Nhà báo và Công luận Ä‘ã có cuá»™c trò chuyện vá»›i nhà báo Nguyá»…n Thanh Loan về má»™t số ná»™i dung xoay quanh tác phẩm

- Những tấm biển quảng cáo tưởng chừng nhÆ° là những hình ảnh rất bình thường không ngờ lại chứa Ä‘á»±ng nhiều vấn đề đến nhÆ° vậy, chị Ä‘ã có những những lăn tăn, suy nghÄ© về việc này từ khi nào?

+ Hàng ngày khi Ä‘i ngoài đường vá»›i hàng loạt những tấm biển quảng cáo dá»±ng lên trở thành quen thuá»™c nhÆ° má»™t Ä‘iều gì Ä‘ó rất hiển nhiên. Vấn đề sính ngoại của quảng cáo không phải là vấn đề má»›i xảy ra mà Ä‘a phần do người ta không để ý, người ta quá quen rồi.

Chính vì thế không mấy ai hiểu rằng việc sá»­ dụng tiếng nÆ°á»›c ngoài trên các biển quảng cáo tràn lan nhÆ° trên là má»™t hành Ä‘á»™ng có vấn đề. Thá»±c tế, khi tôi Ä‘i tác nghiệp đến các cá»­a hàng và hỏi thì tất cả đều ngỡ ngàng, họ đều nghÄ© rằng chẳng có vấn đề gì hết. Những người quản lý nghÄ© rằng Ä‘ó là vấn đề rất là nhỏ, cùng vá»›i công việc bận rá»™n họ cÅ©ng chÆ°a sát sao được công tác quản lý của mình.

Hà Ná»™i luôn hÆ°á»›ng đến xây dá»±ng má»™t nền văn hóa văn minh, thanh lịch, cần có sá»± chung tay đồng lòng của nhiều Ä‘Æ¡n vị trong Ä‘ó có lá»±c lượng báo chí, truyền thông. Văn minh, thanh lịch ở Ä‘ây không chỉ dừng lại ở lời nói.

Tôi cÅ©ng Ä‘ã Ä‘i má»™t số nÆ°á»›c ngoài và thấy rằng các biển bảng của họ đều sá»­ dụng ngôn ngữ của dân tá»™c mình. Vấn đề vi phạm quy định về quảng cáo trên các tấm biển, báo chí không thể chỉ thông tin Ä‘Æ¡n thuần mà còn cần phải lan truyền nhận thức Ä‘úng đắn nhất. Do Ä‘ó, chúng tôi lá»±a chọn đề tài này mong muốn thá»±c sá»± không chỉ truyền tải má»™t thông Ä‘iệp về văn minh, văn hóa và thanh lịch cho Hà Ná»™i mà còn mong muốn lan tỏa rá»™ng rãi hÆ¡n thành hành Ä‘á»™ng thức tỉnh đến nhiều người gồm cả đồng nghiệp, cÆ¡ quan quản lý và chính chủ kinh doanh vi phạm.

- Chị Ä‘ã nêu ra má»™t vấn đề xem chừng cÅ©ng Ä‘ang là ná»—i băn khoăn trong dÆ° luận. CÅ©ng có nhiều đồng nghiệp Ä‘ã thá»±c hiện các bài viết vá»›i đề tài này nhÆ°ng ở tác phẩm của chị tôi thấy được sá»± kỳ công?

+ Loạt bài này tôi cùng đồng nghiệp thá»±c hiện trong 2 tháng. Đầu tiên là má»™t loạt 4 bài, sau Ä‘ó vì được sá»± quan tâm và phản hồi của dÆ° luận về vấn đề này mà chúng tôi thá»±c hiện tiếp thêm má»™t bài nữa là 5 bài.

Để có được bài viết vá»›i những chứng cứ thuyết phục nhất, chúng tôi không chỉ đến cÆ¡ quan quản lý thu thập thông tin thống kê mà chúng tôi trá»±c tiếp Ä‘i hết các con phố của Hà Ná»™i và Ä‘i xin hồ sÆ¡ của các công trình xây dá»±ng để tiến hành kiểm đếm từng biển bảng. Nhìn thoáng qua tôi chỉ nghÄ© có khoảng 50% biển bảng sá»­ dụng tên nÆ°á»›c ngoài, nhÆ°ng trong quá trình thống kê tôi ngỡ ngàng hÆ¡n so vá»›i dá»± kiến ban đầu, phải có đến 80% số bảng biển và các các công trình sá»­ dụng tiếng nÆ°á»›c ngoài.

