Công nghệ hiện đại Ä‘ã giúp nhà báo dá»… dàng tạo ra được những tác phẩm báo chí.
Ảnh: TL
Tính hai mặt của công nghệ
Công nghệ 4.0 cÅ©ng giúp cho toàn xã há»™i nói chung và ngÆ°á»i làm báo nói riêng, khai thác thông tin, tài liệu má»™t cách vô cùng dá»… dàng, tiện lợi. Äiá»u này há»— trợ rất tốt cho công việc của phóng viên, nhà báo. Tuy nhiên, không thể phủ nháºn, cÅ©ng chính những tiện ích này Ä‘ã “tiếp tay”, khiến không ít ngÆ°á»i làm báo vi phạm quy định đạo đức nghá» nghiệp.
Không hiếm trÆ°á»ng hợp “đạo” tin bài, đạo nguyên ná»™i dung, hoặc lấy má»™t phần để chế biến thành tác phẩm khác. Sá»± tác nghiệp tưởng nhÆ° hết sức vô lý này không chỉ ở các thể loại tin, bài phản ánh, phóng sá»±... mà còn ở cả các bài phá»ng vấn. Không ít “ngÆ°á»i được phá»ng vấn” từng phải kêu trá»i và đăng Ä‘àn Ä‘ính chính những thông tin há» không há» phát ngôn.
Nhà thÆ¡ Trần Äăng Khoa, Phó Chủ tịch Há»™i Nhà văn Việt Nam, nguyên lãnh đạo Äài Tiếng nói Việt Nam, má»™t nhà báo kì cá»±u, cÅ©ng Ä‘ã nhiá»u lần lên tiếng phản đối việc ông bị “phá»ng vấn giả tưởng”, khi các phóng viên không há» liên lạc mà vẫn có bài phá»ng vấn ông trên báo.
CÅ©ng nhá» tiện ích của 4.0, má»™t số nhà báo tác nghiệp theo hÆ°á»›ng “sản xuất đại trà”, viết má»™t bài rồi gia giảm Ä‘ôi chút để cá»™ng tác vá»›i nhiá»u tá» báo, tạp chí... Thá»i gian gần Ä‘ây, tác nghiệp của ngÆ°á»i làm báo còn chịu ảnh hưởng rất nhiá»u của mạng xã há»™i. Má»™t số nhà báo phóng viên, thay vì Ä‘i tìm hiểu thá»±c tế, Ä‘ã khai thác ná»™i dung từ các trang cá nhân mà hoàn toàn thiếu kiểm chứng, dẫn đến việc thông tin thiếu chính xác.
Chính việc sao chép quá dá»… dàng, cùng vá»›i sá»± buông lá»ng của tòa soạn, là nguyên nhân khiến phóng viên chỉ cần ngồi lÆ°á»›t phím là Ä‘ã sản xuất được tác phẩm báo chí, tháºm chí còn “năng suất” hÆ¡n cả những ngÆ°á»i làm nghá» nghiêm túc. Những tác phẩm báo chí nhÆ° váºy, không chỉ ảnh hưởng trá»±c tiếp đến uy tín của tòa soạn, cÆ¡ quan báo chí mà còn gây tiếng xấu cho cả Ä‘á»™i ngÅ© những ngÆ°á»i làm nghá».
CÅ©ng cần phải nói thêm má»™t tình trạng Ä‘áng suy nghÄ© hiện nay là “nhân bản” và “chia sẻ” tác phẩm báo chí. Äó chính là việc, má»™t phóng viên bằng nguồn tin của mình có được má»™t bài viết vá» má»™t vấn Ä‘á», sá»± việc tại má»™t địa phÆ°Æ¡ng, Ä‘Æ¡n vị. Phóng viên Ä‘ó viết bài và email cho đồng nghiệp của mình tại các báo nguyên văn bài viết Ä‘ó kèm ảnh.
Có tình trạng nhiá»u báo mạng Ä‘ã không kiểm chứng thông tin Ä‘ã đăng tải bài viết. Ảnh: Getty Imagé
Và má»™t cách làm báo dá»… dãi là nhiá»u báo mạng Ä‘ã không kiểm chứng thông tin Ä‘ã đăng tải bài viết này sau khi chỉnh sá»a, đảo tít (nếu có). Cách làm báo này vừa vi phạm quy định má»™t tác phẩm chỉ đăng ở má»™t báo mà Ä‘iá»u Ä‘áng nói là Ä‘ã dùng nhiá»u báo “Ä‘ánh há»™i đồng”, “vùi dáºp” Ä‘Æ¡n vị và địa phÆ°Æ¡ng Ä‘ó... mục Ä‘ích cuối cùng là câu view, là để bạn Ä‘á»c chú ý đến báo mình, để mặc cả, vòi vÄ©nh, trả giá... để rồi “sáng đăng, trÆ°a gặp, chiá»u gỡ” nhÆ° Ban Tuyên giáo Trung Æ°Æ¡ng Ä‘ã Ä‘ánh giá.
