Hun hút… vá»±c thẳm, cheo leo… Ä‘èo

Ấn tượng của những chuyến tác nghiệp khu vá»±c miền núi trong tôi, ấy là cảm giác được tham gia má»™t trò chÆ¡i mạo hiểm. Đi trên những Ä‘oạn đường rừng núi hiểm trở mà những kẻ cuồng nhiệt vá»›i núi rừng nhÆ° chúng tôi vẫn hăm hở lao vào đủ thấy sức hấp dẫn không thể chối từ của những chuyến Ä‘i. Hành trình 300km từ Hà Ná»™i tá»›i thị xã Hà Giang dường nhÆ° không mấy nhọc nhằn đối vá»›i những “tín đồ” thích Ä‘i, thích khám phá, thích làm từ thiện. NhÆ°ng chỉ vá»›i 1/3 quãng đường Ä‘ó Ä‘i xuống xã biên giá»›i của huyện Yên Minh, ai nấy đều hú hồn hú vía. Đồi núi dường nhÆ° thá»­ thách lòng can đảm và sá»± liều lÄ©nh của tuổi trẻ.

Đoạn Ä‘èo từ thị xã Hà Giang đến cổng trời Quản Bạ, sÆ°Æ¡ng mù dày đặc, nhà cá»­a thÆ°a thá»›t, hoang vu đến rợn người. Chiếc xe Ä‘i chậm rãi nhÆ°ng cái cảm giác chÆ¡i vÆ¡i trên đỉnh núi vẫn đủ sức làm mấy chục con người… dá»±ng tóc gáy. Chặng đường Ä‘i là má»™t dãy núi liên hoàn, leo lên rồi lao xuống mà chẳng theo bất cứ quy luật nào. Cứ Ä‘oạn lên thì xe ì ạch, Ä‘oạn xuống thì thả theo quán tính.

Người ngồi trên xe lúc thót tim vì sợ xe đổ, lúc hụt hẫng vì sợ xe lao xuống vá»±c. Cứ thỉnh thoảng bác lái xe “thần kinh thép” lại thá»±c hiện cái bài “phía trÆ°á»›c là rừng mÆ¡” của Tào Tháo để ai ủi bọn trẻ: “Chỉ còn má»™t Ä‘oạn nữa chúng ta sẽ lên đến cổng trời”.  NhÆ°ng chẳng biết cái cổng trời thế nào mà trÆ°á»›c mắt thì thấy chiếc xe không đủ sức lao lên nữa, nghe nói là do lượng người quá tải mà đường lại dốc quá. Đoàn công tác phần lá»›n là người trẻ, cÅ©ng Ä‘i nhiều nhÆ°ng ai nấy mặt đều tái xanh vì sợ. Chiếc xe bị trôi ngược, mọi người đề nghị dừng lại để xuống nhÆ°ng không kịp nữa, người tài xế nói rằng chúng tôi cần trấn tÄ©nh và ngồi yên. May thay chạm mép vá»±c thì xe dừng lại, tôi cÅ©ng không quan tâm vì sao nó lại dừng Ä‘úng lúc đến thế, chỉ biết là sau khi lần lượt từng người bÆ°á»›c xuống xe, tôi thấy mọi người đều sống, thở phào!

Chúng tôi đặt chân tá»›i cổng trời Quản Bạ, ai nấy mệt lả người nhÆ°ng vẫn háo hức vá»›i cái cảm giác thỏa mãn Æ°á»›c mÆ¡ tá»›i cổng trời, chinh phục được đỉnh núi có Ä‘á»™ cao 1.500m so vá»›i má»±c nÆ°á»›c biển. Thị trấn Quản Bạ ẩn trong mây, heo hút, buồn tẻ. Đứng trên sườn Ä‘èo của cổng trời phóng tầm mắt xuống thung lÅ©ng Tam SÆ¡n, có thể thấy má»™t dãy núi xếp đều vá»›i từng cặp mấp mô mờ mờ trong sÆ°Æ¡ng. Đây là núi Cô Tiên vá»›i những trái núi nẩy căng nhÆ° vồng ngá»±c thiếu nữ. Người dân nói rằng, bất cứ vị khách du lịch nào đặt chân tá»›i nÆ¡i Ä‘ây đều dừng lại ngắm khung cảnh hữu tình này - món quà quý mà thiên nhiên ban tặng cho con người. Ngắm nhìn thiên nhiên, ná»—i sợ hãi… suýt rÆ¡i xuống vá»±c nhÆ° tan biến.

