Cách Ä‘ây hÆ¡n 15 năm, khi chÆ°a được làm phóng viên chính thức, tôi Ä‘ã trải qua nhiều năm làm "nhà báo không thẻ", tức chỉ là cá»™ng tác viên viết báo. Thời Ä‘ó và từ thuở còn sinh viên, công việc viết báo vẫn theo cách thức thủ công: viết bằng bút lên giấy. Viết xong, cho bài viết vào bì thÆ° dán tem, Ä‘em ra bÆ°u Ä‘iện gá»­i tá»›i các tòa soạn báo. Bài viết chuyển Ä‘i bằng đường bÆ°u Ä‘iện mất vài ngày, và đến khi nhận được tờ báo đăng bài phải chờ vài tuần.

Mười lăm năm ấy đổi thay quá nhiều

Vào năm 2004, tôi được má»™t báo có trụ sở tại Tp.HCM mời vào dá»± lá»… ká»· niệm ngày thành lập của họ, chi phí Ä‘i lại được tờ báo Ä‘ó chi trả. Tại buổi lá»…, tôi được tòa soạn báo giá»›i thiệu là "cá»™ng tác viên đặc biệt".

Điều "đặc biệt", theo vị Phó tổng biên tập của báo, Ä‘ó là: "Vẫn viết bài trên giấy, gá»­i bài qua đường bÆ°u Ä‘iện. Nên khi nhận các bài viết của tác giả Chu Minh Khôi, Ban biên tập phải Ä‘ánh máy lại toàn bá»™ ná»™i dung". Lúc Ä‘ó, tôi má»›i biết các nhà báo, phóng viên Ä‘ã không còn viết bằng bút và giấy nữa. Họ Ä‘ã chuyển hết sang viết bài bằng máy tính, gá»­i bài qua email.

Về Hà Ná»™i, tôi Ä‘ã "đầu tÆ°" sắm ngay má»™t máy tính để phục vụ công việc viết lách. Tuy nhiên, thuở ấy Internet dường nhÆ° chÆ°a "lan" vào tá»›i từng nhà, nên các quán Internet công cá»™ng kinh doanh Ä‘ang "phát". Để gá»­i bài Ä‘i, tôi mua những Ä‘Ä©a mềm để ghi bài viết, rồi Ä‘em ra "Quán Nét", tạo email để gá»­i bài. Việc sá»­ dụng Ä‘Ä©a mềm ban đầu gặp khá nhiều khó khăn, vì dung lượng lÆ°u trữ thấp, lại thường xuyên bị vi rút "ăn" hết các bài viết.

Vá»›i chiếc máy ảnh chụp phim, tôi cÅ©ng gặp nhiều trở ngại trong việc gá»­i ảnh. Má»—i khi chụp ảnh xong, phải Ä‘em máy đến hiệu ảnh, thuê họ "cắt phim" ra tráng, sau Ä‘ó chuyển từ phim thành file lÆ°u vào Ä‘Ä©a mềm. Má»—i Ä‘Ä©a mềm chỉ lÆ°u được 1-3 tấm ảnh, nên gá»­i ảnh Ä‘i rồi phải xóa ngay, không thể lÆ°u trữ được làm tÆ° liệu đến bây giờ. Vài năm sau, khi những chiếc USB trở nên thông dụng, công việc lÆ°u trữ ảnh má»›i dá»… dàng hÆ¡n.

Từ năm 2007, tôi vào làm phóng viên tại Thời báo Kinh tế Việt Nam, bắt đầu được tiếp cận vá»›i những "công nghệ" má»›i trong việc thu thông tin, viết bài và trang bị cho mình từ máy ghi âm, máy ảnh kỹ thuật số, laptop...

