Những thiên thần sa ngã

Còn nhá»› những ngày lang thang ở thiên đường du lịch Sa Pa - tỉnh Lào Cai. Chúng tôi Ä‘i theo Sabina - má»™t cô gái Israel tá»­ tế. Cô Ä‘i khắp 15 tổ chức quốc tế và Việt Nam để kêu cứu cho những đứa trẻ bị bố mẹ cho dùng ma túy rồi biến thành công cụ để xin tiền du khách. Bố mẹ các cháu cÅ©ng vật vờ bá»›i nhặt xÆ°Æ¡ng thum thủm ngoài thùng rác quanh các nhà hàng để nấu lại trong các nồi luá»™c ống tẩu mót sái thuốc phiện... mà ăn. Nhà của họ tít hút trong các hang núi lÆ°ng trời, tôi và Sabina phải bò bằng hai tay và hai đầu gối để vào, rồi cô gái Do Thái tóc vàng gốc Ucraina bật khóc nói bằng tiếng Anh, rất súc tích: “DÆ°á»›i mức sống của má»™t con người!”. 

Tôi - phóng viên Báo Lao Động - vào vai người cần mua trẻ con về làm con nuôi, Ä‘ã Ä‘i theo má»™t bà mẹ vừa thả con vào quẩy tấu cõng ra chợ huyện bán lấy tiền nuôi cả hai vợ chồng nghiện ma túy. Vá»›i giá 2 triệu đồng, trong căn lều xiêu vẹo và đốn mạt đến mức mái phibroximăng cÅ©ng bị khênh Ä‘i bán, lấy tiền “hỏa thiêu” vào khói phù dung, bà mẹ ấy Ä‘ã rút phá»±t miệng con gái vài tháng tuổi ra khỏi bầu vú mọng sữa của mình trÆ°á»›c khi trao cho khách lạ. Sau loạt bài dài kỳ trên Lao Động, Phó Thủ tÆ°á»›ng Chính phủ bấy giờ là đồng chí TrÆ°Æ¡ng VÄ©nh Trọng Ä‘ã yêu cầu Bá»™ Công an, UBND tỉnh Lào Cai khẩn trÆ°Æ¡ng triệt phá các đường dây ma túy và các Ä‘iểm nóng trong hang Ä‘á lem luốc ở thiên đường du lịch Sa Pa. Ít lâu sau, tất cả các con nghiện sống lay lắt tiêm chích kia Ä‘ã được Ä‘Æ°a Ä‘i cai nghiện. Riêng hai con nghiện bé xíu, lại là các bé gái vài tuổi đầu thì không thể thả vào các Trung tâm cai nghiện lá»™c ngá»™c toàn Ä‘àn ông xăm trổ và tiền án nhiều hÆ¡n tiền mặt ở Bảo Thắng được. Các bé được lọt vào TOP các người nghiện đặc biệt nhất Việt Nam: Dung và Pan đều má»›i 6 tuổi đầu, cai ngay tại Trung tâm y tế huyện Sa Pa.

 Khi hết nghiện ma túy, ngành giáo dục Lào Cai Ä‘ã Ä‘Æ°a các “thiên thần bé” Ä‘i học “hòa nhập” tại trường Ná»™i trú Hoàng Liên SÆ¡n. Nói tiếng Việt (Kinh) không sõi nhÆ°ng nhờ thời gian dài bị bố mẹ ép buá»™c Ä‘i bán thổ cẩm và xin tiền du khách Tây, nên Dung và Pan đều nói tiếng Anh ngòng ngọng má»™t cách rất Ä‘áng yêu. Chúng tôi nói vá»›i các bé bằng tiếng Anh. Điều oái oăm này, sau khi khóc chán chê, thì cô Tây tóc vàng mắt xanh Sabina rất thích thú. Cô nhận Pan làm con nuôi. Lúc Ä‘ó Sabina 27 tuổi, Pan 6 tuổi. 

Tuy nhiên, rắc rối Ä‘ã phát sinh rầm rầm, chỉ sau ít ngày các bé rời hang Ä‘á xuống trường học. Các thầy cô phải làm mô hình dạy các cháu vá»›i giáo trình riêng. Song, chỉ vài ngày là Dung, Pan lại trốn khỏi trường, leo lên hang Ä‘á tìm bố mẹ. Rồi ở lỳ không Ä‘i học nữa. Hết thuốc chữa, Sabina lại gọi báo tin cho tôi.