Cuá»™c khảo sát thá»±c tế Ä‘ã cho ra các con số Ä‘áng buồn về tình trạng sính ngoại trong ngôn ngữ quảng cáo và công trình. Má»™t con phố dài chÆ°a đầy 1km, nhÆ°ng có tá»›i 72/86 tấm biển quảng cáo tiếng nÆ°á»›c ngoài. Đó là má»™t con số thống kê Ä‘iển hình về biển bảng tiếng nÆ°á»›c ngoài trên phố Trần Duy HÆ°ng (Cầu Giấy, Hà Ná»™i).

Tình trạng lạm dụng tiếng nÆ°á»›c ngoài trên các biển hiệu diá»…n ra nhiều năm, sau thời gian xá»­ lý rồi lại bùng phát trở lại, Ä‘ang trở thành hiện tượng đến mức báo Ä‘á»™ng. Rất hiếm hoi, có cá»­a hàng làm quy chuẩn theo Ä‘úng quy định. Từ Ä‘ó chúng tôi tìm tá»›i và lắng nghe lời cảnh báo của các chuyên gia đồng thời Ä‘i tìm giải pháp quản lý trong thời gian tá»›i của các cÆ¡ quan có liên quan.

Vậy chị Ä‘ã gặp khó khăn gì khi thá»±c hiện loạt bài này?

Nói đến sai phạm, đặc biệt là ảnh hưởng đến việc kinh doanh của mình thì chắc chắn các chủ của hàng kinh doanh đều né tránh. Chúng tôi có hỏi chuyện nhÆ°ng không mang lại kết quả. Sau Ä‘ó, chúng tôi cÅ©ng phải tìm hiểu rất lâu rồi nhập vai để tiếp cận nhân vật. Cụ thể ở Ä‘ây trong vai người có nhu cầu thuê mặt bằng mở cá»­a hàng quần áo trên phố Nguyá»…n LÆ°Æ¡ng Bằng (Đống Đa, Hà Ná»™i) chúng tôi tìm đến số nhà 165. Căn nhà 3 tầng, mặt bằng rá»™ng chừng 36m2 được gia chủ sá»­ dụng tầng 2 và 3 làm nÆ¡i sinh hoạt. Tầng 1 vá»›i diện tích sá»­ dụng khoảng hÆ¡n 20m2 Ä‘ang được gia chủ tìm người thuê má»›i sau khi cá»­a hàng mua bán Ä‘iện thoại di Ä‘á»™ng hết hạn thuê. Trong cuá»™c thÆ°Æ¡ng lượng bàn thảo thuê mặt bằng, ông chủ căn nhà là Nguyá»…n Mạnh Lân chỉ quan tâm giá thỏa thuận, các Ä‘iều khoản sá»­ dụng diện tích chung. Còn vấn đề biển bảng cá»­a hàng mang tên Beautiful Girl hay chuyển sang tiếng Việt là “Gái xinh” hay “Ngọc nữ” thì tùy… chủ shop.

Ví dụ nhÆ° trường hợp tôi kể trên, theo ông Lân, trong 10 năm qua, gia Ä‘ình ông Ä‘ã cho 5 - 6 người thuê, lúc cá»­a hàng bán Ä‘iện thoại, lúc cá»­a hàng thời trang, khi lại cá»­a hàng đồ chÆ¡i trẻ em, và khi là hàng bán chăn ga gối đệm… Tuy nhiên, chÆ°a có cán bá»™ địa phÆ°Æ¡ng hay ngành văn hóa nào đến nhắc nhở vì tên biển hiệu tiếng nÆ°á»›c ngoài hay tiếng Việt.