Trong hÆ¡n 10 năm ấy, biết bao công nghệ má»›i ra đời, chúng tôi liên tục cập nhật để sá»­ dụng phục vụ cho quá trình tác nghiệp thuận tiện hÆ¡n, nhanh hÆ¡n, đỡ tốn công sức hÆ¡n. Nếu nhÆ° trÆ°á»›c Ä‘ây, viết bằng bút và giấy, má»—i câu viết xong lại gạch xóa. Để hoàn thành má»™t bài báo, tôi phải viết Ä‘i viết lại 4-5 lần, mất 30-50 trang giấy nháp. Và dÄ© nhiên, phải mất cả ngày, có khi cả tuần má»›i xong má»™t bài báo.

Ngày nay, má»—i bài viết chỉ cần 2-4 tiếng đồng hồ. Không cần phải đến tòa soạn, mà ngồi tại sá»± kiện, vừa nghe vừa "gõ máy tính" vừa viết bài. Có những sá»± kiện khi kết thúc thì bài viết cÅ©ng xong và gá»­i ngay về tòa soạn.

Rất nhiều phần mềm má»›i, công nghệ má»›i xuất hiện và sẽ xuất hiện liên tục, luôn được các nhà báo kịp thời cập nhật để ứng dụng vào công việc. Chỉ má»›i từ má»™t năm trở về trÆ°á»›c, khi được nhận các văn bản trên giấy, các nhà báo phải Ä‘ánh máy lại để ra "bản mềm", thì nay Ä‘ã có phần mềm chuyển đổi văn bản trên ảnh sang bản tex (doc). Chỉ cần chụp lại trang văn bản giấy, rồi Ä‘Æ°a qua phần mềm, sẽ có ngay bản mềm Ä‘ánh máy, không cần phải "kỳ cạch" gõ từng chữ nhÆ° trÆ°á»›c nữa.

Má»›i Ä‘ây, má»™t đồng nghiệp hỏi tôi: có phần mềm nào chuyển được âm thanh thành file chữ mềm không? Nếu có phần mềm này, sẽ tiện lợi rất nhiều, phóng viên không còn phải mất thời gian cho công Ä‘oạn "bóc băng ghi âm" (nghe file ghi âm và Ä‘ánh máy thành văn bản) nữa. Tuy chúng tôi chÆ°a tiếp cận được công nghệ má»›i này, nhÆ°ng đồng nghiệp tôi có sáng kiến phát file ghi âm tiếng vào Ä‘iện thoại ở chế Ä‘á»™ tra Google bằng âm thanh, cÅ©ng Ä‘ã đạt được hiệu quả.

Từ Ä‘iều này để tin, thời gian tá»›i sẽ có công nghệ chuyển file âm thanh sang văn bản chữ, thậm chí nghe các chuyên gia nói tiếng Anh, chúng tôi cÅ©ng sẽ có ngay bản Ä‘ánh máy chữ tiếng Việt, tức là vừa chuyển đổi dạng file từ âm thanh sang ký tá»±, vừa dịch được ngôn ngữ. Và rất nhiều công nghệ má»›i có ích cho nghề làm báo sẽ đến trong thời gian tá»›i, tiếp tục làm thay đổi công việc viết báo.

Phóng viên trÆ°á»›c ngưỡng cá»­a thời số hóa

Má»›i Ä‘ây, Viện Nghiên cứu kinh tế và chính sách (VEPR) tổ chức há»™i thảo công bố Báo cáo Thường niên Kinh tế Việt Nam 2019, tập trung vào chủ đề "TrÆ°á»›c ngưỡng cá»­a nền kinh tế số".

Theo dá»± báo của ông Thành, ứng dụng các công nghệ của giai Ä‘oạn 4.0 có thể giúp GDP Việt Nam tăng thêm từ 28,5 đến 62,1 tá»· USD vào năm 2030 so vá»›i hiện nay, giúp thu nhập đầu người tăng thêm từ 315 đến 640 USD. Trong công nghiệp 4.0, giao tiếp theo thời gian thá»±c giữa máy móc, sản phẩm và hệ thống logistics sẽ giúp tăng năng suất, hiệu quả và khả năng cạnh tranh về chi phí. Hệ thống robot sẽ làm giảm lợi thế chi phí sản xuất của các quốc gia chuyên môn hoá khâu chế biến lắp ráp, ảnh hưởng đến thất nghiệp của các nÆ°á»›c có lao Ä‘á»™ng rẻ. Công nghiệp 4.0 sẽ định vị lại vai trò của các quốc gia tham gia chuá»—i giá trị toàn cầu.