Ở nÆ¡i Ä‘ó, có những người thầy người cô tận tụy gieo chữ là đề tài "kéo" người làm báo Ä‘i tác nghiệp (Ảnh: Trung Kiên)

Chúng tôi lấy lại tinh thần, tiếp tục cuá»™c hành trình. Chiếc xe lại Ä‘u quay vá»›i những Ä‘oạn đường chỉ có cây, núi, Ä‘á... Chúng tôi men theo con đường Na Khê, trên quốc lá»™c 4C vá»›i má»™t bên là dòng sông xanh mùa cạn nÆ°á»›c, má»™t bên là sườn dốc hun hút vá»›i vá»±c Ä‘á cao dá»±ng sừng sững, tưởng nhÆ° có má»™t chiếc hang sâu, chạy dài không có Ä‘áy. Đoạn Cháng Kìm, Bạch Đích, những ngọn Ä‘èo ôm núi tạo nhiều khúc cua gấp mà càng chạy lên cao, nhìn lại, càng thấy nhÆ° sợi thòng lọng thả giữa núi đồi. Con đường dốc đứng, ngoằn ngoèo, len lỏi giữa trùng vây mây trời…

Thế rồi, họa vô Ä‘Æ¡n chí, vận Ä‘en lặp lại trên Ä‘oạn đường về. Xe dừng hẳn, không tài nào Ä‘i được nữa, Ä‘oàn chúng tôi bắt đầu vận dụng khả năng quan hệ của mình, alo khắp bạn bè xin cứu trợ. Tôi liên lạc vá»›i mấy người bạn ở thị xã, nhÆ°ng cuối cùng cÅ©ng vô vọng. Chúng tôi xuống xe Ä‘i bá»™, bác tài và những người Ä‘àn ông hì hục sá»­a chữa... Đêm, chiếc xe cÅ©ng nổ máy được, Ä‘oàn người lại mò đường về, gần 12h Ä‘êm má»›i có mặt tại khách sạn. Ai nấy đều cảm giác nhÆ° vừa qua má»™t cÆ¡n ác má»™ng vậy.

MÆ¡ về má»™t trung tâm nha khoa

Chuyến Ä‘i Ä‘áng nhá»› nhất của tôi là chuyến tác nghiệp lên bản Mà Xa Phìn - Nậm Xây - Văn Bàn - Lào Cai. Kế hoạch là Ä‘i làm từ thiện, mang quà lên tặng các thầy cô giáo và học sinh khu vá»±c khó khăn này. Tất nhiên, là nhà báo nên Ä‘i kèm vẫn là niềm thôi thúc khai thác tài liệu viết bài, vì ở nÆ¡i xa xôi ấy có những người thầy giáo hết lòng vì trẻ thÆ¡, có những khó khăn mà những người trí thức gieo chữ mong mỏi được chia sẻ. Đây cÅ©ng là vùng đất nổi tiếng về khai thác vàng bao năm nay vẫn chÆ°a quản lý được, để lại nhiều hệ lụy cho người dân khu vá»±c.

Đoàn chúng tôi Ä‘i gồm 6 người, 2 nam 4 nữ. Nhà báo Nguyá»…n Hồng Việt là trưởng Ä‘oàn cẩn trọng chọn ngày đẹp, giờ đẹp để khởi hành. NhÆ°ng chỉ má»›i Ä‘i được ná»­a Ä‘oạn đường, 4 người phụ nữ trên xe Ä‘ã… ngây ngất vì say. Đường nhiều khúc cua, lượn nhÆ° mình rắn, chÆ°a kịp nghiêng trái, đầu Ä‘ã đập vào kính bên phải. NghÄ©a là chiếc xe lắc lÆ°, chao đảo. Người ngồi trong xe nhÆ° Ä‘ang bị cho vào lò vi sóng, quay đến chóng mặt. Cái cảm giác ấy, những người sống ở đồng bằng, thá»±c chẳng bao giờ tưởng tượng nổi. Rồi cÅ©ng đến lúc không chịu Ä‘á»±ng được, chúng tôi dừng lại ở má»™t cái quán ven đường nghỉ ngÆ¡i.

