Tôi biết nhà báo Nguyá»…n Quang Hải qua trang Facebook. Trò chuyện vá»›i anh Ä‘ôi ba lần thì thấy anh nhiệt tình, vui vẻ, dá»… gần. Anh nhìn trẻ trung hÆ¡n so vá»›i lứa tuổi 54 của mình. Nhân dịp anh cùng nhóm tác giả của Tạp chí Dân tá»™c giành Giải C (báo in) trong Cuá»™c thi tác phẩm báo chí về công tác giảm nghèo giai Ä‘oạn 2016-2020 lần thứ 2, năm 2018, tôi Ä‘ã hẹn gặp trá»±c tiếp để chúc mừng.

Trong tiết trời mùa thu se se lạnh, tôi tìm đến số 343 phố Đội Cấn (Ba Đình, Hà Ná»™i), “đại bản doanh” của Tạp chí Dân tá»™c. Vá»›i tác phong nhanh nhẹn, mến khách, nhà báo Nguyá»…n Quang Hải tiếp tôi bằng thứ cà phê thÆ¡m ngon. Thá»±c ra gặp trá»±c tiếp tôi má»›i biết anh còn là người có giọng nói rất “ăn míc”. Hỏi ra má»›i biết trÆ°á»›c Ä‘ây anh từng có thời gian dài công tác ở quê nhà - Đài Phát Thanh và Truyền hình Bắc Giang từ chân phát thanh viên, Trưởng ban Phát thanh rồi đến Trưởng ban ThÆ° ký. Anh kể, thời gian ấy anh luôn xung xáo cùng má»™t số đồng nghiệp Ä‘i sáng tạo tác phẩm báo chí ở 4 huyện miền núi có nhiều người dân tá»™c thiểu số sinh sống nhÆ°: Lục Nam, Lục Ngạn, SÆ¡n Động, Yên Thế của tỉnh Bắc Giang. Qua biết bao chuyến tác nghiệp nhÆ° vậy anh Ä‘ã thêm hiểu và đồng cảm về chính sách, văn hóa, lối sống, vùng đất, con người… của nhiều đồng bào dân tá»™c thiểu số. Anh Ä‘ã tá»± đặt ra câu hỏi: Tại sao người dân tá»™c thiểu số được thừa hưởng rất nhiều chính sách từ Đảng, Nhà nÆ°á»›c nhÆ°ng lại chÆ°a thể phát triển tÆ°Æ¡ng xứng? Nguyên nhân và giải pháp gì? Đó là Ä‘iều mà anh trăn trở, suy tÆ°.

Vá»›i tÆ° duy sắc bén của người làm báo, anh Ä‘ã cho ra đời nhiều tác phẩm có tiếng vang, góp phần thúc đẩy sá»± phát triển của vùng dân tá»™c miền núi. Đặc biệt, năm 2006, tác phẩm phát thanh “Đây là Đài Truyền thanh bản Gà” nói về ông Hà Xuân Thùy ở bản Gà, xã Vân SÆ¡n, huyện SÆ¡n Động, tỉnh Bắc Giang, tá»± nguyện làm không công để xây dá»±ng và phát triển Đài Truyền thanh của bản Gà, do anh và các đồng nghiệp thá»±c hiện Ä‘ã giành giải Vàng trong Liên hoan Phát thanh Toàn quốc. Đó là chuyến Ä‘i mà anh Ä‘ã phải gặp rất nhiều vất vả bởi đường vào bản Gà ngày ấy trắc trở, hiểm nguy, Ä‘iều kiện tác nghiệp khó khăn nhÆ°ng Ä‘ã cho anh những trải nghiệm và bài học quý giá trong nghề.

