công nghệ 4.0 tác Ä‘á»™ng đến nền báo chí Việt Nam ở nhiều chiều khác nhau. Sá»± biến đổi các dòng chảy trong “xã há»™i thông tin”, làm xuất hiện các chiều hÆ°á»›ng phát triển khác nhau của lÄ©nh vá»±c này ở má»—i khu vá»±c, quốc gia và địa phÆ°Æ¡ng.

Về cuá»™c cách mạng công nghệ 4.0

Cách mạng 4.0 được hiểu là má»™t cuá»™c đại cách mạng về khoa học và công nghệ mà ở Ä‘ó các hệ thống thông minh chiếm vai trò chủ đạo, các hệ thống này có thể gồm: hệ thống công nghệ thông tin và truyền thông (ICT), hệ thống nhúng (embedded system), hay các hệ thống tá»± Ä‘á»™ng hóa, các hệ thống mạng cảm ứng (sensor networks), các hệ thống thời gian thá»±c và các công nghệ in 3 chiều hay 4 chiều,... mà trung tâm của cuá»™c cách mạng này là giao tiếp giữa các nền tảng thông minh nhÆ° các hệ thống thông minh di Ä‘á»™ng, các hệ thống nhà máy thông minh hay các hệ thống tòa nhà dân dụng thông minh.

Ngoài ra, liên kết, xá»­ lý thông tin thông qua mạng xã há»™i hay nền tảng web cÅ©ng ngày càng trở nên quan trọng hÆ¡n trong ká»· nguyên số. Các nền tảng này được xây dá»±ng dá»±a trên mạng các dịch vụ, dữ liệu và con người. Các đặc trÆ°ng của cách mạng 4.0 mang trong nó ná»™i hàm về công nghệ tri thức và công nghệ thông minh, bao gồm bốn đặc trÆ°ng sau Ä‘ây:

Hệ thống mạng của các thành phần thông minh

Ở Ä‘ây, các kế hoạch, quy trình được thá»±c hiện thông qua các thành phần này. Ngoài ra, dữ liệu cÅ©ng được tích hợp hoàn toàn và được xá»­ lý, tích hợp. Công nghệ mạng cảm ứng sẽ nắm vai trò quan trọng trong trợ giúp Ä‘iều khiển, quản lý và thá»±c hiện các tiến trình tá»± Ä‘á»™ng. Vai trò của các thành phần thông minh không chỉ nằm ở các Ä‘iều khiển tá»± Ä‘á»™ng mà nó còn tham gia vào quá trình bảo trì hệ thống, ví dụ nhÆ° các thanh Ä‘iều khiển của tòa nhà thông minh, các Ä‘iều khiển, xá»­ lý tá»± Ä‘á»™ng bật tắt Ä‘èn dá»±a trên nhận diện khuôn mặt, cá»­ chỉ hay hành Ä‘á»™ng của con người.

Mô hình 1: Đặc trÆ°ng của 4 cuá»™c cách mạng công nghệ

Tích hợp của các mạng thế hệ má»›i

Theo Ä‘ó, vấn đề thời gian thá»±c (real time) trở thành chức năng quan trọng nhất. Không giống vá»›i các kỹ thuật truyền thống, đặc trÆ°ng này bảo đảm cho việc truy xuất, kiểm soát và quản lý được thá»±c hiện mọi lúc, mọi nÆ¡i theo thời gian thá»±c nhÆ° trong các Ä‘iều khiển theo thời gian thá»±c dá»±a trên cảm ứng Ä‘á»™ ẩm, nhiệt Ä‘á»™ trong các kho của các nhà máy,...

Kết hợp giữa các chuá»—i giá trị giữa sản phẩm và con người

Đặc trÆ°ng này được thể hiện qua các dịch vụ tích hợp gắn kèm vá»›i sản phẩm. Các dịch vụ này sẽ được cập nhật, bảo trì và vận hành, kiểm soát và quản lý trong suốt chu kỳ của nó. Ngoài ra, sá»± tÆ°Æ¡ng tác giữa sản phẩm và con người cÅ©ng được gắn kết chặt chẽ. Các sản phẩm nhÆ° tòa nhà thông minh sẽ tá»± Ä‘á»™ng cập nhật các phiên bản má»›i cÅ©ng nhÆ° tá»± Ä‘á»™ng phát hiện lá»—i trong suốt quá trình sá»­ dụng là má»™t ví dụ Ä‘iển hình.

Sá»± thay đổi nhanh chóng của các công nghệ

Công nghệ 4.0 sẽ bao gồm các giải pháp tích hợp và tá»± Ä‘á»™ng hóa. Sá»± thay đổi chóng mặt của các công nghệ thông minh nhân tạo, công nghệ cảm ứng và rô bốt cÅ©ng thay đổi nhanh chóng dẫn đến sá»± thay đổi của các giải pháp và kỹ thuật khác. Nói tóm lại, đặc trÆ°ng này chính là sá»± cập nhật các kỹ thuật má»›i từng giờ, từng phút. Má»™t ví dụ Ä‘iển hình cho đặc trÆ°ng này là các kỹ thuật in 3 chiều hay 4 chiều mà ở Ä‘ó các sản phẩm được tạo tá»± Ä‘á»™ng. Công nghệ rô bốt cÅ©ng ngày càng tiến dần đến trí thông minh nhân tạo nhÆ° con người,...