 Khi tôi và nhà báo Xuân Tùng (VTV) lên, thì Pan và Dung Ä‘ã được “triệu tập” xuống lá»›p. Lúc ấy, Ä‘i mấy ngày đường vật vã, chúng tôi bắt đầu tranh luận. Có viết hay không viết, có phát sóng hay không phát sóng về tình trạng kể trên. Nếu để các bé về lại hang Ä‘á, thì bao nhiêu hiểm họa Ä‘ang rình rập, ma túy tỏa khói khắp nÆ¡i, các cháu sẽ sống ra sao. Và tÆ°Æ¡ng lai? Từ chá»— “âm thầm lên án” các cán bá»™ không giữ được Dung và Pan ở lá»›p, chúng tôi Ä‘ã làm việc vá»›i ngành giáo dục địa phÆ°Æ¡ng, chính quyền xã. Rồi bảo nhau: Im lặng để người ta ná»— lá»±c thêm nữa, đặng cứu lấy các bé gái miệng còn hÆ¡i sữa Ä‘ã chìm đắm trong vÅ©ng bùn của ma túy và lầm lá»—i của chính cha mẹ mình. Những gì cần làm thì mình Ä‘ã làm rồi, kể cả việc Ä‘Æ°a mấy chục người nghiện heroin, nhiá»…m HIV/AIDS và phạm nhiều tá»™i lá»—i kia Ä‘i “trại” bắt buá»™c. Rồi bệnh tật và các sá»± tàn phá tan rá»—ng khác của ma túy Ä‘ã cÆ°á»›p Ä‘i mạng sống của đủ ngần ấy con người. Còn các cháu bé, nhÆ° cái cây hoang dại, nhÆ° con họa mi núi Ä‘á quăng quật ngoài sÆ°Æ¡ng gió, nắn má»™t sá»›m má»™t chiều để vào nền nếp - Ä‘âu có dá»…. Hãy cho cÆ¡ quan chức năng thời gian và hãy đồng hành vá»›i họ. Đừng biến nhà báo thành “thế lá»±c” nói lấy được, “phang” ra trò, bất biết người khác Ä‘ã ná»— lá»±c ra sao.

 Bây giờ, Pan Ä‘ã có chồng, có con và “mẹ nuôi” Sabina, suốt mười mấy năm qua, không năm nào không sang Việt Nam, ngược đồng rừng Sa Pa, để coi sóc gia Ä‘ình bé mọn của Pan. Thổ cẩm Pan làm ra, Sabina mang sang Nhật bán rồi Ä‘em thêm tiền Ä‘ô của Sabina nữa, chung sức xây nhà, chăm sóc trâu bò lợn gà giúp Pan. Bài học về sá»± lên tiếng và sá»± im lặng trong nghề phóng sá»± của tôi bắt đầu từ vụ việc của Sabina.