Thế rồi từ quy mô nghiên cứu vá»›i phạm vi nhỏ hẹp trong tỉnh Bắc Giang, anh Ä‘ã mong muốn được tìm hiểu về sá»± phát triển của 53 dân tá»™c thiểu số Ä‘ang sinh sống rải rác trên nhiều tỉnh, thành của cả nÆ°á»›c. Năm 2008, anh chuyển về Hà Ná»™i công tác tại Tạp chí Dân tá»™c vá»›i chức danh Trưởng ban Biên tập - Phóng viên rồi Phó Tổng Biên tập (năm 2011) và Tổng Biên tập (từ năm 2012 cho đến nay). Làm việc ở Tạp chí vá»›i nhiệm vụ chính là nghiên cứu lý luận, tham mÆ°u giúp Ủy ban Dân tá»™c về các chính sách xóa Ä‘ói giảm nghèo cho bà con dân tá»™c thiểu số, là cÆ¡ há»™i tốt để nhà báo Nguyá»…n Quang Hải phát huy được thế mạnh và tình yêu cháy bỏng vá»›i mình vá»›i vấn đề dân tá»™c- má»™t lÄ©nh vá»±c anh tâm huyết và yêu thích. Vá»›i con mắt nhanh nhạy của người làm báo nhiều năm ở cÆ¡ sở, anh Ä‘ã nhận ra bên cạnh những mặt tích cá»±c thì các chính sách còn má»™t số bất cập. Anh mong muốn thông qua các bài viết của mình sẽ góp lên tiếng nói mạnh mẽ để các chính sách đến đồng bào dân tá»™c thiểu số má»™t cách thiết thá»±c và hiệu quả.

Đầu tiên, phải kể đến loạt bài “Từ Mường Nhé, nÆ¡i tận cùng Tây Bắc của Tổ quốc – Những vấn đề đặt ra cho công tác dân tá»™c” do anh và các đồng nghiệp thá»±c hiện Ä‘ã vinh dá»± được trao giải C (không có giải A) Giải Báo chí Quốc gia năm 2011. Tiếp Ä‘ó 3 năm sau, tác phẩm “Tổng quan về tình trạng hôn nhân cận huyết thống trong đồng bào dân tá»™c thiểu số ở nÆ°á»›c ta” trong loạt bài “Thá»±c trạng và giải pháp giảm thiểu hôn nhân cận huyết thống trong đồng bào dân tá»™c thiểu số ở nÆ°á»›c ta” do anh và tác giả Hoàng PhÆ°Æ¡ng Liên thá»±c hiện Ä‘ã xuất sắc giành Giải Đặc biệt trong Lá»… trao giải Giải Báo chí Toàn quốc viết về chủ đề dân số - kế hoạch hóa gia Ä‘ình do Trung Æ°Æ¡ng Há»™i Nhà báo Việt Nam và Bá»™ Y tế phối hợp tổ chức. Đây là lần đầu tiên Tạp chí Dân tá»™c Ä‘oạt giải cao nhất tại má»™t cuá»™c thi nghiệp vụ báo chí cấp toàn quốc ở thể loại nghiên cứu lý luận - má»™t thể loại khó đối vá»›i các cÆ¡ quan báo chí nói chung, các tạp chí nói riêng. Gần Ä‘ây, loạt bài 3 kỳ “Kết quả và những vấn đề đặt ra trong thá»±c hiện tín dụng chính sách cho đồng bào dân tá»™c thiểu số” do anh và hai tác giả khác của Tạp chí Dân tá»™c thá»±c hiện Ä‘ã giành Giải C (báo in) trong Cuá»™c thi tác phẩm báo chí về công tác giảm nghèo giai Ä‘oạn 2016-2020 lần thứ 2, năm 2018.