Mô hình 2: Các yếu tố căn bản của nền báo chí truyền thông trÆ°á»›c thách thức của cách mạng công nghệ 4.0

Sá»± chuyển đổi tất yếu thời công nghệ 4.0

Cách mạng công nghiệp 4.0 tác Ä‘á»™ng mạnh mẽ vào tất các yếu tố căn bản của nền báo chí truyền thông từng quốc gia, vá»›i 3 yếu tố căn bản: nhà sản xuất sản phẩm báo chí truyền thông, sản phẩm báo chí truyền thông - nhÆ° là má»™t hàng hóa, dịch vụ và sá»± biến đổi sâu sắc các nhóm công chúng truyền thông. (Mô hình 2).

TrÆ°á»›c hết, cách mạng 4.0 tạo ra má»™t lá»›p công chúng tÆ°Æ¡ng thích của thời kỳ truyền thông số. Chẳng hạn, thay bằng tiếp cận vá»›i các tờ báo in, kênh phát thanh hay truyền hình thuần tuý, công nghệ thá»±c tại ảo (VR) và thá»±c tại tăng cường (AV), hình thành “báo nhúng” trong Ä‘ó, công chúng có thể tiếp nhận thông tin bằng cả cÆ¡ quan xúc giác và cảm xúc của mình, bởi họ nhÆ° được tham gia chính vào thời Ä‘iểm xảy ra sá»± kiện trong không gian ảo 3 chiều hay 4 chiều, nÆ¡i có thể tái hiện lại sá»± kiện, các nhân vật, âm thanh, tiếng Ä‘á»™ng cÅ©ng được mô phỏng lại theo Ä‘úng ở hiện trường.

Công nghệ cảm ứng, sá»± phát triển của hạ tầng viá»…n thông, công nghệ 3G, 4G phát triển, song song vá»›i nó là mạng xã há»™i thịnh hành, thân thiện vá»›i người dùng, làm tăng Ä‘á»™t biến số công chúng tiếp cận vá»›i thông tin qua thiết bị thông minh. Liên tục xuất hiện các nhóm công chúng má»›i (new audience) vá»›i đặc tính thích hợp vá»›i môi trường truyền thông số. Sá»± phát triển thị trường truyền thông số đồng thời dẫn tá»›i bất bình đẳng trong quyền tiếp cận thông tin vá»›i má»™t số nhóm công chúng yếu thế (chẳng hạn nhÆ° đồng bào dân tá»™c thiểu số) có thể lâm vào tình trạng thiếu sản phẩm báo chí thích hợp vá»›i họ, vì mảng này khó ứng dụng ICT trong sản xuất, kinh doanh và không phải là thị trường kinh doanh hấp dẫn.

Điều quan trọng là cách mạng công nghệ làm xuất hiện các dòng sản phẩm hàng hóa và cả tiêu chí về sáng tạo ná»™i dung báo chí và giá trị ná»™i dung báo chí đối vá»›i nhà quảng cáo Ä‘ã biến đổi. Những bài bình luận nghiêm túc nhÆ°ng dài dòng nay thiếu sức hút công chúng, thay vào Ä‘ó là thông tin đồ hoạ và các loại hình sản phẩm báo chí Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện, chẳng hạn nhÆ° các siêu tác phẩm số (mega-stories), báo chí dữ liệu và tích hợp tính nghệ thuật, giải trí trong các sản phẩm báo chí truyền thông (chẳng hạn các clip dạng live-stream trên mạng xã há»™i, hay các bản rap-news (bản tin rap)...)

Khách hàng - công chúng, giá trị giáo dục, tÆ° tưởng, giá trị kinh tế và giải trí của sản phẩm báo chí truyền thông cùng thay đổi tất yếu dẫn đến sá»± thay đổi của nhà sản xuất báo chí truyền thông. Các cÆ¡ quan báo chí, bá»™ phận truyền thông trong các tổ chức, các doanh nghiệp truyền thông buá»™c phải thay đổi quy trình sản xuất sản phẩm, nâng cao năng lá»±c cạnh tranh, đổi má»›i phÆ°Æ¡ng thức sản xuất kinh doanh.