Cái giá của sá»± im lặng

Sau này chúng tôi làm nhiều tuyến bài Ä‘iều tra chống lại nạn buôn người, bóc lá»™t tình dục trẻ em ở Hà Ná»™i và nhiều địa phÆ°Æ¡ng khác. Tháng 7 năm 2018, sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam mời tôi đến chia sẻ kinh nghiệm trong má»™t diá»…n Ä‘àn lá»›n về chống lại nạn buôn người, tôi bèn nói về cái cách nhà báo xâm nhập chuyển tài liệu cho công an rồi “tập im lặng” chờ thời Ä‘Æ°a bài viết tá»›i Ä‘á»™c giả má»™t cách hữu ích nhất. Im lặng trong các vụ việc mà mình cùng ê kíp bỏ ra bao nhiêu tiền của, công sức, cùng nhiều tháng ròng để cùng lá»±c lượng chức năng tóm gọn bè lÅ© “yêu râu xanh” người Việt và người nÆ°á»›c ngoài - trong các trường hợp kiểu này - quả là Ä‘iều không dá»… dàng. Nhất là khi, các tài liệu Ä‘á»™c quyền ấy rất nhiều phần lại do chính nhóm PV chúng tôi Ä‘iều tra, thu lượm, “rình mò”, hóa trang trong nhiều tháng ròng để có được. Thông tin sục sôi, toàn những hình ảnh sốc và nóng, toàn những chủ đề báo chí đặc biệt quan tâm. Khi “nén lòng” im lặng nhÆ° vậy, tôi lại nhá»› lời Luật sÆ° Tạ Ngọc Vân. Năm 2014, Vân Ä‘ã được Bá»™ Ngoại giao Hoa Kỳ vinh danh là “anh hùng của năm”, vì “Ná»— lá»±c giúp đỡ các nạn nhân buôn người trên thế giá»›i”. TrÆ°á»›c Ä‘ó, Bá»™ Công an Việt Nam cÅ©ng nhiều lần tặng Tạ Ngọc Vân bằng khen vì các thành tích “Phòng chống nạn buôn bán phụ nữ và trẻ em” bị lừa bán, lạm dụng tình dục và bóc lá»™t sức lao Ä‘á»™ng. Vân Ä‘ã cứu đến hÆ¡n 500 phụ nữ và trẻ em bị bán buôn vô cùng tàn nhẫn. Vân bảo, “anh viết báo phải cẩn trọng đừng để các bé gái, các phụ nữ trẻ vừa được giải cứu lại trở thành… nạn nhân lần thứ hai!”. Rồi Vân trăn trở, có vụ Ä‘ang Ä‘iều tra bắt giữ đối tượng, thì nhà báo nọ viết bài, có khác gì Ä‘ánh Ä‘á»™ng cho kẻ thủ ác và đồng bọn chạy trốn. Bởi nếu công an và luật sÆ° Ä‘iều tra, thì họ luôn biết giữ bí mật, nhÆ°ng khi nhà báo cÅ©ng Ä‘iều tra và còn có nhiều tài liệu Ä‘á»™c quyền, thì: Họ rất dá»… không im lặng được. 

Có vụ, sau khi giải cứu được má»™t phụ nữ trẻ người SÆ¡n La bị bán vào Ä‘á»™ng mại dâm bên Trung Quốc. Quá trình thâm nhập, hóa trang vô cùng hiểm nguy, lúc trao trả trên biên giá»›i, lúc Ä‘Æ°a nạn nhân về tận bản Thái, các “người hùng giải cứu mỹ nhân” tuyệt đối không để lá»™ má»™t thông tin gì về nhân thân của cô gái. Thế rồi má»™t phóng viên trẻ vào cuá»™c. Anh ta vẽ cả sÆ¡ đồ giải cứu cô gái từ “Ä‘á»™ng” bên Trung Quốc, luật sÆ° thâm nhập, rồi hành trình chi tiết “bỏ trốn” khỏi “Ä‘á»™ng quá»·”, qua cá»­a khẩu nào? lên SÆ¡n La ra sao? Đến mức, theo các địa chỉ trên, các đối tượng mafia giam giữ cô gái để “khai thác tình dục” ở bên kia biên giá»›i có thể tìm… bắt lại con mồi Ä‘ang Ä‘em siêu lợi nhuận cho chúng. Thậm chí, cô gái trẻ không ngẩng mặt lên được trÆ°á»›c dân làng, bởi, dù có viết tắt tên, thì ở bản Ä‘ó, thân phận Ä‘ó, trở về ngày Ä‘ó, chỉ có cô gái mà chúng ta Ä‘ang nói thôi. Chứ còn ai vào Ä‘ó nữa. Sau thời gian bị làm trò chÆ¡i cho những con Ä‘á»±c hÆ° đốn, cô gái lại bị biến thành nạn nhân thêm má»™t lần nữa, do sá»± lên tiếng không chuẩn má»±c của người cầm bút.

