Nguyên nhân dẫn đến tai nạn nghề nghiệp đến từ nhiều yếu tố:

- Sá»± bất cẩn, chủ quan, thiếu ý thức tôn trọng con người, pháp luật, nghề nghiệp của nhà báo khi tác nghiệp;

- Do diá»…n biến, tình huống bất ngờ, ngoài tầm kiểm soát của phóng viên;

Nghề báo nguy hiểm ở chá»— có khá nhiều tai nạn nghề nghiệp do những tác Ä‘á»™ng khách quan và chủ quan. Người xÆ°a hay nói, đường Ä‘i gian khó Ä‘ôi khi không phải vì ngăn sông cách núi, mà vì chính hòn sỏi trong Ä‘ôi giày bạn Ä‘i Ä‘ó. Trong nghề báo, Ä‘ôi khi những hiểm nguy, những tai nạn nghề nghiệp ập đến lại do mình không lường trÆ°á»›c được chính vì mình chÆ°a có ý thức chuẩn bị đối phó kỹ càng.

HÆ°á»›ng khắc phục: Nên chuẩn bị trÆ°á»›c tình huống pháp lý để bảo vệ tính mạng, hoạt Ä‘á»™ng nghiệp vụ và bản chất trung thá»±c của bài báo. Có biện pháp về tổ chức tác nghiệp: phối hợp vá»›i ban biên tập, cÆ¡ quan chức năng địa phÆ°Æ¡ng, đồng nghiệp...

Cần phải phán Ä‘oán, tiên liệu những tình huống xấu nhất có thể xảy ra và có kịch bản để tá»± giải cứu. Trong nghề báo, dấn thân không có nghÄ©a là liều mạng, là hành Ä‘á»™ng nhÆ° người hùng Ä‘Æ¡n thÆ°Æ¡ng Ä‘á»™c mã, là bất chấp đạo đức nghề nghiệp, kỹ năng nghiệp vụ, coi thường mạng sống của mình và Ä‘ôi khi làm hệ lụy ảnh hưởng đến cả đồng nghiệp, đến uy tín của tòa soạn. Và rất cần thiết khi nói rằng: HÆ¡n ai hết, chính nhà báo phải có kỹ năng và ý thức để tá»± bảo vệ mình. Trong má»™t giáo trình báo chí nÆ°á»›c ngoài có nêu về việc tá»± bảo vệ mình nhÆ° sau:

> Nhập vai và má»™t số yếu tố gây tranh cãi

> Nhiệm vụ đầu tiên của báo chí là nói sá»± thật;

> Sá»± trung thành hàng đầu là đối vá»›i người dân;

> Cốt lõi là tuân thủ nguyên tắc kiểm chứng;

> Nhà báo phải duy trì tính Ä‘á»™c lập vá»›i người mà họ Ä‘ang nhập vai để viết (không được hòa tan, đồng lõa vá»›i đối tượng);

> Nghiệp vụ được sá»­ dụng nhÆ° má»™t công cụ để giám sát Ä‘á»™c lập quyền lá»±c;

> Tin tức phải được duy trì tính toàn diện và cân xứng;

> Nhà báo phải được cho phép làm việc theo lÆ°Æ¡ng tâm mình.

Sau câu chuyện phóng viên Äinh Hữu DÆ° của TTXVN gặp nạn khi tác nghiệp ở vùng lÅ© Yên Bái đặt ra nhiều vấn đề trong việc tá»± bảo vệ chính mình khi tác nghiệp. Song, thá»±c tế cho thấy, đối vá»›i những người làm nghề họ chỉ mong sao có được những hình ảnh thá»±c nhất, dữ dá»™i nhất, Ä‘úng nhất, ấn tượng nhất và phần nào Ä‘ó là muốn có góc quay đẹp nhất khi có thể. Họ cÅ©ng biết có thể đứng tác nghiệp trong bờ, biết mối nguy hiểm có thể ập đến, nhÆ°ng Ä‘a số phóng viên sẽ chọn cách tác nghiệp để bài viết, thÆ°á»›c phim của mình hiệu quả cao nhất.

Trường hợp Đinh Hữu DÆ° là dấn thân vì nhiệm vụ, không phải sá»± liều mạng và chắc cÅ©ng không nghÄ© sẽ gặp tai nạn, vì Ä‘ó là cây cầu bê tông không thể ngờ nó sập được. Có má»™t số ý kiến cho rằng, phóng viên tác nghiệp nhÆ° thế là muốn làm người hùng, là liều mạng không cần thiết, là vì tòa soạn luôn Ä‘òi hỏi phóng viên phải biết quên mình vì nhiệm vụ, vì khi xÆ°a trường báo chí luôn răn dạy sinh viên báo chí nhÆ° thế...