Việc viết bài mang tính quy chụp, giáºt tít việc nhá» biến thành to, sá» dụng danh từ địa phÆ°Æ¡ng cấp tỉnh vào má»™t sá»± việc, vấn Ä‘á» cụ thể ở má»™t Ä‘Æ¡n vị... để tạo tính giáºt gân, quy kết xảy ra thÆ°á»ng xuyên. Kiểu làm báo này Ä‘ã vi phạm nghiêm trá»ng đạo đức ngÆ°á»i làm báo, khi mà phóng viên chỉ chăm chăm Ä‘i bá»›i móc, tìm Ä‘iểm sai sót của các địa phÆ°Æ¡ng, Ä‘Æ¡n vị mà không thông tin, đăng tải những cố gắng, ná»— lá»±c của địa phÆ°Æ¡ng, Ä‘Æ¡n vị và lÄ©nh vá»±c Ä‘ó lên trang báo của mình Ä‘ang công tác.
NgÆ°á»i làm báo cần trong sáng vá»›i nghá». Ảnh: TL
Câu chuyện đạo đức nghá»
Ká»· niệm 93 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam 21/6, tôi nháºn được tin nhắn của má»™t đồng nghiệp làm báo của má»™t tá» báo tại Hà Ná»™i tâm sá»± vá» việc có liên quan đến địa phÆ°Æ¡ng; xin được thông tin ná»™i dung lên Ä‘ây để chúng ta cùng suy nghÄ©: “Dạo này làm báo cá»±c nhá»c quá anh ạ. Tháºt giả lẫn lá»™n cả. Má»™t sá»± việc bé con con, ở trên địa bàn anh mà các đồng chí ấy chia sẻ khắp các báo Trung Æ°Æ¡ng. Mục Ä‘ích, Ä‘á»™ng cÆ¡ hành Ä‘á»™ng chia sẻ ấy là gì?
Nghá» báo là phản ánh chân thá»±c, khách quan, mang tinh thần xây dá»±ng để cho cuá»™c sống tốt đẹp hÆ¡n. Có nhiá»u cách thể hiện, viết nhÆ°ng má»™t số nhà báo hiện nay vì thÆ°Æ¡ng mại mà quên xây dá»±ng cho mình thÆ°Æ¡ng hiệu, “vạch lá tìm sâu” chá»— nào cÅ©ng nhìn thấy khung trá»i màu xám.
Hôm vừa rồi em Ä‘i há»p, ngồi nói chuyện má»›i cảm nháºn thấy rõ sá»± phiá»n hà, khi mà má»™t lãnh đạo Sở trong vòng má»™t tháng thôi mà tiếp đến hÆ¡n 50 báo mà danh sách vẫn còn thêm nữa. Danh sách kê ra dài đến mức mình ngá»™t thở. Má»™t tiếng Ä‘iếng lòng cho nghá».
Thá»±c tế sá»± việc này, tất cả má»i ngÆ°á»i Ä‘á»u biết nguồn cÆ¡ hồ sÆ¡, “tài liệu” ở chá»— nào mà ra. Trong quá trình tìm hiểu hiện tại, anh em làm báo thÆ°á»ng trú trên địa bàn tỉnh cÆ¡ bản nhiệt tình vá»›i nghá», nhÆ°ng hiện nay, vì má»™t vài lý do mà má»™t số anh em “lành” Ä‘ang phải chịu sá»± ảnh hưởng không Ä‘áng có vá» cái sá»± làm báo vừa vi phạm đạo đức nghá» nghiệp vừa có dấu hiệu vi phạm pháp luáºt...”. Tháºt buồn...
Bên cạnh tác nghiệp, việc phóng viên, nhà báo sá» dụng mạng xã há»™i để chia sẻ và đăng tải thông tin, bày tá» quan Ä‘iểm vá» các vấn Ä‘á» xã há»™i là khá phổ biến. Trang cá nhân của má»—i nhà báo Ä‘á»u có má»™t lượng Ä‘á»™c giả và sức lan tá»a nhất định, tháºm chí, có ngÆ°á»i có đến cả ngàn ngÆ°á»i theo dõi, có sức ảnh hưởng xã há»™i Ä‘áng kể.
