Trong câu chuyện của nhà báo Đinh Quốc Hồng vá»›i gần 30 năm trong nghề, trải qua bao lần tác nghiệp mÆ°a lÅ©, sạt lở... có quá nhiều kinh nghiệm quý cho những người trẻ hôm nay khi tác nghiệp tại “Ä‘iểm nóng” này.

Ám ảnh thân phận và ná»—i niềm người cầm bút...

Tôi biết nhà báo Đinh Quốc Hồng nhiều năm nay, cÅ©ng Ä‘ã có dịp viết về ông vá»›i câu chuyện của má»™t cây bút say mê Ä‘i, say mê viết, có câu nói nằm lòng “Ä‘i khổ, viết dá»…”. á»ž khu vá»±c đại ngàn Tây Bắc, các nhà báo thường trú cÅ©ng hay kể chuyện về ông vá»›i sá»± kính trọng chữ tâm, chữ tầm trong nghề nghiệp. Và hôm nay, khi được nghe về chuyện tác nghiệp vùng bão lÅ© má»›i hiểu những lời ca tụng ấy thật chẳng ngoa chút nào.

Ông tâm sá»± rằng, vá»›i phóng viên thường trú, Ä‘iểm nóng nào trên địa bàn hầu nhÆ° đều phải có mặt. Trong cuá»™c đời làm nghề không ít những Ä‘iều day dứt trăn trở  nhÆ°ng có những ná»—i ám ảnh không thể nào quên được vá»›i người cầm bút chính là những chuyến tác nghiệp vùng mÆ°a lÅ©, sạt lở. Năm nay mÆ°a lÅ©, sạt lở ở Lào Cai không lá»›n, không thiệt hại về người là Ä‘iều thật may mắn. NhÆ°ng cách Ä‘ây mấy năm, cứ nhắc đến lÅ© là ông cảm thấy “lạnh cả sống lÆ°ng”. Không phải vì sợ phải tác nghiệp mà xót xa bởi sá»± tàn phá khủng khiếp của nó. Câu chuyện ở bản Tùng Chỉn năm 2008 ở Lào Cai khiến cho nhà báo Đinh Quốc Hồng vẫn còn nghẹn ngào khi nhắc đến. Sáng sá»›m hôm ấy, sau khi nghe nói tình hình bên trong bản Ä‘ang rất nguy cấp, có rất nhiều người Ä‘ã thiệt mạng mà không tìm thấy được thi thể. Ngay lập tức nhà báo Quốc Hồng bỏ hết mọi công việc và cùng má»™t phóng viên ở báo Lào Cai trá»±c tiếp đến và Ä‘Æ°a tin.

Hai nhà báo đầu tiên lao vào “Ä‘iểm nóng” nhÆ°ng càng Ä‘i thì chặng đường càng trở nên khó khăn. Cho đến ná»­a chừng thì anh bạn đồng nghiệp kia bỏ cuá»™c quay về vì do Ä‘ã có tuổi không Ä‘i được nữa, má»™t mình nhà báo Đinh Quốc Hồng lại tiếp tục men theo con đường rừng Ä‘ã mênh mông biển nÆ°á»›c. Đoạn đường quá khó khăn, Ä‘ã có lúc tưởng nhÆ° không có lối thoát, loay hoay không biết làm thế nào thì ông bắt gặp được mấy người dân Ä‘ang chèo thuyền vào và bằng sá»± khéo léo ông nhờ họ cho qua. Khi vào đến xã Tùng Chỉn thì mọi thứ Ä‘ã tan tác hết rồi. “Tôi ấn tượng nhất là khi Ä‘i qua trụ sở UBND xã Tùng Chỉn thì thấy mọi người nháo nhác hết cả và đập vào mắt là mấy cái quan tài được xếp thành hàng dài nằm chỏng chÆ¡. Tá»± dÆ°ng giữa núi rừng Ä‘ang ngập nÆ°á»›c mờ sÆ°Æ¡ng, màu đỏ của chiếc vải che quan tài nổi lên khiến tôi rợn cả người. Mặc dù tôi Ä‘ã từng tiếp xúc vá»›i rất nhiều thi thể của các vụ bão lÅ© trÆ°á»›c, kể cả những người bị nổ mìn do chiến tranh vậy mà khi đến Ä‘ây, nhìn thấy cảnh tượng nhÆ° vậy, cảm giác vẫn có phần hoảng sợ. Cho đến tận bây giờ, vẫn cảm thấy vừa thÆ°Æ¡ng vừa bất lá»±c, thÆ°Æ¡ng cho những người dân nhỏ bé nÆ¡i Ä‘ây, năm nào cÅ©ng phải chịu ná»—i Ä‘au thÆ°Æ¡ng ấy”, nhà báo Đinh Quốc Hồng chia sẻ.

