Ngày 2-3, TAND TP.HCM tiếp tục xét xá»­ vụ án 10 cá»±u cán bá»™ Navibank bị cáo buá»™c về tá»™i cố ý làm trái quy định của Nhà nÆ°á»›c về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng, để xảy ra thiệt hại 200 tỉ đồng. 

Trong những ngày xét xá»­ vừa qua, dù phóng viên được chủ tọa phiên tòa cho phép tác nghiệp nhÆ°ng lại bị phản ứng của bị cáo cÅ©ng nhÆ° luật sÆ° bào chữa. Má»™t số bị cáo cho rằng chụp hình các bị cáo phải được sá»± đồng ý của chính họ.

Phải xin phép bị cáo?

Khi phóng viên chụp hình trÆ°á»›c giờ bắt đầu phiên tòa, bị cáo Phạm Thị Thu Hiền (nguyên trưởng phòng pháp chế, nguyên thành viên HĐTD Navibank) bày tỏ thái Ä‘á»™ khá gay gắt: "Chúng tôi cho phép chụp hình chÆ°a?". 

Dù phóng viên giải thích được chủ tọa cho phép tác nghiệp theo quy định của pháp luật nhÆ°ng những bị cáo này vẫn không đồng ý, đồng thời luôn khẳng định phải được sá»± cho phép của họ và phải có văn bản chấp thuận của HĐXX, báo chí má»›i được chụp hình. 

Bị cáo này còn khua chân tay, yêu cầu luật sÆ° bào chữa của mình không cho phóng viên chụp hình mình trong phiên tòa.

Tại phiên tòa này, má»™t luật sÆ° cÅ©ng đề nghị HĐXX xem xét việc đảm bảo quyền nhân thân, quyền hình ảnh cho các bị cáo theo quy định của Bá»™ luật dân sá»±. HĐXX phải kiểm tra kỹ Ä‘iều kiện tác nghiệp của phóng viên.

Giải thích đề nghị của luật sÆ°, chủ tọa phiên tòa VÅ© Thanh Lâm cho biết Ä‘ây là phiên tòa hình sá»± xét xá»­ công khai, báo chí được quyền tác nghiệp tại phiên tòa, hoạt Ä‘á»™ng của báo chí tuân thủ ná»™i quy phiên tòa, tuân thủ Luật báo chí và các luật liên quan khác.

TrÆ°á»›c Ä‘ó, trên trang mạng xã há»™i, luật sÆ° Phạm Công Út (Đoàn luật sÆ° TP.HCM) nêu ý kiến không đồng tình vá»›i việc báo chí tá»± do Ä‘Æ°a hình ảnh cá nhân của bị cáo tại phiên tòa, trong sân tòa, hoặc bất cứ địa Ä‘iểm nào khác mà không cần sá»± đồng ý của các bị cáo. 

Luật sÆ° Út ám chỉ việc Ä‘Æ°a hình ảnh kèm thông tin khác của các bị cáo sẽ gặp phải sá»± phản ứng quyết liệt của "há»™i đồng bào chữa" trong thời gian tá»›i.

Trao đổi vá»›i Tuổi Trẻ, ông Út cho rằng các bị cáo trong vụ Navibank bị oan nhÆ°ng nhiều trang mạng, báo sá»­ dụng hình ảnh bị cáo kèm theo bài viết mang tính không khách quan gây ảnh hưởng đến thân chủ của ông. 

Tuy nhiên, ông Út thừa nhận ông không có ý nói hoạt Ä‘á»™ng tác nghiệp của các nhà báo chân chính tại phiên tòa là sai.

Liên quan đến vấn đề này, luật sÆ° Võ Đan Mạch (Đoàn luật sÆ° TP.HCM) nói theo nguyên tắc suy Ä‘oán vô tá»™i trong BLTTHS 2015, không ai bị coi là có tá»™i khi chÆ°a có bản án kết tá»™i của tòa án có hiệu lá»±c pháp luật. 

Trong giai Ä‘oạn Ä‘iều tra, truy tố, xét xá»­ các bị can, bị cáo được xem là chÆ°a có tá»™i, họ có quyền về nhân thân, về hình ảnh được quy định tại BLDS 2015.

Luật sÆ° Mạch cho rằng việc báo chí đăng tải hình ảnh khi chÆ°a có sá»± đồng ý của bị cáo có thể gây ảnh hưởng đến cuá»™c sống của họ. 

Trên thế giá»›i, má»™t số quốc gia không cho phép báo chí Ä‘Æ°a thông tin và hình ảnh của các bị cáo tại phiên tòa. Má»™t số nÆ°á»›c khác không quy định về dân sá»±, nếu có tranh chấp các bên tá»± giải quyết trên tinh thần bảo vệ quyền lợi của các bên má»™t cách thỏa Ä‘áng.