Chia sẻ vá»›i tôi về hậu kì đằng sau những tác phẩm thành công ấy, anh cho biết: “Người làm báo ngoài sáng tạo các tác phẩm báo chí còn phải có trách nhiệm Ä‘em dá»± thi. Khi thá»±c hiện loạt bài đề tài nóng và có ý nghÄ©a chính trị vá»›i người nghèo nhÆ° loạt bài “Kết quả và những vấn đề đặt ra trong thá»±c hiện tín dụng chính sách cho đồng bào dân tá»™c thiểu số” vừa qua, tôi Ä‘ã Ä‘i má»™t số chuyến vá»›i Ngân hàng Chính sách Xã há»™i và thấy tín dụng chính sách có hiệu quả nhÆ°ng còn nhiều vấn đề phải đặt ra. Khi được thông báo đến nhận giải, thú thật tôi cÅ©ng rất bất ngờ nhÆ°ng rồi cÅ©ng cảm thấy xứng Ä‘áng, chỉ tiếc là thời gian loạt bài trên 3 số tháng 7,8,9 thì công việc của Ä‘oàn thể, Đảng bá»™ cÆ¡ quan rất bận rá»™n nên không có thời gian đầu tÆ° thêm. Đặc biệt, trong loạt bài má»›i ghi nhận ở Quảng Nam mà Ä‘áng lẽ chúng tôi Ä‘ã có chuyến khảo sát ở Lâm Đồng, Bình PhÆ°á»›c nhÆ°ng lại trùng lịch không Ä‘i được. Riêng chuyến ghi nhận tại phía Bắc thì số tháng 10 má»›i đăng”.

Nhà báo Nguyá»…n Quang Hải cÅ©ng Ä‘ánh giá ban giám khảo Cuá»™c thi tác phẩm báo chí về công tác giảm nghèo giai Ä‘oạn 2016-2020 lần thứ 2 này rất công tâm, chuyên nghiệp, bởi lần này không có Giải A. “Đây là giải thưởng lá»›n do Há»™i Nhà báo Việt Nam, Bá»™ Thông tin và Truyền thông, Bá»™ Lao Ä‘á»™ng ThÆ°Æ¡ng binh và Xã há»™i tổ chức vì vậy nếu cố chọn má»™t tác phẩm Ä‘oạt Giải A mà công chúng không phục thì sẽ làm mất uy tín của giải”, nhà báo Nguyá»…n Quang Hải lý giải thêm.

Khi được hỏi về nguyên nhân tại sao người dân tá»™c thiểu số vẫn nghèo trong khi chính sách thì rất nhiều, nhà báo Nguyá»…n Quang Hải Ä‘ã phân tích dÆ°á»›i góc nhìn của người làm báo rằng: Do chính sách nhiều nhÆ°ng lại chồng chéo và chậm được sá»­a đổi, bổ sung. Nguồn vốn thá»±c hiện chính sách không đủ nên cứ nhÆ° “muối bỏ biển”. Má»™t nguyên nhân quan trọng nữa là người dân sá»­ dụng đồng vốn chÆ°a mạnh dạn đầu tÆ° thoát nghèo bền vững mà vẫn mang nặng tÆ° duy “ăn xổi”. Từ Ä‘ó anh Ä‘ã mạnh dạn đề xuất Nhà nÆ°á»›c phải tổng duyệt lại các chính sách cÅ©ng nhÆ° Ä‘ào tạo lại cán bá»™ ở cấp cÆ¡ sở. “Và tất nhiên trong cuá»™c hành trình thoát nghèo của đồng bào dân tá»™c thiểu số không thể thiếu báo chí - truyền thông. Tuy nhiên, báo chí - truyền thông về vấn đề dân tá»™c cần phải đổi má»›i phÆ°Æ¡ng pháp và cách tiếp cận vá»›i người dân bởi công chúng khu vá»±c miền núi có những đặc thù riêng”, anh cho biết.

Vẫn biết nghiên cứu lý luận về dân tá»™c là không dá»…, nhất là vá»›i người dân tá»™c Kinh và sinh sống ở Thủ Ä‘ô nhÆ° anh, thế nhÆ°ng vá»›i sá»± Ä‘am mê, tâm huyết vá»›i vấn đề dân tá»™c mà anh Ä‘ã gặt hái được không ít thành công. Những tác phẩm của anh Ä‘ã luôn tiên phong và góp lên tiếng nói mạnh mẽ vào phong trào thi Ä‘ua “Cả nÆ°á»›c chung tay vì người nghèo - Không ai bị bỏ lại phía sau” Ä‘ã được Thủ tÆ°á»›ng Chính phủ phát Ä‘á»™ng tại Há»™i nghị toàn quốc triển khai ChÆ°Æ¡ng trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai Ä‘oạn 2016 - 2020./.

Theo Đoàn Mai/ Cổng TTĐT Há»™i Nhà báo VN