Chứng kiến những cảnh tượng ấy, người cầm bút có thể không kìm lòng được nhÆ°ng nhiệm vụ vẫn phải tiếp tục Ä‘i sâu vào trong bản, nÆ°á»›c ngập trắng xóa không thấy ruá»™ng vườn bản làng Ä‘âu cả. Ông quyết định Ä‘i theo mấy đồng chí bá»™ Ä‘á»™i, bám men theo con suối. Đến gần má»™t con suối lá»›n, vì nÆ°á»›c chảy quá mạnh nên các đồng chí bá»™ Ä‘á»™i cùng các anh công an dân phòng phải chặt má»™t cây gá»— lá»›n bắc qua làm cầu để Ä‘i. Má»™t vài anh bá»™ Ä‘á»™i qua trÆ°á»›c sau Ä‘ó cắm cọc và căng dây để mọi người còn lại qua dá»… hÆ¡n. “Bài vở tin tức là rất quan trọng nhÆ°ng trong những lúc nhÆ° vậy, phóng viên cần phải Ä‘i theo những người có kinh nghiệm, các anh bá»™ Ä‘á»™i biên phòng hoặc người dân của bản vì họ nắm rõ địa bàn. Đặc biệt là khéo léo, nhẹ nhàng nhờ họ giúp đỡ chứ đừng nghÄ© mình là nhà báo mà yêu cầu này, yêu cầu khác...”, nhà báo Quốc Hồng nhấn mạnh. 

Năm ấy, trận lÅ© Ä‘ã cuốn cả má»™t bản làng người Dao, 23 người mất. Má»™t số người thì trôi ra sông Hồng, số còn lại thì mắc kẹt bởi Ä‘á, ai may mắn thì tìm thấy, còn lại thì bị vùi chôn bởi đất Ä‘á. Sau trận lÅ© thì trời lại nắng to, toàn bá»™ người dân rồi cán bá»™ đều lá»™i bùn tìm thi thể những người còn sót lại. Theo quan  sát, ông thấy ở giữa chá»— bùn Ä‘á ngay cạnh má»™t cái cây lá»›n có bóng của má»™t người phụ nữ Dao trên đầu Ä‘á»™i khăn đỏ. Trời thì nắng chang chang người phụ nữ ngồi giữa những bãi Ä‘á ngổn ngang, gục đầu khóc. Ông vá»— vai an ủi nhÆ°ng người phụ nữ không đứng dậy vì chị má»›i tìm được cái túi mắc lại dÆ°á»›i gốc cây của người mẹ già bị lÅ© cuốn trôi. Chị có kể lại là vừa tối hôm trÆ°á»›c mẹ chị Ä‘ang ngồi thêu chiếc túi này cùng vá»›i người cháu. Đến sáng ra tỉnh dậy thì hai bà cháu Ä‘ã bị lÅ© cuốn Ä‘i mất. Ông cứ nhá»› mãi người Ä‘àn bà trong lÅ© ấy, thấy con người cui cút, Ä‘Æ¡n Ä‘á»™c giữa thiên nhiên, cảnh tượng đấy là tâm Ä‘iểm để ông viết các tác phẩm ghi nhanh, phóng sá»± về bão lÅ© vá»›i má»™t ná»—i trăn trở, nặng lòng.