 Ruá»™ng bậc thang tuyệt đẹp cÅ©ng dá»… níu chân người đến (Ảnh: Trung Kiên)

Tôi là người tỉnh táo nhất trong những đồng chí nữ, vì khả năng hồi phục rất nhanh. Cứ ngồi trên xe, tôi say đến chết Ä‘i sống lại thì khi bÆ°á»›c chân xuống xe, ngồi má»™t lúc là cÆ¡n say tan biến. Tôi phải mượn dầu gió xoa vào lòng bàn tay, bàn chân cho các chị Ä‘i cùng Ä‘oàn, người ta bảo Ä‘ó là cách chống say. Chúng tôi cÅ©ng phải nghỉ ngÆ¡i mất ná»­a tiếng đồng hồ, cuá»™c hành trình má»›i tiếp tục.

Cuối cùng thì Ä‘ã tá»›i Ä‘oạn đường xe ô tô không Ä‘i vào tiếp được vì lòng đường quá hẹp. Chúng tôi được chủ nhà Ä‘ón bằng những cuốc xe ôm do chính những người thầy giáo… tay lái lụa Ä‘Æ°a Ä‘ón. Không phải chịu cảnh quay cuồng trong chiếc “lò vi sóng” nữa nhÆ°ng con đường này thá»±c cÅ©ng chẳng êm ái gì. Đường sóc và nguy hiểm vì lởm chởm những Ä‘á há»™c nhấp nhô, lại có bề rá»™ng chỉ nhỉnh hÆ¡n mặt tiếp xúc của chiếc bánh xe vài centimet. Ngồi trên xe mà ruá»™t gan tôi đảo lá»™n má»™t cách vô tổ chức. NhÆ° muốn giúp tôi tránh tập trung vào con đường sóc, thầy giáo Trung Kiên trò chuyện:

-        Æ¯á»›c mÆ¡ của các thầy giáo ở Ä‘ây là gì em biết không?

-         Là có Ä‘iện thắp sáng, là có nÆ°á»›c sạch hay trẻ em đến trường nhiều hÆ¡n… - tôi làm má»™t tràng liên thanh.  

-         Không Ä‘âu, là có má»™t trung tâm về nha khoa, chuyên sá»­a chữa, thay lắp răng - thầy Kiên chia sẻ.

-         Sao lạ vậy, má»™t ngành chẳng liên quan đến cái chữ và thầy giáo! - tôi thắc mắc.

-         Sao lại không, liên quan mật thiết đến cuá»™c sống của chúng tôi đấy. Vì chuyện ngã xe, gãy răng trên Ä‘oạn đường này không còn là chuyện hiếm nữa. Nếu có cái trung tâm ở Ä‘ây thì tai nạn giao thông là chuyện nhỏ rồi còn gì nữa.

Không biết thầy giáo Ä‘ùa hay thá»±c nhÆ°ng Ä‘á»™ng viên thì không thấy, chỉ thấy ná»—i lo lắng của tôi tăng lên gấp bá»™i. Chỉ tưởng tượng đến cảnh “hàm tiền đạo” Ä‘ẹp đẽ của mình… bá»—ng chốc gá»­i lại vùng rừng núi heo hút này, tôi Ä‘ã lạnh cả sống lÆ°ng.

Xin phép cho em… ăn cÆ¡m trÆ°á»›c kẻng!

Đi công tác miền núi, cầm chắc má»™t chữ “say”, không chỉ say xe kiểu má»™t cuá»™c… hành xác mà còn say rượu nữa. Mà uống rượu ở Ä‘ây, anh em tôi cứ Ä‘ùa là… phải bỏ mạng. CÅ©ng là câu chuyện ở Mà Xa Phìn - Nậm Xây - Văn Bàn - Lào Cai khi Ä‘oàn công tác Ä‘ến “đại bản doanh” của thầy cô giáo thì cÅ©ng vừa lúc ăn cÆ¡m tối. Ai nấy hào hứng lắm, vì bụng Ä‘ói, mắt mờ chân chậm cả rồi, chÆ°a có hứng thú làm việc gì cả ngoài chuyện “nạp năng lượng”. NhÆ°ng vừa ngồi vào mâm cÆ¡m, chủ nhà hiếu khách Ä‘ã tuyên bố quy tắc bất thành văn của người miền núi: Nếu xÆ°a nay vẫn nghe: miếng trầu là đầu câu chuyện thì nay bát rượu sẽ là đầu câu chuyện.