Tại Ä‘ây, PGS.TS Nguyá»…n Đức Thành, Viện trưởng Viện VEPR nhận định: "Làn sóng kế tiếp của các công nghệ số nhÆ° AI, blockchain, IoT, các nền tảng và dịch vụ Ä‘iện toán Ä‘ám mây có tiềm năng tạo bÆ°á»›c nhảy vọt trong nâng cấp cÆ¡ sở hạ tầng công nghiệp, Ä‘Æ¡n giản hóa chuá»—i cung ứng và logistics và giúp các doanh nghiệp vận hành hiệu quả hÆ¡n. Làm chủ được nền kinh tế số sẽ tạo ra cÆ¡ há»™i cho Việt Nam duy trì tốc Ä‘á»™ tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai Ä‘oạn phát triển tiếp theo".

Khi nền kinh tế số hiện hữu rá»™ng khắp, không chỉ nền kinh tế mà mọi mặt của đời sống xã há»™i cÅ©ng sẽ được "số hóa", trong Ä‘ó nghề báo sẽ không ngoại lệ. Thậm chí có người còn bảo, vá»›i sá»± phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo, trong tÆ°Æ¡ng lai, người ta sẽ sáng chế ra được những "người máy nhà báo". Khi Ä‘ó, người máy vá»›i trí tuệ nhân tạo sở hữu trí thông minh không kém gì con người, sẽ đảm nhiệm công việc viết các bài báo, và đẩy các phóng viên, nhà báo vào cảnh "thất nghiệp" hàng loạt.

Má»™t đồng nghiệp của tôi cho rằng, người máy có thể đạt đến trí tuệ thông mình Æ°u việt, nhÆ°ng chúng không thể viết báo có cảm xúc. Chúng ta là con người, sở hữu cảm xúc. Những bài báo có cảm xúc sẽ luôn hay hÆ¡n công cụ viết báo tá»± Ä‘á»™ng vô cảm, nên chúng ta sẽ không bị "Ä‘ánh bại".

Tuy vậy theo tôi, vá»›i sá»± phát triển của công nghệ, ngay cả cảm xúc cÅ©ng sẽ không còn là "đặc hữu" riêng của con người. Trong tình yêu, lãnh địa của cảm xúc, cÅ©ng Ä‘ang chịu sá»± tác Ä‘á»™ng rất mạnh của công nghệ. Thuở sinh viên, tôi thích má»™t cô bạn ở quê. NhÆ°ng vì xa quê Ä‘i học, nên cứ vài tháng về quê thì tìm đến nhà để gặp. Không có Ä‘iện thoại để hẹn trÆ°á»›c, nên có những lần về quê chỉ má»™t ngày, tìm đến nhà thì cô gái Ä‘i vắng.

Và rồi, năm sau tìm đến thì nàng Ä‘ã lấy chồng vá»›i lời nhắn gá»­i rằng "chờ mãi mà anh không nói gì". NhÆ°ng ngày nay, những người ở cách xa nhau cÅ©ng có thể làm quen, trò chuyện và hẹn hò... nhờ vào Internet, vá»›i sá»± trợ giúp đặc lá»±c của Ä‘iện thoại, Internet và các mạng xã há»™i. Giờ Ä‘ây, có lẽ những người yêu nhau sẽ  không còn gặp  cảnh Ä‘i rất xa nhÆ°ng đến nÆ¡i thì nàng Ä‘i vắng, hoặc không biết nàng ở Ä‘âu, để rồi lỡ hẹn nữa.

