Nghề chọn người khắt khe

Má»™t trong những thông tin gần Ä‘ây thu hút sá»± quan tâm của dÆ° luận khi ông Tô Quang Phán, Tổng Giám đốc Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Ná»™i cho biết, trong số hÆ¡n 700 cán bá»™, phóng viên, người lao Ä‘á»™ng ở cÆ¡ quan báo chí này, có tá»›i 40% người làm việc yếu kém, trong Ä‘ó chủ yếu thuá»™c diện con cháu “ông nọ, bà kia”!

Công tâm mà nói, không phải con em lãnh đạo nào cÅ©ng “làng nhàng”, mà họ cÅ©ng có kiến thức, lòng tá»± trọng và chí tiến thủ. Tuy vậy, số này không nhiều, nhất là ở các cÆ¡ quan báo chí.

Thá»±c ra, câu chuyện của Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Ná»™i không phải là cá biệt. Từ nhiều năm nay, không ít cÆ¡ quan, Ä‘Æ¡n vị sá»± nghiệp ở nhiều nÆ¡i vẫn được ví von vui là giống nhÆ° “nhà trông trẻ” vì tình trạng “gá»­i nhờ” con em quan chức vào trong bá»™ máy.

Má»™t số cán bá»™ lãnh đạo cứ tưởng nghề báo là nghề sang trọng, được Ä‘i Ä‘ây Ä‘ó, được tiếp xúc vá»›i nhiều thành phần trong xã há»™i và dá»… “hái ra tiền”, vì thế má»›i định hÆ°á»›ng con em mình học nghề báo chí để theo Ä‘uổi, gắn bó vá»›i nghề này. CÅ©ng có má»™t số con em quan chức không học chuyên ngành báo chí, dù Ä‘ã tốt nghiệp đại học và khi về địa phÆ°Æ¡ng khó xin được việc làm, nhÆ°ng cha mẹ Ä‘ã tận dụng triệt để các mối quan hệ “thân hữu” trong bá»™ máy công quyền để gá»­i gắm con em mình vào làm việc tại cÆ¡ quan báo chí.

Nghề báo là má»™t trong những nghề chọn người khắt khe nhất. Không phải ai tốt nghiệp đại học, kể cả đại học chuyên ngành báo chí - truyền thông cÅ©ng có thể theo được nghề này. Vì ngoài những kiến thức cÆ¡ bản được Ä‘ào tạo trong các cÆ¡ sở giáo dục đại học, người làm báo phải có tố chất, năng khiếu báo chí.

Tố chất, năng khiếu Ä‘ó không chỉ biểu hiện ở sá»± nhanh nhạy, tinh tế trong phát hiện vấn đề, biết tìm, lá»±a chọn và làm sáng tỏ bản chất vấn đề trong má»™t dòng chảy thông tin cuồn cuá»™n của xã há»™i, mà còn phải có năng lá»±c tÆ° duy Ä‘á»™c lập, sáng tạo để thể hiện vai trò chứng kiến của nhà báo vá»›i tÆ° cách vừa là nhân chứng tham gia sá»± kiện, vừa là chủ thể thông tin, tuyên truyền, nhận định, phân tích, bình luận sá»± kiện để góp phần dẫn dắt, định hÆ°á»›ng dÆ° luận xã há»™i theo chiều hÆ°á»›ng tích cá»±c.

Không những vậy, nhà báo Ä‘òi hỏi phải có tinh thần xông xáo, ý thức dấn thân, sẵn sàng xông pha vào những “Ä‘iểm nóng” (thiên tai, lụt bão, cháy nổ, thảm họa, dịch bệnh...) để tác nghiệp nhằm thu thập những thông tin nóng hổi nhất để phục vụ công chúng. Ngoài ra, nhà báo cÅ©ng cần có “ý chí thép” để có thể làm việc lâu bền trong môi trường báo chí có cường Ä‘á»™ lao Ä‘á»™ng cao, Ä‘iều kiện làm việc bất kể ngày Ä‘êm, khí hậu thời tiết, vì khi có sá»± kiện nóng xảy ra, nhà báo sẵn sàng lên đường làm nhiệm vụ theo yêu cầu của lãnh đạo cÆ¡ quan báo chí.

Nghề báo cÅ©ng không phù hợp vá»›i những người “sáng cắp ô Ä‘i, tối cắp ô về” nhÆ° má»™t công chức hành chính bình thường, hay vào cÆ¡ quan báo chí chỉ mong có cái thẻ nhà báo nhằm “tô son, Ä‘iểm phấn” cho lý lịch và cái danh hào nhoáng bên ngoài của mình.

Nhà báo có trình Ä‘á»™ (bằng cấp) thôi chÆ°a đủ, mà quan trọng hÆ¡n, cùng vá»›i niềm Ä‘am mê, dấn thân vá»›i nghề nghiệp, cần có tố chất, năng khiếu báo chí, năng lá»±c tÆ° duy Ä‘á»™c lập, sáng tạo và tinh thần làm việc bền bỉ, kiên cường, không nề hà gian khó. Rõ ràng, những yêu cầu về phẩm chất năng lá»±c cÅ©ng nhÆ° Ä‘iều kiện cần và đủ của má»™t nhà báo, nhÆ° vậy thường không (hoặc ít) tÆ°Æ¡ng thích, phù hợp vá»›i những “cậu ấm, cô chiêu” là con quan chức vốn được nâng niu, chiều chuá»™ng từ trong “trứng nÆ°á»›c”!