Có những vụ lá»›n, khi chúng tôi tham gia “Ä‘ánh án”, đằng đẵng theo sát đối tượng, có đồng nghiệp phải nghiến răng: Bắt được thằng tá»™i đồ này, tá»› sẽ Ä‘á cho nó má»™t cái hoặc “cắt công cụ gây án của nó”. Còn gì buồn bá»±c bằng chứng kiến nó gây tá»™i ác vá»›i hàng chục cháu bé, mà - vì sợ rút dây Ä‘á»™ng rừng - vẫn phải “củng cố hồ sÆ¡”, chÆ°a thể lên tiếng hay can thiệp, chÆ°a thể lật mặt chúng trên báo hay áp giải chúng ra vành móng ngá»±a! Giữa lúc Ä‘ó, anh em vẫn bảo nhau:  Mình viết báo làm gì? Là mong muốn xã há»™i hiểu các góc khuất kia mà hành Ä‘á»™ng hiệu quả hÆ¡n để làm cho nó bá»›t tăm tối Ä‘á»™c ác Ä‘i. Vậy mình viết bây giờ có làm kẻ thủ ác bỏ trốn mất không? Nếu tố cáo má»™t gã “tép riu” mà không có tài liệu thuyết phục để ngăn chặn nó, thì có khác gì má»—i lần Ä‘iều tra gãi ghẻ là má»™t lần “training” (Ä‘ào tạo) cho nó cách che giấu tá»™i ác và đối phó vá»›i ánh sáng công lý. Có vụ, sau cả năm Ä‘iều tra, nhiều người thắc mắc: bỏ núi tiền ra tìm bằng được sá»± thật, không biết kết quả thế nào, chỉ thấy nhà báo chÆ°a viết gì. Quả thế, nếu im lặng tốt hÆ¡n là lên tiếng, thì cá»› sao ta không chọn im lặng chờ thời Ä‘iểm thích hợp và hữu hiệu hÆ¡n nữa? Nói khác Ä‘i, làm thế nào tốt hÆ¡n cho bà con mình thì làm, không nề hà lên tiếng hay im lặng, không “chấp nhắt” đến những lợi ích của cá nhân người cầm bút!

Mặt trái của Facebook 

Chợt nhá»›, cách Ä‘ây ít ngày tôi nhận được má»™t lá thÆ° tâm huyết tố cáo cảnh “thuê” trẻ con, cho uống thuốc “an thần” rồi Ä‘em ra vỉa hè ngã tÆ° ngã năm ngồi “trình diá»…n sá»± khổ ải” rồi xin tiền. TrÆ°á»›c khi thÆ° cho tôi (qua email), bạn này Ä‘ã kịp up mọi chuyện lên facebook của chính mình. Nhận thÆ° và đọc facebook, tôi chỉ biết thở dài rồi bảo bạn kia. “Mục Ä‘ích của em, khi liên lạc vá»›i tôi là gì?”. “Là tố cáo”. “Tố cáo để làm gì?”. Cho bạn nợ câu trả lời. Xin hỏi tiếp: “Thế bạn Ä‘Æ°a chuyện Ä‘ó lên facebook làm gì?”. “Để tìm sá»± chia sẻ và giải pháp cho vấn đề”. “Thế bạn tìm thấy giải pháp nào chÆ°a?”. “Nhiều người chia sẻ. Có người Ä‘òi ra Ä‘ánh cái thằng lừa đảo ăn xin, có người “dá»± Ä‘oán” cho em biết bao nhiêu chiêu trò và sá»± Ä‘á»™c ác của nó khi kinh doanh lÅ© trẻ non lấy bấy, cho uống thuốc ngủ để nằm thiêm thiếp, làm công cụ xin bá»™n tiền cho hắn ta...”. “Tóm lại, đến giờ thì em Ä‘ã giúp được gì cho các nạn nhân chÆ°a?”. Cô gái không trả lời được. Tôi bảo, hay là em chỉ Ä‘Æ°a lên và “câu like”? Rồi em vui vẻ hài lòng vá»›i sá»± tán thưởng mà há»™i nhóm kia dành cho “tình thÆ°Æ¡ng bao la” em dành cho các bé gái nạn nhân? Rồi các anh hùng bàn phím thể hiện mình hùng hổ và rồi cái gã Ä‘á»™c ác ngồi vỉa hè “phÆ¡i nắng” các bé thÆ¡ uống thuốc ngủ kia... biến mất. Nó sẽ biết tin là bị em bóc mẽ và nó “phắn”. Nó Ä‘i địa bàn khác để Ä‘ày đọa các bé kiếm tiền. Nếu nó không đọc mạng xã há»™i thì cÅ©ng có người khác đọc và chá»­i nó. DÄ© nhiên là nó sẽ “biến mất”. Cuối cùng thì em làm hỏng má»™t cÆ¡ há»™i vàng để lá»±c lượng Ä‘iều tra chân chính hóa trang xâm nhập, tấn công tá»™i phạm đến cùng, chấm dứt hoàn toàn các thủ Ä‘oạn bẩn thỉu của gã kia.