Khéo léo xá»­ lý và nhân văn trong các khuôn hình

Tôi nghe chuyện tác nghiệp của ông vá»›i rất nhiều kÄ© năng, rút ra bài học để trong những tình huống tÆ°Æ¡ng tá»± biết cách xá»­ trí, ứng phó. Rõ ràng, không phải cứ lao vào, cứ chạy theo mà tác nghiệp vùng lÅ© cần nhiều kinh nghiệm và cách xá»­ trí khôn ngoan để an toàn cho thông tin và tính mạng má»›i là Ä‘iều quan trọng nhất. Câu chuyện sạt lở ở bản Phìn Ngan cách Ä‘ây mấy năm mà nhà báo Quốc Hồng kể lại cÅ©ng cho thấy việc tác nghiệp trong “Ä‘iểm nóng” này sẽ phải trải qua không ít lần “đứng tim”, không hiếm dịp phải đắn Ä‘o cách tiếp cận, cách chia sẻ, cách làm việc thận trọng dù Ä‘ó chỉ là má»™t cái bấm máy. Nghe được tin sạt lở, nhà báo Đinh Quốc Hồng lá»™i bá»™ vào bản khi đất Ä‘á sạt lở xuống lấp hết đường, cả bản nhÆ° vùi trong đất. “Tôi choáng váng khi ngay cạnh mình là những thi thể của các cháu bé bị đất vùi lấp không còn nhận ra ai, chỉ được che đậy bởi những cành cây nhỏ. Xót xa Ä‘au Ä‘á»›n vô cùng nhÆ°ng vì công việc, tôi vái lạy rồi chụp ảnh thật nhanh và che lại cành cây cẩn thận. Thá»±c sá»± những tình huống nhÆ° thế, phải có má»™t tinh thần thép, má»™t sá»± từng trải má»›i đủ bản lÄ©nh tiếp tục tác nghiệp”, nhà báo Đinh Quốc Hồng xót xa nhắc lại.

Có má»™t lần tác nghiệp lÅ© ở Bắc Hà, sau khi cùng má»™t số đồng nghiệp Ä‘i xuống tá»›i nÆ¡i thì ông có Ä‘i xung quanh để xem tình hình. Bất ngờ nhà báo Quốc Hồng nhìn thấy có má»™t người Ä‘àn ông lúi húi trong má»™t cái nhà sập. Theo phản xạ nghề nghiệp ông chui vào thì thấy người Ä‘àn ông ấy không nói gì cả, người hốc hác, chết lặng, bê bết đất. Phía đằng sau người Ä‘àn ông có xác người con trai bị chết trong trận lÅ© và được người dân tìm được Ä‘Æ°a về. Nhìn cảnh tượng người Ä‘àn ông canh xác con không rời Ä‘i má»›i thấy cái tàn khốc của bão lÅ© thật khủng khiếp. Nhà báo Quốc Hồng phải đấu tranh tÆ° tưởng trong việc chụp ảnh tình huống thÆ°Æ¡ng tâm này. Ông bảo rằng, chụp ảnh phải hết sức nhân văn, chỉ để lá»™ má»™t phần hình ảnh, chọn góc chụp sao cho vừa lá»™t tả được sá»± mất mát vừa không khoét sâu thêm ná»—i Ä‘au người trong cuá»™c. Tức là khi mình làm thì cố gắng tiếp cận sá»± thật nhÆ°ng tránh những Ä‘iều bất nhẫn...

Có thể nói, vá»›i nhà báo Quốc Hồng, thân phận con người rất nhỏ bé trÆ°á»›c bão lÅ© luôn khiến ông Ä‘á»™ng lòng trắc ẩn. Và cÅ©ng từ sá»± ám ảnh ấy Ä‘ã trở thành chất liệu, tạo nên thần thái trong má»—i bài viết giàu thông tin của ông. Ông bảo rằng, không ai mong trong lÅ© lụt hay thiên tai có sá»± mất mát nào cả, nhÆ°ng khi chứng kiến sá»± thiệt hại ấy trá»±c tiếp, bản thân người cầm bút sẽ truyền tải thông tin, thông Ä‘iệp xác thá»±c hÆ¡n, đầy đủ hÆ¡n. Và rõ ràng, bài viết về sá»± kiện ấy không chỉ dừng lại ở các con số, chạy sau sá»± kiện mà còn có những cảnh đời, thân phận... Đó là Ä‘iều không dá»… làm nhÆ°ng vá»›i nhà báo Đinh Quốc Hồng, dù không còn trẻ nữa, ông vẫn luôn tác nghiệp ở vùng bão lÅ© trong tâm thế sẵn sàng Ä‘Æ°Æ¡ng đầu vá»›i những khó khăn.

Theo Hà Vân/Báo Nhà báo và Công luận