Đi công tác nhiều, tôi cÅ©ng thấm cái “lệ làng” này rồi, nhÆ°ng nhìn mấy đồng chí nữ cùng Ä‘oàn không trong giá»›i báo chí, nay được thưởng rượu theo cách này, thá»±c có phần e ngại thay. Can rượu được mang ra do chính tay thầy giáo nấu nên đảm bảo không bị Ä‘au đầu, nồng Ä‘á»™ cao và nguyên chất. Uống rượu bằng bát và rót đầy là phong cách của họ. Cái tài mời khách cÅ©ng là số 1 ở Ä‘ây. Nào là chén rượu làm quen, nào là có Ä‘i có lại má»›i toại lòng nhau, rồi phải lên Cao Bằng (má»™t cách nói ám chỉ phải rót đầy bằng nhau), phải Ä‘i Bắc Kạn (nghÄ©a là phải uống cạn ly)…

Những đứa trẻ vùng cao đến trường (Ảnh: Trung Kiên)

Chúng tôi bảo nhau: nhá»› là hòa nhập chứ không hòa tan. Thế mà chẳng bao lâu Ä‘oàn của chúng tôi, ai nấy đều nhập cuá»™c rất nhanh. Càng uống càng vui, khai thác tài liệu lúc này má»›i Ä‘úng là diệu kế của cánh nhà báo. NhÆ°ng phải là những Ä‘á»™i cao tay và dạn dày kinh nghiệm chứ nhÆ° tôi, non về nghề, chuyện gì cÅ©ng trôi tuá»™t theo chén rượu. Trong đầu chỉ văng vẳng câu nói nổi tiếng của người H’ Mông: trăm phần trăm chén này cho má»™t tuần nhung nhá»› Ä‘ã qua, trăm phần trăm chén kia, cho má»™t tuần xa nhau sắp tá»›i…

Bát rượu cứ đều đặn được rót ra, tôi cÅ©ng phục các chị cùng Ä‘oàn về khả năng… nhập gia tùy tục. Cùng bàn vá»›i tôi là chị Hoài, uống nhiều đến mức không chịu được nữa mà vẫn còn chÆ°a mời hết vòng, chị Ä‘ành giÆ¡ tay phát biểu: xin phép cho em… ăn cÆ¡m trÆ°á»›c kẻng! Mọi người trong mâm thoạt tiên đều sốc nhÆ°ng định thần má»™t lúc lại phá lên cười. Hóa ra uống rượu xong má»›i được ăn cÆ¡m, quy tắc là thế. NhÆ°ng đợi đến khi cuá»™c rượu xong thì chắc… người cÅ©ng tàn nên phải ăn cÆ¡m trÆ°á»›c má»›i chống đỡ nổi. Sau này, hỏi về câu nói nổi tiếng Ä‘ó chị bạn tôi cười bảo: là rượu nói đấy chứ chị sao mà nghÄ© được. Chẳng hiểu sao lúc Ä‘ó lại cao hứng thế. Có khi dá»… làm được cả thÆ¡ ấy chứ. Bảo sao nhà thÆ¡ thường thích rượu!

Kể ra thì những chuyến Ä‘i có thật nhiều chuyện để nói. Sau những bài viết, những câu chuyện dọc đường, vẫn có những hậu trường thú vị. NghÄ© lại thấy là chuyện tầm phào, tào lao nhÆ°ng nghiêm khắc mà nói Ä‘ó là những gian khổ, những vấn vÆ°Æ¡ng của người trong cuá»™c... khiến cho những cuá»™c hành trình ý nghÄ©a hÆ¡n, Ä‘am mê hÆ¡n!

Theo Hà Vân/ Báo Nhà báo và Công luận