Tôi nghÄ© không phải nhÆ° vậy. Không nhà trường nào, không tòa soạn nào và không má»™t phóng viên nào chấp nhận sá»± liều mạng Ä‘ánh đổi mạng sống của phóng viên lấy má»™t mẩu tin, má»™t tấm hình cả. Sá»± trang bị kiến thức, trang bị kỹ năng đối đầu vá»›i nguy hiểm trong tác nghiệp báo chí chính là từ những bài học kinh nghiệm trong các vụ việc cụ thể, từ ý thức, thái Ä‘á»™, đến công việc chuẩn bị, phân tích tình huống, đặt trÆ°á»›c giả thiết thất bại và luôn phải có Ä‘iểm dừng của nghề báo. Trường lá»›p hoặc tòa soạn báo chí không thể dạy hết các kỹ năng tá»± bảo vệ mình nhÆ° các lá»±c lượng PCCC, hÆ°á»›ng đạo, đặc nhiệm... mà những kỹ năng đề phòng tai nạn nghề nghiệp Ä‘ó hầu nhÆ° đều do phóng viên tá»± học hỏi tá»± trang bị là chính.

Và trong nhiều giáo trình báo chí cÅ©ng có đề cập những vấn đề này, thí dụ:

Khi Ä‘i dạy các lá»›p báo chí, tôi luôn khuyên các em sinh viên báo chí mai này Ä‘i tác nghiệp nên có tinh thần dấn thân, nhÆ°ng không liều mạng bất chấp hiểm nguy, phải biết phân tích tình huống và biết tá»± bảo vệ mình, không vì muốn nổi tiếng hay vì câu view mà hy sinh thân mình vì má»™t bài viết.

Nếu có cần dấn thân vì nghÄ©a lá»›n, vì những nhiệm vụ đặc biệt cÅ©ng nên hành Ä‘á»™ng có tổ chức, có ý thức cống hiến Ä‘óng góp má»™t cách có ý nghÄ©a cho đất nÆ°á»›c chứ đừng nhÆ° các nhân vật anh hùng “má»™t mình chống mafia” trong phim ảnh.

Và vì thế khi tác nghiệp cần lÆ°u ý má»™t số Ä‘iều:

- TrÆ°á»›c khi nhập vai hãy cân nhắc vấn đề đạo đức;

- Tham vấn người nắm rõ pháp lý;

- Phải kiên nhẫn, lập kế hoạch phÆ°Æ¡ng án trÆ°á»›c;

- Kín miệng vì những gì bạn nói trong ghi hình có thể bị sá»­ dụng sau này;

- Đặc biệt nên Ä‘i nhiều người để có người làm chứng cho cá nhân mình;

- Nhập vai mà không cần vai: Không cần Ä‘óng giả chỉ cần tiếp cận;

- Sử dụng điện thoại để quay lại;

- Tối thiểu việc phát ngôn không chính xác. Luôn luôn xem lại các tài liệu để cập nhật thời gian tính và hiệu lá»±c của văn bản;

- Đánh giá được hết các nguy hiểm có thể;

- Phải cá»­ Ä‘úng người, xem có năng lá»±c để Ä‘iều tra không.

Cách Ä‘ây mấy năm, khi ở Thổ NhÄ© Kỳ xảy ra vụ má»™t đại sứ Nga bị bắn chết tại má»™t cuá»™c triển lãm, má»™t phóng viên Hãng AP (Mỹ) Ä‘ã dÅ©ng cảm đứng lên chụp gần nhÆ° trá»±c diện tên hung thủ khi hắn Ä‘ang cầm khẩu súng. Phóng viên này sau Ä‘ó được ca ngợi nhÆ° người hùng. NhÆ°ng chính anh phóng viên này cÅ©ng nói: “Tôi thấy chá»— mình có thể nấp được sau khi chụp xong nên má»›i chụp hắn”. Tôi Ä‘Æ°a tình huống này vào bài tập cho sinh viên: “Nếu bạn có mặt tại chá»— khi xảy ra vụ này, bạn sẽ làm gì, bạn có chụp hay không?”.

Đa số các em trả lời “Em chờ hung thủ bị bắt rồi làm tin, chụp ảnh”. Má»™t số em trả lời “em tìm chá»— nấp an toàn rồi chụp ảnh khi thằng hung thủ... quay mặt Ä‘i chá»— khác”. CÅ©ng có em trả lời “Em sẽ đợi nó bắn hết đạn rồi chụp”... Song cÅ©ng có má»™t vài em trả lời: “Em sẽ không làm gì nếu nguy hiểm cho mình. Em không muốn ba mẹ em mất má»™t đứa con chỉ vì má»™t tấm ảnh”.

Tôi nghÄ© làm nghề báo, nhất là nghề viết Ä‘iều tra, nên chia sẻ vá»›i nhau câu nói vui mà đầy kinh nghiệm sống và làm nghề này: “Muốn tả má»™t miếng Bít-tết không nhất thiết phải nhảy vào chảo mỡ Ä‘ang sôi”, vì mình có thể tiếp cận bằng nhiều cách, nhất là khi mình không muốn trở thành miếng Bít - tết thứ 2./

Theo Huỳnh DÅ©ng Nhân/Người làm báo