Hôm rồi, ngồi vá»›i má»™t người bạn làm trong ngành công nghệ thông tin, chuyên viết các phần mềm. Anh bạn chia sẻ, Ä‘ang có ý tưởng viết phần mềm phục vụ các bạn trẻ trong hành trình tình yêu, tìm kiếm bạn đời. Phần mềm sẽ trợ giúp việc tìm kiếm bạn khác giá»›i phù hợp vá»›i từng người thông qua mạng xã há»™i, và tá»± Ä‘á»™ng nhắn tin làm quen, trò chuyện. Khi trò chuyện vá»›i đối tượng, không phải ai cÅ©ng luôn nghÄ© ra được những câu nói hay, khiến "đối phÆ°Æ¡ng" mềm lòng, để rồi phát sinh tình cảm vá»›i mình. Rất nhiều bạn trẻ vì thiếu kinh nghiệm mà gặp thất bại trong việc khÆ¡i, vun đắp cảm xúc từ phía  "đối phÆ°Æ¡ng".

Phần mềm sẽ xâm nhập vào nick Facebook hay Zalo của "thân chủ", đọc từng tin nhắn từ phía "đối tượng", rồi Ä‘Æ°a ra những câu hay nhất, thuyết phục nhất để tá»± Ä‘á»™ng trả lời. Má»—i câu trả lời muốn làm "xiêu lòng" đối phÆ°Æ¡ng, không chỉ phải hợp logic vá»›i từng tin nhắn của "đối phÆ°Æ¡ng", mà còn phải hàm chứa cảm xúc tinh tế. Khi ấy, "thân chủ" không còn phải mất công suy nghÄ© nhiều lao tâm khổ tứ cho mệt óc, chỉ việc theo dõi, và chờ đến khi nàng "đổ".

DÄ© nhiên, theo lời anh bạn, phần mềm được thiết kế sẽ không phục vụ cho những anh chàng "cÆ°a gái linh tinh", mà chỉ cung cấp cho những người thá»±c sá»± muốn tìm bạn đời, kết hôn nghiêm túc. Và, nếu thiết kế thành công phần mềm, thì việc kinh doanh sẽ chỉ thu phí từ những cặp Ä‘ôi nào tiến tá»›i được hôn nhân, và "thân chủ" hài lòng vá»›i hiệu quả của phần mềm Ä‘ó.

Việc thiết kế phần mềm trên của bạn tôi má»›i chỉ là ý tưởng. NhÆ°ng Ä‘iều Ä‘ó cÅ©ng sẽ cho thấy rằng, trong tÆ°Æ¡ng lai, nếu "người máy nhà báo" ra đời, thì họ không chỉ viết những bài báo đầy trí tuệ, mà còn chất chứa cảm xúc tinh tế trong từng câu văn nữa. Thậm chí, người máy có thể sáng tác những bài thÆ¡ tình đầy lãng mạn và "mê hoặc" người đọc. Và dÄ© nhiên, sá»± thách thức, lo ngại đối vá»›i nhà báo, phóng viên sẽ càng lá»›n.

Thá»±c ra không phải đợi đến khi ấy, mà ngay từ nhiều năm qua, vá»›i sá»± ra đời và phát triển của mạng Internét, các phóng viên báo giấy truyền thống cÅ©ng Ä‘ã phải thay đổi để thích ứng, để không bị báo mạng "Ä‘ánh bật" ra khỏi cuá»™c chÆ¡i. Và hiện nay, khi Youtube phát triển rầm rá»™ và ảnh hưởng lá»›n, Ä‘ã xuất hiện má»™t số nông dân bá»—ng dÆ°ng làm Vlog để kiếm tiền, thì các nhà báo càng "bị Ä‘e dọa" thu hẹp "đất" tác nghiệp. Tá»›i Ä‘ây, khi Facebook bật chế Ä‘á»™ kiếm tiền cho những người "làm báo bằng Facebook" thì tác Ä‘á»™ng sẽ còn "khủng khiếp" hÆ¡n nữa.

NhÆ°ng các phóng viên sẽ không sợ, sẽ tiếp tục cập nhật những công nghệ má»›i, đồng thời có giải pháp để thích ứng vá»›i thời kỳ số hóa toàn xã há»™i.

Theo VnEconomy