Hiện nay, hầu hết lãnh đạo các cÆ¡ quan báo chí cấp tỉnh (Tổng Biên tập báo Đảng bá»™, Giám đốc Ä‘ài Phát thanh- Truyền hình) thường có cÆ¡ cấu trong Ban Chấp hành Đảng bá»™ tỉnh. Vá»›i tÆ° cách là người đứng đầu má»™t Ä‘Æ¡n vị sá»± nghiệp trong tỉnh, chắc hẳn nhiều lãnh đạo cÆ¡ quan báo chí địa phÆ°Æ¡ng cÅ©ng không khỏi trăn trở, thậm chí “Ä‘au đầu” vì phải tiếp nhận những suất biên chế là con em lãnh đạo ở địa phÆ°Æ¡ng, nhất là những suất biên chế Ä‘ó chỉ nhằm mục Ä‘ích “giữ chá»—” nhiều hÆ¡n là làm việc, cống hiến hết mình cho nghề báo vốn rất nhọc nhằn, vất vả.

Nhiều thẻ nhà báo, ít cây viết “quyền uy”

Đến nay, cả nÆ°á»›c có gần 1.000 cÆ¡ quan báo chí, trong Ä‘ó có hÆ¡n 18.000 người được cấp thẻ nhà báo và hÆ¡n 24.000 người có thẻ há»™i viên Há»™i Nhà báo Việt Nam. Trong số hÆ¡n 18.000 người có thẻ hành nghề, không biết có tá»· lệ bao nhiêu phần trăm thuá»™c thành phần “con ông cháu cha”?

Có má»™t sá»± thật mà những người cầm bút chân chính trong làng báo Việt Nam đều biết, Ä‘ó là thẻ nhà báo thì nhiều, nhÆ°ng những nhà báo giỏi thật sá»± thì ít. Điều Ä‘ó thấy tÆ°Æ¡ng đối rõ ở các cÆ¡ quan báo chí hiện nay, khi tá»· lệ những cây viết “quyền uy”, những cây bút xuất sắc, những nhà báo lành nghề có khả năng “tác chiến” thành thạo ở mọi lúc, mọi nÆ¡i lại thường chỉ chiếm số nhỏ trong số Ä‘ông người có thẻ nhà báo.

Điều này lại càng rõ hÆ¡n khi trong má»—i mùa Giải Báo chí quốc gia được tổ chức vào dịp ká»· niệm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam 21/6 hàng năm, phần lá»›n các giải thưởng của phần lá»›n các cÆ¡ quan báo chí (Trung Æ°Æ¡ng và địa phÆ°Æ¡ng) thuá»™c về những cây viết, những nhà báo “quen tên, quen mặt” vá»›i công chúng.

Thậm chí không ít cÆ¡ quan báo chí muốn giành được giải thưởng báo chí danh giá này chỉ quan tâm tập trung đầu tÆ° cho các phóng viên lành nghề và ê-kíp làm báo giỏi thì má»›i hy vọng có những tác phẩm báo chí xuất sắc. Điều Ä‘ó cÅ©ng dá»… hiểu, bởi không ai lại mất công Ä‘i đầu tÆ° cho những người làm báo “làng nhàng”, má»—i tháng chỉ viết được dăm bảy cái tin, vài ba bài phản ánh Ä‘Æ¡n Ä‘iệu, tẻ nhạt.

Nghề báo, nhÆ° nhiều người trong nghề Ä‘ã Ä‘úc rút rằng, Ä‘ó là nghề “phu chữ”, nghề “lao tâm khổ trí”, chứ không phải nghề công du nay Ä‘ây mai Ä‘ó, cưỡi ngá»±a xem hoa, an nhàn, sung túc, dá»… có thu nhập cao... nhÆ° có người hình dung. Phía sau má»—i con chữ, bài viết, bức ảnh, khuôn hình, thÆ°á»›c phim hoàn thiện được đăng tải trên báo và phát sóng trên phát thanh, truyền hình là thấm đẫm biết bao mồ hôi, trí tuệ, công sức và Ä‘ôi khi cả nÆ°á»›c mắt đắng cay của người trong cuá»™c.

Vậy nên, ai Ä‘ó khi thấy rõ bản thân và con em mình không há»™i tụ đầy đủ những Ä‘iều kiện cần thiết về phẩm chất, ý chí, năng khiếu, năng lá»±c, tinh thần dấn thân để làm việc trong má»™t môi trường Ä‘òi hỏi có tính chuyên nghiệp, sáng tạo và cạnh tranh cao nhÆ° lÄ©nh vá»±c báo chí, hãy dừng quyết định theo Ä‘uổi, gắn bó vá»›i nghề nghiệp này. Bởi khi má»™t người chọn nhầm nghề cÅ©ng có thể làm “lỡ bÆ°á»›c” tÆ°Æ¡ng lai cuá»™c đời và không làm chủ được vận mệnh của chính mình!

Theo Thiện Văn/Người làm báo