Cần đổi má»›i báo chí truyền thông để Ä‘áp ứng xu thế công nghệ 4.0

Đổi má»›i báo chí truyền thông

Tốc Ä‘á»™ và kết quả chuyển đổi của nền báo chí, truyền thông trong thời công nghệ 4.0 phụ thuá»™c vào mức Ä‘á»™ Ä‘áp ứng yêu cầu của 5 yếu tố căn bản sau Ä‘ây:

CÆ¡ sở hạ tầng công nghệ thông tin, truyền thông

Giúp các cÆ¡ quan báo chí và cÆ¡ sở truyền thông theo kịp xu thế phát triển của công nghệ 4.0, đồng thời phù hợp vá»›i trình Ä‘á»™ tiếp cận và sá»­ dụng các thiết bị thông minh của công chúng. Cần nghiên cứu kỹ trÆ°á»›c khi “sắm” hệ thống thiết bị, nhằm tránh việc mua thiết bị xong, chÆ°a vận hành được Ä‘ã lạc hậu, hoặc không thích hợp (chẳng hạn, khi phát triển dá»± án “báo chí nhúng”, phải nghiên cứu xác định rằng người đọc, nghe, xem có mua và dùng kính 3D hay không)

Đào tạo và Ä‘ào tạo lại nguồn nhân lá»±c

Tất cả nhằm Ä‘áp ứng yêu cầu của khoa học công nghệ 4.0, bao gồm đồng bá»™ hóa Ä‘á»™i ngÅ© nhà báo công nghệ 4.0 và nhà quản lý báo chí truyền thông đủ bản lÄ©nh, nhân cách và năng lá»±c tÆ°Æ¡ng ứng.

Xây dá»±ng môi trường pháp lý

Trong bối cảnh phát triển xã há»™i thông tin, bên cạnh báo chí chính thống còn rất nhiều “dòng chảy” thông tin khác, đặc biệt là thông tin trên mạng xã há»™i. Cần nghiên cứu và tìm kiếm các giải pháp khoa học nhằm tÆ° vấn chính sách quản lý báo chí truyền thông trong môi trường truyền thông số má»™t cách kịp thời và hiệu quả.

Phát triển kinh tế báo chí truyền thông

Dá»±a trên quy luật và thá»±c trạng quan hệ cung cầu và đặc thù công chúng truyền thông của quốc gia và địa phÆ°Æ¡ng để nghiên cứu, phân tích, dá»± Ä‘oán, sá»­ dụng hệ thống mạng của các thành phần thông minh. Có thể sá»­ dụng trí tuệ nhân tạo và phần mềm cảm biến, nhận diện giúp phân tích dữ liệu người dùng, tá»± Ä‘á»™ng tạo và “nhảy ra” các pop-up quảng cáo phù hợp..., giúp tối ứu hóa phân tích cạnh tranh, xây dá»±ng chiến lược truyền thông tiếp thị tích hợp, PR, quảng cáo sản phẩm truyền thông, “cá nhân hóa” sản phẩm báo chí truyền thông...

Nghiên cứu và tìm kiếm giải pháp an ninh truyền thông hiệu quả

Có thể nói, Ä‘ây là má»™t trong những yêu cầu căn bản và cấp thiết nhất ở mọi quốc gia hiện nay, khi phải giải bài toán “cách mạng công nghệ 4.0”.

Nếu chỉ má»™t nhóm nhà báo trẻ Ä‘Æ¡n lẻ học cách làm báo công nghệ 4.0 thì chÆ°a đủ. Lãnh đạo tòa soạn, nếu không hiểu về nguyên tắc Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện và há»™i tụ truyền thông, không hiểu tính tất yếu trong sá»± thay đổi quy trình làm báo trong bối cảnh phát triển mạng xã há»™i, nguyên tắc lọc bình luận, quản lý Fanpage, sá»­ dụng mạng xã há»™i để tổ chức ná»™i dung tác phẩm, tạo liên kết và hiệu ứng lan toả thông tin, nguy cÆ¡ khủng hoảng trong quá trình làm báo tích hợp vá»›i mạng xã há»™i... thì khó có thể chuyển đổi được thá»±c trạng báo chí truyền thông thích ứng vá»›i môi trường truyền thông số.

Nói cách khác, các cÆ¡ quan báo chí truyền thông cần nhận thúc Ä‘úng về cách mạng công nghệ 4.0 và tính tất yếu của sá»± đổi má»›i, có chiến lược nghiên cứu, thay đổi chính sách quản lý báo chí truyền thông trÆ°á»›c thách thức của sá»± phát triển mạng xã há»™i, truyền thông xã há»™i, sá»± ra đời của nền báo chí Ä‘a nền tảng, báo chí dữ liệu và báo chí sáng tạo, cần đổi má»›i ngay, không chờ đợi chậm trá»… thêm nữa.

Theo PGS,TS Đỗ Thị Thu Hằng, TS. Trần Quang Diệu/Người làm báo

---
Tài liệu tham khảo:
1. Artur Lugmayr, Cinzia Dal Zotto, Media Convergence HandbokVol.1 - Journalism, Broadcasting and Social Media Aspects of Convergence, Published by Springer. Media Business and Innovation ISBN 978-3-642-54483; ISBN 978-3-642-54484-2 (eBook)
2. GS,TS Tạ Ngọc Tấn, PGS,TS Phạm Thành Dung, PGS,TS Đoàn Minh Huấn (đồng chủ biên) (2015), An ninh phi truyền thống - Những vấn đề lý luận và thá»±c tiá»…n, Nxb Lý luận chính trị.