Tại Việt Nam, nhà báo có thể tác nghiệp, cụ thể là ghi âm, ghi hình, chụp ảnh bị cáo mà không cần sá»± cho phép của họ. 

Bị cáo có lý khi phản ứng về việc báo chí sá»­ dụng hình ảnh để Ä‘Æ°a tin hoặc chụp ảnh quá nhiều mà bản thân họ không biết sá»­ dụng vào mục Ä‘ích gì. 

"HĐXX, nhất là chủ tọa phiên tòa nên có quy định rõ về quyền, vai trò của báo chí. Được tác nghiệp vào thời gian nào, khi nào, nhÆ° thế nào Ä‘ể các bị cáo nắm rõ, tránh gây ra sá»± tá»± ti, mặc cảm và tổn hại về tinh thần, danh dá»±" - luật sÆ° Mạch đề nghị.

Được hoạt Ä‘á»™ng nếu đủ Ä‘iều kiện

Trao đổi vá»›i Tuổi Trẻ, ông Nguyá»…n Trí Tuệ - phó chánh án TAND tối cao - cho rằng tại phiên tòa, báo chí tuân theo sá»± Ä‘iều hành của chủ tọa phiên tòa. Äiều này được quy định trong các quy định của pháp luật và tòa án.

Theo ông Tuệ, nếu phóng viên Ä‘áp ứng đủ Ä‘iều kiện để theo dõi phiên tòa thì được tác nghiệp bình thường, nghÄ©a là có thể chụp hình, ghi âm, ghi hình, Ä‘Æ°a tin.

Công dân phải tuân thủ quy định pháp luật về quyền bảo vệ hình ảnh, uy tín nhÆ°ng tại phiên tòa xét xá»­ công khai thì tuân theo quyết định của chủ tọa phiên tòa và ná»™i quy phiên tòa. Nếu các phóng viên tuân thủ đầy đủ các ná»™i quy phiên tòa thì được hoạt Ä‘á»™ng trong khuôn khổ cho phép" Ông Nguyá»…n Trí Tuệ

Theo ông Đỗ Đức VÄ©nh - kiểm sát viên cao cấp Viện KSND cấp cao tại TP.HCM, trong phiên tòa xét xá»­ công khai, mọi công dân đều có thể tham dá»±. Sá»± có mặt của báo chí là để tường thuật diá»…n biến phiên tòa nhÆ°ng cÅ©ng có phần thá»±c hiện chức năng giám sát. 

Cho nên các bị cáo trong phiên tòa có đề nghị báo chí không chụp hình nếu chÆ°a có sá»± đồng ý của họ là chÆ°a hiểu Ä‘úng về quyền nhân thân được quy định tại Hiến pháp và Bá»™ luật dân sá»±. Bởi bản thân bị cáo khi bị khởi tố, truy tố và xét xá»­ Ä‘ã bị hạn chế má»™t số quyền chứ không còn đầy đủ nhÆ° những công dân khác.

Luật sÆ° Nguyá»…n Kiều HÆ°ng (Đoàn luật sÆ° TP.HCM) khẳng định những năm gần Ä‘ây, sá»± có mặt của các nhà báo tại các phiên tòa góp phần Ä‘áng kể làm giảm các vụ án oan, sai. Đặc biệt, sá»± đấu tranh tích cá»±c của các nhà báo, tờ báo giúp nhiều thân phận được minh oan. 

Điều Ä‘ó minh chứng má»™t Ä‘iều rõ ràng là trong công cuá»™c cải cách tÆ° pháp, không thể thiếu vai trò giám sát, phản ánh, phản biện của báo chí.

Có quyền tác nghiệp tại phiên tòa công khai

Điều 25, Luật báo chí năm 2016 quy định: Nhà báo được quyền hoạt Ä‘á»™ng nghiệp vụ báo chí tại các phiên tòa xét xá»­ công khai; được bố trí khu vá»±c riêng để tác nghiệp; được liên lạc trá»±c tiếp vá»›i người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng để lấy tin, phỏng vấn theo quy định của pháp luật.

Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật sá»­a đổi, bổ sung má»™t số Ä‘iều của Luật báo chí có quy định những Ä‘iều không được thông tin trên báo chí: "Không được đăng, phát ảnh của cá nhân mà không có chú thích rõ ràng hoặc làm ảnh hưởng đến uy tín, danh dá»± của cá nhân Ä‘ó (trừ ảnh thông tin các buổi họp công khai, sinh hoạt tập thể, các buổi lao Ä‘á»™ng, biểu diá»…n nghệ thuật, thể dục thể thao, những người có lệnh

truy nã, các cuá»™c xét xá»­ công khai của tòa án, những người phạm tá»™i trong các vụ trọng án Ä‘ã bị tuyên án)".

Theo HOÀNG ĐIỆP - TUYẾT MAI/ Báo Tuổi trẻ