Vài tiếng sau, cô gái gỡ thông tin khỏi facebook của mình và thông báo: Gã kia Ä‘ã biến mất cùng các bé gái non lấy bấy mà ngày nào hắn cÅ©ng phÆ¡i nắng xin tiền ở ngã tÆ° gần phố Khuất Duy Tiến, Hà Ná»™i. Câu chuyện kể trên Ä‘ã ám ảnh tôi, rằng cô gái trẻ ấy, khi muốn “làm gì Ä‘ó tốt đẹp hÆ¡n cho cá»™ng đồng” cÅ©ng cần phải có hiểu biết và có trách nhiệm. Nếu không thì sẽ “làm phúc phải tá»™i”, “yêu nhau nhÆ° thế bằng mười hại nhau”. Người cầm bút lên tiếng hay im lặng thế nào cho có trách nhiệm thật sá»± vá»›i các vấn đề nhiều day dứt của xã há»™i kia? - thay vì cứ nói lấy được, viết lấy được. Viết thế là chỉ vì lợi ích hay sá»± ích ká»·, sá»± thể hiện mình của duy nhất người... viết mà thôi.

Học một đời để im lặng

CÅ©ng có những ngày, khi thành công vang dá»™i vá»›i các sá»± việc chấn Ä‘á»™ng, chúng tôi đứng ra bầu chọn má»™t người chấp nhận “hy sinh quyền lợi” để “ra mặt” nói vá»›i công luận những việc nhóm mình Ä‘ã làm được. Không ai muốn sá»± “quen mặt trên truyền thông” kia sẽ triệt hết các con đường hóa trang xâm nhập trong tÆ°Æ¡ng lai hành nghề của mình. NhÆ°ng rồi, vẫn phải có người nói ra sá»± thật khốc liệt từ nạn buôn người, mại dâm, hãm hiếp và nô lệ lao Ä‘á»™ng. Điều tra để triệt phá các đường dây xấu xa Ä‘ã quan trọng, nói ra Ä‘iều Ä‘ó để cá»™ng đồng hiểu và được cảnh báo tốt, cÅ©ng nhÆ° có thêm các tượng Ä‘ài chống lại cái ác - cÅ©ng quan trọng và hữu ích không kém. Biết thế, nhÆ°ng ai sẽ là người chịu “hy sinh” để ra mặt nói về thành công của mình và nhóm?

Nhiều vụ nhÆ° vừa rồi, công an tỉnh Tây Ninh nhờ Phóng viên Lao Động Ä‘iều tra và móc nối, cứu giúp các bé gái bị bán thành nô lệ tình dục bên Trung Quốc. Từ các cuá»™c chat thâu Ä‘êm kêu cứu và mô tả vá»›i nạn nhân, bằng các biện pháp nghiệp vụ, Luật sÆ° Tạ Ngọc Vân và đồng Ä‘á»™i Ä‘ã há»— trợ chúng tôi, sang tận Trung Quốc Ä‘ón bé gái Ä‘em ra công an nÆ°á»›c bạn tố cáo kẻ xấu và tìm cách Ä‘Æ°a bé về qua cá»­a khẩu quốc tế. Khi bé được Vân và tổ chức của mình Ä‘Æ°a từ Móng Cái về tận Tây Ninh, trao cho bố mẹ và kết hợp vá»›i lá»±c lượng công an bắt các kẻ lừa bán bé gái, thì tôi (người viết bài này và nắm toàn bá»™ thông tin) vẫn chÆ°a bao giờ dám viết má»™t dòng về chiến công trên!

NhÆ° má»™t triết gia Ä‘ã nói, viết là vinh quang, trang giấy hoặc trang word má»›i mở trên máy tính, chúng là pháp trường trắng vá»›i người cầm bút. NhÆ°ng, người ta chỉ mất ba năm để học nói, rồi sau Ä‘ó mất cả má»™t đời để học im lặng. “Nói” Ä‘úng chá»—, thì má»™t lời có sức nặng nhÆ° thiên binh vạn mã. Song, cÅ©ng có khi, im lặng má»›i là tất cả và má»›i là tá»­ tế nhất.

Theo Đỗ Doãn Hoàng/Báo Lao Ä‘á»™ng