Có thể thấy, trong thá»i buổi ngÆ°á»i ngÆ°á»i làm báo và mạng xã há»™i Ä‘ang phát triển rầm rá»™ nhÆ° hiện nay, rõ ràng các nhà báo Ä‘ang gặp phải rất nhiá»u thách thức. Äó là có khả năng mất tráºn địa thông tin. Thá»±c tế cho thấy, có những sá»± kiện, các báo chính thống còn chÆ°a kịp tác nghiệp, trên các trang mạng xã há»™i Ä‘ã ngáºp tràn.
Äể giải quyết được vấn Ä‘á» này, má»—i nhà báo phải tạo cho mình má»™t bản lÄ©nh chính trị, bản lÄ©nh nghá» nghiệp vững vàng, để lá»±a chá»n vấn Ä‘á», chắt lá»c thông tin; đồng thá»i, vá» phía tòa soạn cÅ©ng phải mạnh dạn trao quyá»n cho các nhà báo, vá»›i những sá»± kiện nào, vá»›i những thông tin nào, phóng viên có thể tá»± kiểm duyệt, đăng tải ngay trên các trang báo Ä‘iện tá», đảm bảo tính nhanh nhạy.
NhÆ°ng, để làm được Ä‘iá»u này, Ä‘òi há»i má»—i nhà báo phải nhÆ° là má»™t Tổng Biên táºp trong từng tác phẩm, sản phẩm thông tin, báo chí của mình, tức là phải khắt khe, tá»± kiểm duyệt, phải đảm bảo hoạt Ä‘á»™ng báo chí của mình là Ä‘úng và kịp thá»i. Muốn váºy, bản thân má»—i nhà báo phải tá»± nâng mình lên vá» trình Ä‘á»™ chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ và bản lÄ©nh của má»™t nhà báo chân chính.
Bác Hồ tặng hoa cho các nhà báo. Ảnh tÆ° liệu
Có thể nói, Ä‘ây là thá»i Ä‘iểm mà vấn đỠđạo đức của ngÆ°á»i làm báo Ä‘ã và Ä‘ang được đặt ra là vấn Ä‘á» bức thiết vá»›i Ä‘á»i sống báo chí cả nÆ°á»›c. Chúng ta làm báo theo Luáºt Báo chí; đạo đức ngÆ°á»i làm báo giúp chúng ta có sá»± lá»±a chá»n Ä‘úng khi “nên” và “không nên” viết vá» các sá»± kiện, sá»± việc diá»…n ra trong cuá»™c sống.
Vá»›i sá»± phát triển Ä‘a dạng và nhanh chóng, Ä‘ã có rất nhiá»u tá» báo và các trang Ä‘iện tá», báo Ä‘iện tá» ra Ä‘á»i, cạnh tranh vá»›i Ä‘ó là hệ thống mạng xã há»™i có sá»± tham gia của Ä‘ông đảo công chúng. Trong Ä‘ó có rất nhiá»u nhà báo và ngÆ°á»i làm báo, nếu nhÆ° không có đạo đức nghá» nghiệp sẽ phai nhạt “niá»m tin” đối vá»›i báo chí.
Thá»±c tế cho thấy, trong biển thông tin Ä‘ã có rất nhiá»u thông tin bị nhào nặn, bóp méo, thiếu kiểm chứng được Ä‘Æ°a đến công chúng... tạo nên sá»± sai lệch trong tiếp cáºn thông tin. Ở đấy, vấn đỠđạo đức ngÆ°á»i làm báo chÆ°a tháºt sá»± được quan tâm, chú trá»ng.
Vì lợi nhuáºn, vì đồng tiá»n mà vô hình trung Ä‘ã tạo tiá»n lệ cho sá»± ra Ä‘á»i của “thông tin bẩn” nhÆ° má»™t số nhà quản lý báo chí Ä‘ã Ä‘á» cáºp... Do Ä‘ó, trong ká»· nguyên số, má»—i nhà báo phải luôn tá»± rèn luyện bản lÄ©nh chính trị, nghiệp vụ, đạo đức nghá» nghiệp thì má»›i xứng Ä‘áng là những “ngÆ°á»i thÆ° ký” của thá»i đại.
Theo Nguyá»…n Bảo Lâm - Chủ tịch Há»™i Nhà báo tỉnh Thái Nguyên/NgÆ°á»i làm báo