Chúng tôi tìm đến các cÆ¡ quan quản lý hầu nhÆ° không ai muốn trả lời. Họ quá nhiều việc khác trong việc chấn chỉnh quảng cáo. Chúng tôi phải áp công văn, tìm đủ mọi cách, rồi đặt lịch phỏng vấn để Bá»™ VH - TT và du lịch phải lên tiếng...

+ NhÆ°ng nhÆ° chị Ä‘ã nói nếu thay bằng tiếng Việt thì có nhiều tên có vẻ “trông không được sang”, không thu hút. Việc há»™i nhập quốc tế không thể không xảy ra tình trạng giao lÆ°u, tiếp xúc ngôn ngữ?

Vấn đề ở Ä‘ây, ngôn ngữ chính là mặt biểu hiện sinh Ä‘á»™ng nhất, là đặc trÆ°ng văn hóa, là niềm tá»± hào của má»—i quốc gia; trong khi ở Việt Nam những tấm biển quảng cáo, các tên gọi công trình là mặt tiền ngôn ngữ quốc gia lại sính ngoại.

Ai cÅ©ng phải há»™i nhập nhÆ°ng quan trọng nhất vẫn là ý thức giữ gìn bản sắc của dân tá»™c của mọi người. Môi trường bây giờ Ä‘ã làm cho mọi thức trở nên dá»… dãi hÆ¡n, dá»… dãi từ biển bảng quảng cáo đến công trình... Nếu má»—i người nghÄ© lại má»™t chút thì sẽ tạo ra được má»™t định hÆ°á»›ng khác đến tâm lý của công chúng.

HÆ¡n nữa, Ä‘a phần biển bảng mình phục vụ cho người Việt, còn khách du lịch họ mong muốn khám phá má»™t nền văn hóa đặc sắc chứ không phải để chiều theo lòng họ bằng văn hóa của họ thì chắc họ sẽ không có nhu cầu đến Việt Nam, đến Hà Ná»™i lần nữa. Họ tìm đến vì văn hóa rất riêng của Việt Nam, văn hóa đặc trÆ°ng rất Hà Ná»™i.

- Má»™t khi hiện tượng chÆ°a coi trọng việc giữ gìn bản sắc tiếng Việt Ä‘ã trở thành nếp sống “mang tính quần chúng” thì những lời hô hào, khuyên bảo, chê trách... trên mặt báo là Ä‘áng quý song không mang lại hiệu quả cao. Vậy thì báo chí cần làm gì để vấn đề không chỉ được báo chí nêu ra mà còn có giải pháp xá»­ lý hiệu quả, thÆ°a chị?

Quan Ä‘iểm của chúng tôi là không chỉ khÆ¡i ra mà còn Ä‘i đến tận cùng vấn đề. Vấn đề sính ngoại của quảng cáo là má»™t vấn đề rất lá»›n, nó không chỉ diá»…n ra ở Hà Ná»™i mà còn nhiều thành phố khác và nó là má»™t thá»±c trạng tồn tại rất lâu rồi nên tôi cÅ©ng không tham vọng rằng qua má»™t bài báo, má»™t loạt bài mà chấm dứt được ngay. Câu chuyện ở chá»—, mình biết tác phẩm đấy, mình tác Ä‘á»™ng được đến những người mình Ä‘ã gặp họ, mình tác Ä‘á»™ng đến được những cÆ¡ quan quản lý và họ Ä‘ã có những phản hồi tích cá»±c về tòa soạn...

Việc tuyên truyền văn hóa Hà Ná»™i chúng tôi không chỉ muốn ngợi ca mà còn muốn nêu ra những bất cập trên tinh thần định hÆ°á»›ng xây dá»±ng.

Tất nhiên, những bài về vấn đề văn hóa thì vẫn cần có sá»± tuyên truyền dần dần, nhÆ°ng mà ít nhất nó Ä‘ã đặt được những bÆ°á»›c đầu. Chúng tôi vẫn chủ trÆ°Æ¡ng là không chỉ nêu ra vấn đề, không chỉ tham vấn ý kiến chuyên gia mà còn sẽ tiếp tục vệt bài tuyên truyền sau này.

Trân trọng cảm Æ¡n chị!

Theo: Minh Khuê/ Báo Nhà báo và Công luận